5 Νοεμβρίου 2026
Νίκος Καλλιακμάνης
Πολλές φορές ο Ε.Ζ. προκαλεί πόνο χωρίς να συνοδεύεται από τις «κλασσικές» δερματικές αλλοιώσεις οι οποίες εμφανίζουν δερμοτομιακή κατανομή.
Η συχνότητα προσβολής από τον Ε.Ζ. είναι 20%-30% για το γενικό πληθυσμό, ενώ ανέρχεται σε 50% σε ηλικίες περί τα 80 έτη. Ο Ε.Ζ. οφείλεται σε ενεργοποίηση του ιού της ανεμοβλογιάς, που παραμένει «εν ύπνωσει» στα ραχιαία γάγγλια της σπονδυλικής στήλης.
Εκεί, οι ιοί παραμένουν «αδρανείς», από την ημέρα της αρχικής νόσησης και όταν ενεργοποιούνται προκαλείται η οξεία οπίσθια φλεγμονή των γαγγλίων, που έχουν αποθηκεύσει τους ιούς ή ο έρπητας ζωστήρας (η ετυμολογία του οποίου προέρχεται, από την ανατομική εμφάνιση των δερματικών βλαβών κατά μήκος των μεσοπλευρίων διαστημάτων-νεύρων).
Συνήθως, οι δερματικές αλλοιώσεις του Ε.Ζ. είναι μονόπλευρες, αλλά, μπορεί να εμφανιστούν και αμφοτερόπλευρα.
Σε σοβαρές δερματικές αλλοιώσεις σχηματίζεται στην αποδρομή τους, ουλοποιήσεις ή τοπικός αποχρωματισμός των βλαβών, αυτών.
Ο πόνος που προκαλεί ο Ε.Ζ., μπορεί να προηγείται, να συμβαδίζει ή και να εκδηλώνεται μετά την αποδρομή των δερματικών αλλοιώσεων.
Σαν μεθερπητική νευραλγία χαρακτηρίζεται ο πόνος που επιμένει ένα μήνα μετά την αποδρομή των δερματικών αλλοιώσεων του Ε.Ζ.
Η ένταση του πόνου ποικίλλει (έντονος-μέτριος) όπως και η κατανομή του (εντοπισμένος-διάχυτος).
Η έναρξη του πόνου συνήθως τοποθετείται 4 ημέρες πριν από την εμφάνιση των δερματικών αλλοιώσεων του Ε.Ζ.
Ο πόνος αυτός ορίζεται σαν «προερπητική νευραλγία». Συνήθως συνοδεύεται από – πυρετό – κόπωση – ευαισθησία ή και υπερευαισθησία της περιοχής του Ε.Ζ.
Η παρουσία και η εμφάνιση του πόνου, χωρίς τη χαρακτηριστική εμφάνιση και εικόνα των δερματολογικών βλαβών, πολύ συχνά δημιουργεί προβλήματα διαφορικής διάγνωσης στους γιατρούς.
Έτσι αν το πόνος εδράζεται στα δερμοτόμια κοιλιακής χώρας μπορεί να οδηγήσει το γιατρό σε «εσφαλμένη διάγνωση» παθήσεων εντέρου ή ακομά και κωλικού ήπατος, έξαρση 12δακτυλικού έλκους, κωλικό νεφρών, οξεία σκωληκοειδίτιδα.
Σε σπάνιες περιπτώσεις οι δερματικές αλλοιώσεις που συνοδεύουν τον πόνο και χαρακτηρίζουν τον Ε.Ζ. δεν εμφανίζονται.
«ΕΙΝΑΙ Ο ΕΡΠΗΣ ΖΩΣΤΗΡΑΣ ΧΩΡΙΣ ΕΞΑΝΘΗΜΑ»
«ZOSTER SINE HERPETE»
Η διάγνωση μπορεί να γίνει με την ανεύρεση IgM και IgG αντισωμάτων κατά του ιού της ανεμοβλογιάς.
Σε σπάνιες περιπτώσεις διεθνούς βιβλιογραφίας ο πόνος χωρίς δερματικές αλλοιώσεις αναφέρεται να προηγείται 7-100 ημέρες.
Η κατανομή του πόνου που οφείλεται στον Ε.Ζ. δεν είναι απαραίτητο πάντα να ακολουθεί τη διαδρομή του δερμοτόμιου που προσβάλλεται. Αυτό δημιουργεί πρόσθετα διαγνωστικά προβλήματα.
Τα δερμοτόμια της θωρακικής μοίρας προσβάλλονται πολύ συχνά στον Ε.Ζ. (Διαγνωστική σύγχυση με πόνο καρδιακής προέλευσης – πόνο πλευρίτιδας). Ο Ε.Ζ. μπορεί να επιπλακεί από πλευροπερικαρδίτιδα – πλήρες καρδιακό block – παροδικές επίσης αλλοιώσεις προκαλεί ο Ε.Ζ. στο Η.Κ.Γ.
Επιμόλυνση των δερματικών βλαβών του Ε.Ζ. γίνεται από Staphylococcus aureus ή Streptococcus pyogenes.
Η διάγνωση του Ε.Ζ. μπορεί να βοηθήσεις με την λήψη υγρού από τις φλυκταίνες, όπου ανιχνεύεται ο ιός (χρήση P.C.R.).
