Γράφει η Μαρίνα Κουρμπέλα

Ο κανονισμός για το άνοιγμα των αγορών δημοσίων συμβάσεων τρίτων χωρών  πού προωθεί προς έκδοση η ΕΕ, θα μπορούσε να εξελιχθεί στην πλέον σημαντική στήριξη των ελληνικών και γενικά των ευρωπαϊκών εξαγωγών προς εκτός ΕΕ χώρες, και αξίζει της προσοχής των επιχειρηματιών.

Με τον υπό έκδοση κανονισμό η ΕΕ «πιέζει» τις χώρες εκείνες που κρατούν κλειστές τις αγορές δημοσίων συμβάσεων, εξολοκλήρου, η κατά ένα μέρος, διεκδικώντας , αλλά και απειλώντας με την επιβολή κυρώσεων.

Εκτός από την υποχρέωση τήρησης των προβλεπόμενων από τη Συμφωνία  για τις Δημόσιες Συμβάσεις (ΣΔΣ), το ατράνταχτο επιχείρημα, που προβάλει η Ε Ε στη διεκδίκηση αυτή είναι ότι η πρόσβαση σε δημόσιες συμβάσεις της ΕΕ ύψους περίπου 352 δισ. ευρώ είναι ανοικτή σε προσφέροντες από χώρες μέλη της Συμφωνίας για τις Δημόσιες Συμβάσεις (ΣΔΣ), οι οποίες, όμως, κάνουν το αντίθετο, εμποδίζοντας τις ευρωπαϊκές επιχειρήσεις να έχουν πρόσβαση στη δική τους αγορά δημοσίων συμβάσεων. 

Το σχέδιο κανονισμού αποτελεί νέα βελτιωμένη πρόταση με καλές προοπτικές να εγκριθεί από το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο. Παρόμοια πρόταση που είχε γίνει συνάντησε αντιρρήσεις από ορισμένα κράτη μέλη και «σκάλωσ廨στο Συμβούλιο.

Η πρώτη πρόταση κανονισμού 

Η Επιτροπή στις 21 Μαρτίου 2012 ενέκρινε πρόταση κανονισμού του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου σχετικά με την πρόσβαση των αγαθών και υπηρεσιών τρίτων χωρών στην εσωτερική αγορά της Ένωσης»

Η αρχική αυτή πρόταση έχει συζητηθεί στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και στο Συμβούλιο χωρίς, ωστόσο, να ολοκληρωθεί η πρώτη ανάγνωση.

Παρά το γεγονός ότι τα περισσότερα κράτη μέλη αναγνώρισαν την υπάρχουσα ανισορροπία μεταξύ της ανοικτής αγοράς δημοσίων συμβάσεων της ΕΕ, αφενός, και των σοβαρών και συνεχιζόμενων προβλημάτων λόγω μέτρων και πρακτικών που εισάγουν διακρίσεις και με τα οποία έρχονται αντιμέτωποι φορείς από την ΕΕ σε ορισμένες τρίτες χώρες, αφετέρου, το Συμβούλιο δεν μπόρεσε να καταλήξει σε επίσημη θέση σχετικά με την πρόταση της Επιτροπής.

Όταν η πρόταση εξετάστηκε από την ομάδα εργασίας «Εμπορικές υποθέσεις», ορισμένα κράτη μέλη εξέφρασαν επιφυλάξεις για το κλείσιμο της αγοράς της ΕΕ για αγαθά και υπηρεσίες καταγωγής ορισμένων τρίτων χωρών, επειδή θεώρησαν ότι είναι θέμα αρχής, ακόμη και αν το κλείσιμο αυτό θα ήταν προσωρινό και με στοχευμένο τρόπο, ενώ άλλα κράτη μέλη εξέφρασαν την ένθερμη υποστήριξή τους στην πρωτοβουλία αυτή. Πολλά κράτη μέλη υπογράμμισαν, επίσης, τον προβληματισμό τους σχετικά με τον διοικητικό φόρτο που επιφέρει η πρόταση στις αναθέτουσες αρχές και στις επιχειρήσεις.

