
Οι ουρολοιμώξεις προκαλούνται από την παρουσία μικροβίων στο ουροποιητικό σύστημα και σημαίνουν φλεγμονή η οποία μπορεί να συμβεί σε κάθε όργανο του ουρογεννητικού συστήματος [νεφροί – ουρητήρες – ουροδόχος κύστη – προστάτης αδένας (για τον άνδρα) και σάλπιγγες – κόλπος αιδοίου, για τις γυναίκες].
Η ιστορία των ΟΣ είναι πολύ παλιά. Ήδη το 1550 π.Χ. αναφέρονται από τον Ebers Papyrus. Στην Αίγυπτο περιγράφηκαν οι ΟΣ σαν θερμό κύμα από την ουροδόχο κύστη.
Η κλινική ταξινόμηση της ΟΣ βασίζεται στην περιοχή της μόλυνσης π.χ. λοίμωξη της ουροδόχου κύστης: κυστίτιδα, λοίμωξη νεφρών : πυελονεφρίτιδα.
Οι ουρολοιμώξεις είναι πολύ συχνές.
1 στις 2 γυναίκες θα εμφανίσει ένα επεισόδιο ΟΣ στη διάρκεια της ζωής της. Στατιστικά στοιχεία αναφέρουν ότι το 40% των γυναικών και το 12% των ανδρών προσβάλλονται από ΟΣ. Κάθε χρόνο γίνεται διάγνωση ΟΣ σε 7 εκατομμύρια άτομα (κυρίως οξείας κυστίτιδας) αλλά ο αριθμός αυτός πιθανόν είναι μεγαλύτερος επειδή 50% των γυναικών που εμφανίζουν ουρολοίμωξη δεν επισκέπτονται το γιατρό τους.
Οι ουρολοιμώξεις εμφανίζονται σε μεγαλύτερο ποσοστό στις μεγάλης ηλικίας άτομα (κυρίως άνδρες).
Ενώ ποσοστό 1% - 2% των παιδιών εμφανίζουν ουρολοιμώξεις. Γενικά οι ουρολοιμώξεις σοβαράς μορφής είναι πιο συχνές στα κορίτσια και γυναίκες παρά στους άνδρες ίδιας ηλικίας (άνδρες κάτω από την ηλικία των 50 ετών).
Το αίτιο είναι η ανατομικά μικρότερη σε μήκος ουρήθρα του γυναικείου φύλου.
Η εμφάνιση ασυμπτωματικής μικροβιαουρίας αυξάνεται με την ηλικία. Έτσι σε άνδρα άνω των 50 ετών έχει ποσοστό 7 – 10%.
Πως προκαλείται η ουρολοίμωξη; |
Τα ούρα ενός φυσιολογικού ατόμου είναι στείρα (δεν περιέχουν μικρόβια).
Φλεγμονή, λοίμωξη επέρχεται όταν μικρόβια εισέρχονται από την ουρήθρα, συνήθως με σεξουαλική επαφή και μολύνουν τα ούρα.
Το πιο συχνό αίτιο (80%) ουρολοίμωξης αποτελεί το ΚΟΛΟΒΑΚΤΗΡΙΔΙΟ και ειδικά ο ορότυπος Ο. Επίσης και άλλα μικρόβια όπως :
ΟΜΑΔΕΣ ΑΤΟΜΩΝ ΜΕ ΑΥΞΗΜΕΝΟ ΚΙΝΔΥΝΟ ΟΥΡΟΛΟΙΜΩΞΕΩΝ
Σημείωση: Το μετά την ερωτική πράξη άδειασμα της ουροδόχου κύστης (μεγάλη διούρηση) μειώνει σημαντικά την πιθανότητα ουρολοίμωξης.
ΑΣΥΜΠΤΩΜΑΤΙΚΗ (ΧΩΡΙΣ ΣΥΜΠΤΩΜΑΤΑ) ΜΙΚΡΟΒΙΟΟΥΡΙΑ (ΑΜ)
Η παρουσία μικροβίων στα ούρα, αποτελεί κλινικό χαρακτηριστικό γνώρισμα όλων των ουρολοιμώξεων.