Πρέπει να σημειωθεί, ότι οι ασθενείς με HIV όπως και οι ανοσοκατασταλμένοι εμφανίζουν πολύ συχνά Ε.Ζ., όπου ο Ε.Ζ. μπορεί να επεκταθεί και σε άλλες περιοχές του δέρματος και των σπλάχνων.
Εντοπισμός του ιού του έρπητα στο γονατώδες γάγγλιο (σύνδρομο Ramsay Hunt’s) προκαλεί, πόνους στο αντίστοιχο αυτί και πάρεση του προσώπου.
Φλυκταίνες, εμφανίζονται στο εξωτερικό ούς και μπορεί η νόσος να προκαλέσει απώλεια γεύσης στα πρόσθια 2/3 της επιφάνειας της γλώσσας.
Η εμφάνιση και εντόπιση του έρπητα ζωστήρα στον οφθαλμό από προσβολή του γασερρείου γαγγλίου, συνοδεύεται από φλυκταινώδης ερύθημα κατά την διαδρομή του οφθαλμικού κλάδου του V κρανιακού νεύρου (τρίδυμο νεύρο).
Εμφάνιση φλυκταινών στην άκρη της μύτης, σημαίνει προσβολή του οφθαλμορρινικού κλάδου του 5ου νεύρου και προαναγγέλει εντόπιση του ιού στον κερατοειδή.
Βέβαια, οφθαλμικές αλλοιώσεις και προσβολή οφθαλμού, μπορεί να συμβούν και χωρίς τις αλλοιώσεις της ρινός.
Συνήθως, οι προσβολές του Ε.Ζ. διαρκούν και αποχωρούν σε 4 εβδομάδες.
- Ουλοποίηση – αποχρωματισμός δερματικών σχηματισμών Ε.Ζ. γίνεται.
Αρκετές φορές ο Ε.Ζ. «ενεργοποιείται» από χειρουργικές επεμβάσεις στο θώρακα ενώ ενίοτε ο Ε.Ζ. εμφανίζεται πάνω σε χειρουργικές ουλές.
Όπως ελεχθή προηγουμένως πόνος που επιμένει ή επανέρχεται μετά από ένα μήνα από την ίαση του Ε.Ζ. καλείται «ΜΕΘΕΡΠΗΤΙΚΗ ΝΕΥΡΑΛΓΙΑ (Μ.Ν.).
Προσβάλλει συνήθως γυναίκες μεγάλης ηλικίας που εμφανίζουν μεγάλης έκτασης πόνο στο πρόδρομο στάδιο του Ε.Ζ., μεγαλύτερης έκτασης σε αλλοιώσεις δέρματος.
Η θεραπεία της Μ.Ν. είναι αξιοσημείωτα δύσκολη, περιλαμβάνει → gabapentin → pregabalin → topical capsaicin cream → tricyclic antidepressants.
Σε επιλεγμένες περιπτώσεις εφαρμόζεται επισκληρίδια διήθηση τοπικού αναισθητικού και στεροειδών ορμονών.
Η πρόληψη της Μ.Ν. μπορεί να γίνει με την χορήγηση κορτικοστεροειδών (αντιμαχόμενες απόψεις).
Η θεραπεία του Ε.Ζ. για τα άτομα με ανοστοκαταστολή είναι χορήγηση :
- Acyclovir (Δ. 10mg/kg / 8ώρο / 7 ημέρες)
- Per os famciclovir – valacyclovir – acyclovir. Η valacyclovir θεωρείται ανώτερη της acyclovir ως έχουσα καλύτερη βιοδιαθεσιμότητα και λιγότερες δόσεις από αυτή.
Στο σημείο αυτό πρέπει να αναφερθεί και η Notalgia paresthetica πάθηση γνωστή μόνον στους κύκλους των δερματολόγων.
Χαρακτηρίζεται από κνησμό, πόνο στην ωμοπλατιαία περιοχή της ράχης.
Η περιοχή νεκρώνεται από τις οπίσθιες ρίζες θωρακικών νευρών Τ2-Τ6.
Παγίδευση των νεύρων αυτών θεωρείται το αίτιο της νόσου. Η νόσος εμφανίζεται σε μεγάλες ηλικίες, διαρκεί μεγάλο χρονικό διάστημα συνοδεύεται από υπερευαισθησία της πάσχουσας περιοχής – αισθητικές περιοχές εμφανίζονται στην περιοχή αυτή. Ενώ χρόνιες αμυχές και υπέρχρωση συνοδεύουν τις παραπάνω εκδηλώσεις της νόσου.
Βιοψία του πάσχοντος δέρματος, καταδεικνύει νεκρωτικές εστίες κερατοκυττάρων και μελανοφάγων στο χόριο. Επίσης, ανευρίσκονται εναποθέσεις αμυλοειδούς (δευτεροπαθής εναπόθεση).
Τοπική εφαρμογή – capsaicin – τοπικών αναισθητικών – per os amitryptiline έχουν εφαρμοσθεί σαν θεραπείες της Notalgia paresthetica.
Ref: - Med. Clin. Nutri. Ance March 2010
- Merck Man 17th ed.