Στις 15 Ιανουαρίου 2014, η Ολομέλεια του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου ψήφισε τις τροπολογίες στην πρόταση της Επιτροπής και ενέκρινε την εντολή για τριμερή διάλογο με μεγάλη πλειοψηφία, καθώς και τον κατάλογο των τροπολογιών. Λόγω του ότι φαίνεται να υπάρχει ευρεία συμφωνία σχετικά με την ύπαρξη ανισορροπίας μεταξύ της ανοικτής αγοράς δημοσίων συμβάσεων της ΕΕ και των αγορών δημοσίων συμβάσεων των τρίτων χωρών, καθώς και σχετικά με το γεγονός ότι οι ευρωπαϊκές εταιρείες θα έπρεπε να έχουν καλύτερη πρόσβαση σε ευκαιρίες για τη σύναψη δημοσίων συμβάσεων στο εξωτερικό, η Επιτροπή αποφάσισε να αναθεωρήσει την αρχική της πρόταση ώστε να ανταποκριθεί ως ένα βαθμό στον προβληματισμό που έχουν εκφράσει και τα δύο νομοθετικά όργανα της ΕΕ, διασφαλίζοντας παράλληλα ότι η αναθεωρημένη πρόταση εξακολουθεί να παρέχει στην ΕΕ καλύτερη μόχλευση στις διαπραγματεύσεις της για το άνοιγμα των ξένων αγορών δημοσίων συμβάσεων. 

Ταυτόχρονα η πρόταση ενισχύει τον ρόλο της Επιτροπής στη διερεύνηση των εμποδίων που υπάρχουν στις αγορές δημοσίων συμβάσεων τρίτων χωρών και παρέχει τα εργαλεία για την άρση τους σε συνεργασία με τις τρίτες χώρες.

Πώς έχουν τα πράγματα στη παγκόσμια αγορά των συμβάσεων

Η πρόταση για τη δημιουργία ενός μέσου για τις διεθνείς δημόσιες συμβάσεις (IPI), που προτείνει η Επιτροπή, είναι η απάντηση της ΕΕ στην έλλειψη ισότιμων όρων ανταγωνισμού στην παγκόσμια αγορά των δημοσίων συμβάσεων. Ενώ η δική μας αγορά δημοσίων συμβάσεων, αναφέρει, η Επιτροπή, είναι ανοικτή στους προσφέροντες του εξωτερικού, οι αγορές δημοσίων συμβάσεων σε τρίτες χώρες παραμένουν σε μεγάλο βαθμό κλειστές de jure ή de facto για τα αγαθά και τις υπηρεσίες του εξωτερικού.

Σκοπός του IPI είναι να ενθαρρυνθούν οι εταίροι να συμμετέχουν σε διαπραγματεύσεις και να ανοίξει ο δρόμος για τη συμμετοχή των προσφερόντων από την ΕΕ και των αγαθών στις προσφορές τρίτων χωρών. 

Πολλές τρίτες χώρες είναι απρόθυμες να ανοίξουν τις αγορές τους των δημοσίων συμβάσεων στον διεθνή ανταγωνισμό ή να τις διευρύνουν.

Σήμερα, η αξία των δημοσίων συμβάσεων των ΗΠΑ που είναι επί του παρόντος ανοικτές σε προσφέροντες του εξωτερικού ανέρχεται  σε 178 δισ. ευρώ και σε 27 δισ. ευρώ αντίστοιχα για την αγορά της Ιαπωνίας, ενώ μόνον ένα μικρό μέρος της κινεζικής αγοράς δημοσίων συμβάσεων είναι ανοικτό σε ξένες επιχειρήσεις.

Πολλές χώρες έχουν επίσης υιοθετήσει μέτρα προστατευτισμού, ιδίως λόγω της οικονομικής κρίσης. Συνολικά, περισσότερο από το ήμισυ της παγκόσμιας αγοράς δημοσίων συμβάσεων είναι επί του παρόντος κλειστό λόγω μέτρων προστατευτισμού και το ποσοστό αυτό αυξάνεται συνεχώς. Κατά συνέπεια, μόνον 10 δισ. ευρώ εξαγωγών της ΕΕ (0,08% του ΑΕΠ της ΕΕ) φθάνουν σήμερα στις παγκόσμιες αγορές δημοσίων συμβάσεων, ενώ περίπου 12 δισ. ευρώ περαιτέρω εξαγωγών της ΕΕ δεν πραγματοποιούνται λόγω των περιορισμών. 