Όταν αυτή δεν συνοδεύεται από κανένα άλλο κλινικό σύμπτωμα (ρίγος, πυρετό, δυσουρία) ορίζεται σαν ασυμπτωματική μικροβιουρία.
Για να διαγνωστεί η χωρίς συμπτώματα παρουσία των μικροβίων στα ούρα απαιτείται η παρουσία με μέσο δείγμα διούρησης (100.000 αποικιών/mL) CFU/mL ή τουλάχιστον 100CFV/ml (δείγμα ούρων που προέρχεται από καθετηριασμό ουροδόχου κύστεως).
Η διάγνωση της ΑΜ δεν είναι αξιόπιστη με την δοκιμαστική ταινία (stick) ούρων η οποία δρα με την ανίχνευση εστεράσης των λευκοκυττάρων και του νιτρώδους άλατος.
Η ΑΜ εμφανίζεται σε μεγάλης ηλικίας άτομα, σε άτομα με παθήσεις της σπονδυλικής στήλης, άτομα τα οποία έχουν μόνιμο καθετήρα ουροδόχου κύστεως.
Η ΑΜ πρέπει να αξιολογείται μόνον στις γυναίκες κατά την διάρκεια της εγκυμοσύνης όπου οι έγκυες πρέπει να ελέγχονται σε καλλιέργεια ούρων στο τέλος του πρώτου 3μήνου της κυήσεως και επί ανεύρεσης μικροβίων χορηγείται κατάλληλη (βάση αντιβιογράμματος) αγωγή αντιβιοτική για διάστημα 7 ημερών.
Αν δεν αντιμετωπιστεί με τον τρόπο αυτό η πιθανή λοίμωξη τότε ποσοστό 30% από τις έγκυες εμφανίζουν πυελονεφρίτιδα και αυξάνεται έτσι ο κίνδυνος τοκετού εμβρύου με χαμηλό σωματικό βάρος όπως και ο πρόωρος τοκετός.
Η συχνότητα της ΑΜ υπολογίζεται στατιστικά σε ποσοστό 1% στα κορίτσια σχολικής ηλικίας η οποία αυξάνεται παράλληλα με την ηλικία και την σεξουαλική δραστηριότητα.
Από κλινικής πλευράς οι ΟΣ διακρίνονται σε μη επιπλεγμένης ουρολοίμωξης και επιπλεγμένης.
Η οξεία κυστίτιδα αποτελεί μη επιπλεγμένη ουρολοίμωξη και ορίζεται σαν συμπτωματική φλεγμονή, λοίμωξη της ουροδόχου κύστεως σε άτομο με φυσιολογικό ουρογεννητικό σύστημα.
Ποσοστό που φτάνει το 95% η οξεία κυστίτιδα εμφανίζεται σε γυναίκες.
Η μη επιπλεγμένη ουρολοίμωξη γενικά θεωρείται καλοήθης ασθένεια με ομαλή πορεία χωρίς την εμφάνιση δευτερογενών επιπλοκών (αρτ. Υπέρταση, πολυνεφρίτιδα, Νεφρική ανεπάρκεια) τα οποία χαρακτηρίζουν τις επιπλεγμένες ουρολοιμώξεις.
Τα συμπτώματα της οξείας κυστίτιδας είναι : συχνοουρία, καύσος κατά την ούρηση, δυσουρικά ενοχλήματα, επιτακτική ούρηση, στραγγουρία (αποβολή ούρων σε σταγόνες).
Η θεραπεία της οξείας κυστίτιδας και γενικά των μη επιπλεγμένων λοιμώξεων είναι σχετικά εύκολη.
Χορήγηση αντιβιοτικών (πριμεθοποίμη/σουλφαμεθοξαζόλη) νιτροφουραντοΐνη – φωσφομυκίνη – amoxicillin/clavulate acid, κινιλόνες μπορεί να χορηγηθούν με βάση την κλινική εικόνα.
Διάρκεια θεραπείας: 5 – 7 ημέρες.