Στο πλαίσιο των διαπραγματεύσεων για την αναθεώρηση της Συμφωνίας για τις Δημόσιες Συμβάσεις (ΣΔΣ) στο πλαίσιο του Παγκόσμιου Οργανισμού Εμπορίου (ΠΟΕ) και κατά τις διμερείς διαπραγματεύσεις με τρίτες χώρες, η ΕΕ υποστήριξε το φιλόδοξο άνοιγμα των διεθνών αγορώνδημοσίων συμβάσεων. Η πρόσβαση σε δημόσιες συμβάσεις της ΕΕ ύψους περίπου 352 δισ. ευρώ είναι ανοικτή σε προσφέροντες από χώρες μέλη της Συμφωνίας για τις Δημόσιες Συμβάσεις (ΣΔΣ)

Ωστόσο, ορισμένοι σημαντικοί οικονομικοί παράγοντες, όπως η Κίνα, η Βραζιλία ή η Ινδία, δεν είναι ακόμη μέρη της συμφωνίας, ενώ κάποιες χώρες που είναι ήδη μέρη της συμφωνίας καλύπτουν σε περιορισμένο βαθμό τον τομέα των δημοσίων συμβάσεων στα προγράμματά τους.  

Μετά την έναρξη της πρότασης για το IPI το 2012, ξεκίνησαν σημαντικές εμπορικές διαπραγματεύσεις με τις ΗΠΑ (TTIP), την Ιαπωνία (FTA) ή συνεχίστηκαν, όπως με την Κίνα (για να συνυπογράψει τη ΣΔΣ). 

Η έγκριση του IPI, επισημαίνει, θα στείλει ένα ισχυρό σήμα σε αυτούς και σε άλλους εταίρους και θα ενθαρρύνει τους διαπραγματευτές για να εντείνουν τις προσπάθειες και να επιδιώξουν το ουσιαστικό άνοιγμα των αγορών τους για τις δημόσιες συμβάσεις. Επομένως, η ανάγκη για την ύπαρξη ενός μέσου, όπως το IPI, είναι σήμερα πιο επιτακτική από κάθε άλλη φορά.

Η νέα πρόταση κανονισμού προσφέρει μεγαλύτερη διαφάνεια ορίζοντας ότι η Επιτροπή θα πρέπει να δημοσιοποιεί τα πορίσματα των ερευνών της σχετικά με μέτρα και πρακτικές που εισάγουν διακρίσεις εκ μέρους τρίτων χωρών, καθώς και με οποιαδήποτε άλλη ενέργεια στην οποία προβαίνουν οι χώρες αυτές για την εξάλειψη των μέτρων και των πρακτικών που εισάγουν διακρίσεις.

Τι προβλέπεται

Μεταξύ άλλων με το σχέδιο κανονισμού:

Πρώτον, προτείνεται να μην υπάρχει η δυνατότητα κλεισίματος της αγοράς και τα περιοριστικά μέτρα να μείνουν μόνον στις τιμολογιακές ποινικές κυρώσεις – που πλέον ονομάζονται «μέτρα προσαρμογής των τιμών». Εάν έπειτα από έρευνα της Επιτροπής προκύψει ότι μια χώρα θέτει εμπόδια στη συμμετοχή της ΕΕ στην αγορά δημοσίων συμβάσεων, το μέτρο προσαρμογής των τιμών θα εφαρμόζεται στους προσφέροντες, στα προϊόντα ή στις υπηρεσίες από τη χώρα αυτή 

Δεύτερον, η αναθεωρημένη πρόταση εξαλείφει την πιθανότητα να αποφασίζουν αυτόνομα οι αναθέτουσες αρχές για τον αποκλεισμό ξένων προσφερόντων από την υποβολή προσφορών σ' αυτές, με την κατάργηση του πυλώνα της αποκεντρωμένης διαδικασίας.

Τρίτον, η αναθεωρημένη πρόταση καθιερώνει το τεκμήριο ότι οι προσφορές που υποβάλλονται από εταιρείες οι οποίες προέρχονται από τη στοχευόμενη τρίτη χώρα θα υφίστανται την τιμολογιακή ποινική κύρωση, εκτός εάν μπορούν να αποδείξουν ότι λιγότερο από το 50 % της συνολικής αξίας της προσφοράς τους αποτελείται από μη καλυπτόμενα αγαθά και υπηρεσίες καταγωγής αυτής της τρίτης χώρας.

Τέταρτον, προτείνεται ο περαιτέρω περιορισμός του διοικητικού φόρτου, επιτρέποντας στα κράτη μέλη να υποδεικνύουν ποιοι από τους φορείς τους που προβαίνουν σε σύναψη δημοσίων συμβάσεων απαιτούνται για την υλοποίηση του μέτρου προσαρμογής των τιμών. Η νέα πρόταση βασίζεται στο πρότυπο του κανονισμού επιβολής  .

Ένα πέμπτο στοιχείο είναι ότι το μέτρο προσαρμογής των

Η πρωτοβουλία για το μέσο IPI αποτελεί νέα πρόταση στον τομέα της πολιτικής της Ευρωπαϊκής Ένωσης για τις διεθνείς δημόσιες συμβάσεις.

Ο νέος κανονισμός

Ο προτεινόμενος κανονισμός θεσπίζει κανόνες  μέτρα με σκοπό τη βελτίωση της σχετικά με την της πρόσβασης  οικονομικών φορέων, αγαθών και υπηρεσιών της Ένωσης στις αγορές δημόσιων συμβάσεων και συμβάσεων παραχώρησης τρίτων χωρών. 

Ορίζει τις διαδικασίες που ακολουθεί η Επιτροπή κατά την ανάληψη ερευνών σχετικά με εικαζόμενες περιπτώσεις περιοριστικών μέτρων ή πρακτικών που εισάγουν διακρίσεις τα οποία εγκρίνονται ή διατηρούνται από τρίτες χώρες αγαθών και υπηρεσιών τρίτων χωρών στην ανάθεση έναντι οικονομικών φορέων, αγαθών και υπηρεσιών της Ένωσης, καθώς και κατά την έναρξη διαπραγματεύσεων με αυτές  τρίτες χώρες. 

Προβλέπει τη δυνατότητα εφαρμογής μέτρων προσαρμογής των τιμών σε προσφορές για συμβάσεων για την εκτέλεσης έργων ή εργασιών, την προμήθειας αγαθών και/ή την παροχής υπηρεσιών και συμβάσεις παραχώρησης, από αναθέτουσες αρχές/αναθέτοντες φορείς της Ένωσης και θεσπίζει επίσης διαδικασίες υποστήριξης των διαπραγματεύσεων με βάση την καταγωγή των οικείων οικονομικών φορέων, σχετικά με την πρόσβαση αγαθών και  ή υπηρεσιών. της Ένωσης στις αγορές δημοσίων συμβάσεων τρίτων χωρών. 

Ο  κανονισμός εφαρμόζεται στην ανάθεση συμβάσεων για την προμήθεια αγαθών και/ή υπηρεσιών και στην ανάθεση συμβάσεων έργων και συμβάσεων παραχώρησης. Εφαρμόζεται μόνον σε περίπτωση που τα αγαθά ή οι υπηρεσίες προορίζονται να χρησιμοποιηθούν από τις δημόσιες αρχές. Δεν εφαρμόζεται όταν η προμήθεια των αγαθών γίνεται και όχι για μεταπώληση στο εμπόριο ή για να χρησιμοποιηθούν στην παραγωγή αγαθών ή στην παροχή υπηρεσιών που προορίζονται για εμπορική πώληση. Δεν εφαρμόζεται όταν οι υπηρεσίες αγοράζονται με σκοπό την εμπορική μεταπώληση ή για να χρησιμοποιηθούν στην παροχή υπηρεσιών που προορίζονται για εμπορική πώληση.

Για τους σκοπούς του νέου κανονισμού ως περιοριστικό μέτρο και/ή πρακτική που εισάγει διακρίσεις στον τομέα των δημοσίων συμβάσεων νοείται κάθε νομοθετικό, κανονιστικό ή διοικητικό μέτρο, διαδικασία ή πρακτική ή συνδυασμός αυτών, που εγκρίνονται ή διατηρούνται από δημόσιες αρχές ή επιμέρους αναθέτουσες αρχές ή αναθέτοντες φορείς σε τρίτη χώρα, το οποίο έχει ως αποτέλεσμα σοβαρή και επαναλαμβανόμενη παρεμπόδιση της πρόσβασης των αγαθών, των υπηρεσιών και/ή των οικονομικών φορέων της Ένωσης στην αγορά δημοσίων συμβάσεων ή συμβάσεων παραχωρήσεων της εν λόγω χώρας.

Ως υποχρεωτική τιμολογιακή ποινική κύρωση» αναφέρεται στην υποχρέωση των αναθετόντων φορέων να αυξάνουν, υπό την επιφύλαξη ορισμένων εξαιρέσεων, την τιμή των υπηρεσιών και/ή των αγαθών καταγωγής ορισμένων τρίτων χωρών που έχουν προσφερθεί σε διαδικασίες ανάθεσης συμβάσεων

Blog: marina anastas.kourbela