Η φωσφομυκίνη (σκ. Monurol) μπορεί να χορηγηθεί και σαν μονοθεραπεία (προσοχή ορισμένα φάρμακα εμφανίζουν διασταυρούμενη αντίδραση με την φωσφομυκίνη όπως – συμπαθητικομιμητικά [albuterol, amphetamine, psendoephedrine] και προκαλείται έτσι αύξηση των παρενεργειών του φαρμάκου.
Αλλά και χορήγηση ταυτόχρονη σκευασμάτων Λιθίου και τετρακυκλίνων οποία οδηγεί στην μείωση φαρμακευτικής δραστικότητας του φαρμάκου όπως επίσης η σύγχρονη χορήγηση metoclopramide και φωσφομυκίνης ελαττώνει την φαρμακολογική ικανότητα της φωσφομυκίνης.
Η διάγνωση της κυστίτιδας (η οποία αποτελεί το αντιπροσωπευτικό παράδειγμα μη επιπλεγμένης φλεγμονής) γίνεται εύκολα και μόνον από τα κλινικά συμπτώματα που συνοδεύουν αυτήν.
Η διαφορική διάγνωση της οξείας κυστίτιδας περιλαμβάνει την πυελονεφρίτιδα, κολπίτιδα, ουρηθρικό σύνδρομο, δυσμηνόρροια.
Αν τα συμπτώματα της οξείας κυστίτιδας συνοδεύονται από πυρετό, άλγος στην περιοχή της μέσης, παρουσία κολπικών εκκριμάτων τότε η διάγνωση της οξείας κυστίτιδας τίθεται υπό συζήτηση (αναζήτηση άλλης πάθησης!!!).
Οι δοκιμαστικές ταινίες (stick) ούρων τα οποία ευρέως χρησιμοποιούνται με την εργαστηριακή διάγνωση των ουρολοιμώξεων υπάρχουν είναι πρακτικές για καθημερινή χρήση αλλά έχουν και αρνητική κριτική.
Βέβαια η δοκιμασία αυτή είναι γρήγορη, φτηνή, προσιτή και εύκολα εφαρμόσιμη.
Όμως αν η ταινία που χρησιμοποιείται προσδιορίζει τα νιτρώδη άλατα των ούρων και την εστεράση των λευκοκυττάρων η ευαισθησία της κυμαίνεται από 68% - 88%, ενώ η ειδικότητα κυμαίνεται από μελέτη σε μελέτη.
Πρακτικά αν τα παραπάνω αποτελέσματα είναι αρνητικά αποκλείεται η ουρολοίμωξη.
Βέβαια απόλυτα σίγουρο είναι η λήψη καλλιέργειας ούρων η οποία θα δώσει την ακριβή διάγνωση ειδικά σε ασθενείς με νεφρολογικά προβλήματα (υδρονέφρωση – άτονη ουροδόχο κύστη).
Επίσης καλλιέργεια ούρων πρέπει να γίνεται στους ασθενείς στους οποίους τα συμπτώματα δεν υποχωρούν μετά από την δοθείσα θεραπεία ή υποτροπιάζουν 2 – 4 εβδομάδες, με σκοπό την ανίχνευση ανθεκτικών ή μη κοινών μικροβίων.
ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΟΥΡΟΛΟΙΜΩΞΕΩΝ
Η πρώτη γραμμή και η ιδανική σύγχρονη θεραπεία των ουρολοιμώξεων θα πρέπει να εξουδετερώνει τα πιο πιθανά μικρόβια που προκαλούν ουρολοιμώξεις, να είναι καλά ανεκτή από τον ασθενή και οικονομικά προσιτή.
Στις ΗΠΑ το φάρμακο που χορηγείται σύμφωνα με τις παραπάνω προδιαγραφές είναι η Τριμεθοπρίμη/σουλφαμεθοξαζόλη (TMP-SMX) και θεωρείται φάρμακο εκλογής για την θεραπεία των μη επιπεπλεγμένων ουρολοιμώξεων.
Χορηγείται για διάστημα 3 ημερών, με αποτελεσματικότητα 90% - 95%.
Σε περιπτώσεις αλλεργίας χορηγείται μόνον η τριμεθοπρίνη.
Επίσης η ΝΙΤΡΟΦΟΥΡΑΝΤΟΪΝΗ (ΝΤΦ) εξακολουθεί να θεωρείται θεραπεία πρώτης γραμμής με εξαιρετικό προφίλ ασφάλειας (το φάρμακο έχει εμφανίσει ρεκόρ χορήγησης που ξεπερνάει τα 50 χρόνια!!!) και μεγάλης αποτελεσματικότητας πάνω από 85%. Σαν μειονέκτημα της ΝΤΦ αναφέρεται ότι η μέγιστη αποτελεσματικότητα της επιτυγχάνεται με θεραπευτικό σχήμα 7 ημερών.
Αν δοθεί η ΤΡΦ 3 ημέρες το ποσοστό επιτυχίας θεραπείας μειώνεται στο 70% - 80%.
Σαν δεύτερη γραμμή εμπειρικής θεραπείας των μη επιπεπλεγμένων ουρολοιμώξεων αναφέρονται οι φθοροκινολόνες.
Οι κινολίνες χορηγούνται για διάστημα 3 ημερών με αποτελεσματικότητα ίδια με εκείνη της ΤΜΡ-SMX.
Οι πιο συχνά χρησιμοποιούμενες είναι η – κιπροφλοξασίνη – λεβοφλοξασίνη – γκατινοφλοξασίνη (Τέταρτη γενεά φλενυροκινιλίνων. Έχει σαν αντένδειξη την πρόκληση υπερ και υπογλυκαιμίας σε ηλικιωμένα διαβητικά άτομα).
Η λήψη των φαρμάκων γίνεται άπαξ ημερησίως και γενική καλή ανοχή υπάρχει από τους ασθενείς για χρονικό διάστημα 3 ημερών (βλέπε πίνακα).
ΦΑΡΜΑΚΟ | ΔΟΣΟΛΟΓΙΑ(Ρ.Ο.) | ΔΙΑΡΚΕΙΑ | ΣΥΓΚΕΝΤΡΩΣΗ ΟΥΡΩΝ | ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑ- ΤΙΚΟΤΗΤΑ |
Levofloxacin | 500mg | 3 ημέρες | 43% | 97% |
Ciprofloxacin (extended release) (βραδείας αποδέσμευσης) | 500mg | 3 ημέρες | 64% | 95% |
Gatifloxacin | 400mg | 3 ημέρες | 80% | 91% |
Τα επεισόδια οξείας κυστίτιδας αντιμετωπίζονται με χορήγηση TMP-SMX – νιτροφουραντοΐνης – κινολόνης.
Ποσοστό 50% των γυναικών θα υποτροπιάσει συνήθως μετά 3 μήνες από την οξεία προσβολή της κυστίδας.
Υπάρχουν σχολές οι οποίες υποστηρίζουν τη συνεχή :
Η θεραπευτική αντιμετώπιση των επιπεπλεγμένων ουρολοιμώξεων και κυρίως της πυελονεφρίτιδας εξαρτάται από την σοβαρότητα των συμπτωμάτων.
Οι τοξικοί ασθενείς (ασθενείς με μικροβιαιμία) πρέπει να νοσηλεύονται και να χορηγείται άμεσα αμπικιλλίνη και αμινογλυκοσίδη (προσοχή στην τιμή της κρεατινίνης ορού!!!).
Επίσης χορηγείται αμιξοσιλίνη + κλαβουλικινό οξύ ή κεφαλοσπορίνη 3ης γενιάς.
Τα ενδοφλεβίως χορηγούμενα αντιβιοτικά συνεχίζονται μέχρι την υποχώρηση του ρίγους, και του πυρετού (συνήθως μετά 3 ημέρες) και στη συνέχεια χορηγούνται βάση του αντιβιογράμματος για άλλες 10-14 ημέρες.
Η θεραπεία με TMP-SMX και κινολόνες για 14 ημέρες είναι ασφαλής και αποτελεσματική στην πλειονότητα των ασθενών, με καλή ανοχή στην θεραπεία και με ποσοστά ίασης 85% - 95%.
ΦΥΤΙΚΑ ΒΟΤΑΝΑ
Τα βότανα και ειδικά ο χυμός των βακκινίων* θεωρείται ότι είχαν την ιδιότητα να προλαμβάνουν τις ουρολοιμώξεις αλλά και να ανακουφίζουν από τα συμπτώματα των ουρολοιμώξεων.
*Βακκινία: ή κράνμπερι επιστημονική ονομασία Βακκινία το οξύκοκκο είναι μικροσκοπικά κόκκινα όξινα μούρα τα οποία παράγονται από μικρούς φυλλοβόλους θάμνους. Το λατινικό του όνομα vaccinium oxycoccos ετυμολογικά προέρχεται από την λατινική λέξη vacca = αγελάδα γιατί στα ζώα αυτά αρέσουν πολύ τα βακκίνια. Για πρώτη φορά χρησιμοποιηθήκαν σαν τροφή στην Νότια Αμερική. Οι ιθαγενείς Αμερικάνοι το χρησιμοποιούν στην Παρασκευή φαγητών, (χυμοί, σάλτσες, αποξηραμένα φρούτα), σαν φάρμακο για την επούλωση τραυμάτων το φυτό περιέχει Βιτ.C – Mg – Bιτ. Ε – Βιτ. Κ και προανθοκυανίνες (ισχυρή αντιοξειδοτική ουσία της οικογένειας φλαβινοειδών). Θεωρείται ότι ασκεί βακτηριοστασική δράση, αλλάζοντας στο όξινο το ρΗ των ούρων, λόγω της υψηλής περιεκτικότητας του βότανου αυτού σε οξέα. Άλλη θεωρία υποστηρίζη ότι οι προανθοκυανίνες εμποδίζουν την προσκόλληση του κολοβακτηριδίου στο επιθήλιο της ουροδόχου κύστης.
Επίσης διάφορα είδη γαλακτοβάκιλλου εμφανίζουν προστατευτική δράση στην αποίκιση του κολοβακτηριδίου στο επιθήλιο του κόλπου, στην αναστολή της προσκόλλησης και της ανάπτυξης γενικά ουροπαθογόνων μικροβίων στην έκκριση βιολογικής επιφανειοδραστικής ουσίας (bio surfactant).
Σήμερα η χορήγηση του γαλακτοβάκιλλου γίνεται με κολπικά υπόθετα (όχι ακόμα διαθέσιμα στο εμπόριο).
Το πόσιμο διάλυμα που κυκλοφορεί και περιέχει το γαλακτοβάκιλλο δεν έχει αποδειχθεί ότι δρα στην πρόληψη των υποτροπών της κυστίτιδας.
Επίσης αναφέρεται ότι το πόσιμο εκχύλισμα βοτάνων φορισκολίνης δρα συνεργικά στην εκρίζωση μικροβίων.
ΕΜΒΟΛΙΑ ΚΑΤΑ ΤΩΝ ΟΥΡΟΛΟΙΜΩΞΕΩΝ
Οι υποτροπιάζουσες ουρολοιμώξεις μπορεί να αντιμετωπιστούν σήμερα με την χορήγηση εμβολίων.
Κυκλοφορούν 2 εμβόλια: α) Solco Urovac, β) Uro-Vaxon (κυκλοφορεί στην Ελλάδα).
Το εμβόλιο Solco Urovac συνδυάζει 10 βακτηρίδια αδρανοποιημένα δια θερμότητας (6 υποτύποι E.Coli – 1 υποτύπο proteus mirabilis – Proteus mirabilis - morganii – enterococcus faecalis – Klembsiella pneumoniace και χορηγείται σαν κολπικό υπόθετο, ενώ εξετάζεται η ενδομυϊκή, υποβλεννογόνια χορήγησή του.
Τα πρώτα στατιστικά στοιχεία της εφαρμογής του εμβολίου (ΗΠΑ) υπήρξαν ενθαρρυντικά ποσοστό 80% των ασθενών δεν υποτροπιάζουν για ένα χρόνο.
Το άλλο εμβόλιο – Uro Vaxon χορηγείται από το στόμα και παρασκευάζεται από 18 υποτύπους (κατάλληλα επεξεργασμένους) του E. Coli.
Οι στατιστικές μελέτες είναι απόλυτα ενθαρρυντικές όχι μόνο για την αποτελεσματικότητα του εμβολίου αυτού, άμεσα στην πρόληψη των ουρολοιμώξεων αλλά και έμμεσα στην μείωση της ανάπτυξης ανθεκτικότητας στη χορήγηση αντιβιοτικών, εφόσον η χρήση του εμβολίου μειώνει τις υποτροπές των ουραλοιμώξεων.
Ανεπιθύμητες ενέργειες εμβολίου : Δερματικά εξανθήματα, γαστρεντερικά ενοχλήματα.
Άλλη μέθοδος θεραπευτική για τις υποτροπιάζουσες ουρολοιμώξεις αναφέρεται στην ενδοκυστική έγχυση υαλουρονικού οξέος (χορήγηση 4 εβδομαδιαίες εγχύσεις – κάθε μήνα, αναμνηστική έγχυση δια διάστημα 4 μηνών) ποσοστά επιτυχίας 70%.
ΝΕΟΙ ΧΗΜΕΙΟΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΟΙ ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΓΙΑ ΤΙΣ ΟΥΡΟΛΟΙΜΩΞΕΙΣ
Η μελέτη της μοριακής δομής των οργανισμών μας επιτρέπει πλέον να επεμβαίνουμε στο μεταβολισμό της κυτταρικής μεμβράνης και ειδικά στην αναστολή των αντλιών βακτηριακής ροής με τελικό σκοπό μη αναπαραγωγή του κυττάρου του μικροβίου (ειδικά ερευνητικά προγράμματα στην pseudomonas aeruginusa) και θάνατο αυτού.
Άλλη κατηγορία χημειοθεραπευτικού υπό ερευνητική εξέλιξη αποτελούν οι αναστολείς του μικροβιακού ενζύμου MnrA (σημαντικό ένζυμο για την σύνθεση του τοιχώματος του μικροβίου) στους αρνητικούς (gram-) και θετικού (gram+) οργανισμούς.
Η ανθεκτικότητα που εμφανίζουν τα μικρόβια αποτελεί ένα πρόβλημα που εκτείνεται σε παγκόσμια κλίμακα.
Ειδικά στις ουρολοιμώξεις οι οποίες πολύ συχνά εμφανίζουν υποτροπές το πρόβλημα αυτό μεγενθύνεται.
Έτσι, σήμερα σαν τρόποι θεραπείας συνιστώνται τα εξής :
Τα μηνύματα επομένως δεν είναι καλά, η ανθεκτικότητα στη χορήγηση των «γνωστών» αντιβιοτικών αυξάνονται, έτσι οι οδηγίες για την πρόληψη των ουρολοιμώξεων αποκτούν ακόμα περισσότερο αξία.
ΠΡΟΛΗΨΗ ΟΥΡΟΛΟΙΜΩΞΗΣ (Άνδρες – Γυναίκες) ♀♂
Οι αντισηπτικές ουσίες σκοτώνουν τα κύτταρα της επιδερμίδας και αυξάνουν έτσι την πιθανότητα για εμφάνιση λοιμώξεων και αλλεργιών.
Η ΠΕΡΙΤΟΜΗ ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΑΝΔΡΕΣ ΠΡΟΛΑΜΒΑΝΕΙ ΤΑ Σεξουαλικά Μεταδιδόμενα Νοσήματα και τον καρκίνο και τις ουρολοιμώξεις.
Επίσης η αντιμετώπιση της υπερτροφίας και καρκίνου του προστάτου πρέπει να αντιμετωπίζονται έγκαιρα πριν δημιουργήσουν στάση των ούρων και ουρολοιμώξεις.
ΟΔΗΓΙΕΣ ΓΙΑ ΑΠΟΦΥΞΗ ΟΥΡΟΛΟΙΜΩΞΗΣ (ΟΣ) ΣΤΙΣ ΓΥΝΑΙΚΕΣ
Ref.: - βικιπαίδεια
- Στοιχ. Φυσιολογίας, Ν. Καλλιακμάνη
- Ουρολόγος - ουρολοιμώξεις