Γράφει η Mαρίνα Κουρμπέλα

Την παρούσα χρονική στιγμή μόνο ένας πλήρης «ετήσιος» κύκλος της σταδιακής μείωσης έχει ολοκληρωθεί  και η συμπερίληψη του εξοπλισμού ψύξης, κλιματισμού και αντλιών θερμότητας στη διαδικασία σταδιακής μείωσης ξεκίνησε πολύ πρόσφατα, την 1η Ιανουαρίου 2017, επισημαίνει η Επιτροπή στην έκθεσή της για την αξιολόγηση της μεθόδου της κατανομής ποσοστώσεων σύμφωνα με τον κανονισμό (ΕΕ) αριθ. 517/2014. (κανονισμός για τα φθοριούχα αέρια του θερμοκηπίου), η έκδοση του οποίου αποσκοπεί στη δημιουργία ενός  αποτελεσματικού και αναλογικού μηχανισμού για τη μείωση των εκπομπών από τα φθοριούχα αέρια θερμοκηπίου με σκοπό να συμβάλει στην επίτευξη των στόχων της Ένωσης για το κλίμα  

Σημειώνεται πως ένας «ετήσιος» κύκλος της σταδιακής μείωσης περιλαμβάνει την κατανομή ποσοστώσεων, τη χρήση ποσοστώσεων, την εκ των υστέρων υποβολή εκθέσεων εκ μέρους των επιχειρήσεων και τον επακόλουθο έλεγχο της συμμόρφωσης από την Επιτροπή. Η ολοκλήρωση του κύκλου διαρκεί περίπου δύο χρόνια.

 Υπάρχουν επίσης ενδείξεις ότι τα δεδομένα που διατίθενται επί του παρόντος εξακολουθούν να επηρεάζονται από μια αρχική έλλειψη κατανόησης εκ μέρους των ενδιαφερομένων. Ως εκ τούτου, είναι ακόμη πολύ νωρίς για μια εις βάθος αξιολόγηση της λειτουργίας του μηχανισμού της σταδιακής μείωσης και για τη διεξοδική εκτίμηση όλων των πιθανών αποτελεσμάτων της επιλεγείσας μεθόδου κατανομής των ποσοστώσεων.

Με βάση τα σχετικά  πορίσματα, που αναφέρονται στην έκθεση, η Επιτροπή δεν σκοπεύει να τροποποιήσει, προς το παρόν, τη μέθοδο κατανομής ποσοστώσεων. Αντιθέτως, η Επιτροπή θα επικεντρωθεί στο να διευκολύνει την ομαλή εφαρμογή της ισχύουσας μεθόδου και να βοηθήσει όλα τα ενδιαφερόμενα μέρη να κατανοήσουν και τα εκπληρώσουν καλύτερα τις υποχρεώσεις τους, προκειμένου να εξασφαλίσει την επιτυχία της σταδιακής μείωσης των HFC στην ΕΕ. Υπενθυμίζουμε, πως τον Οκτώβριο του 2016, 197 χώρες συμφώνησαν υπέρ της σταδιακής μείωσης της παραγωγής και κατανάλωσης HFC παγκοσμίως στο πλαίσιο του πρωτοκόλλου του Μόντρεαλ

 Παράλληλα, η Επιτροπή θα εξακολουθήσει να παρακολουθεί εκ του σύνεγγυς τη λειτουργία της μεθόδου κατανομής και τις συνέπειές της, επισημαίνοντας, την ίδια στιγμή, ότι απαιτείται μια συνολική επανεξέταση του κανονισμού για τα φθοριούχα αέρια του θερμοκηπίου πριν από τις 31 Δεκεμβρίου 2022.

Η έκθεση

Στην έκθεση της Επιτροπής, που μόλις κυκλοφόρησε, αναφέρονται, μεταξύ άλλων:

Ο κανονισμός

Να υπενθυμίσουμε, πως στόχος του κανονισμού (ΕΕ) αριθ. 517/2014  («κανονισμός για τα φθοριούχα αέρια του θερμοκηπίου») είναι να δημιουργήσει έναν αποτελεσματικό και αναλογικό μηχανισμό για τη μείωση των εκπομπών από τα φθοριούχα αέρια θερμοκηπίου με σκοπό να συμβάλει στην επίτευξη των στόχων της Ένωσης για το κλίμα  . Επιπλέον, ενισχύει την καινοτομία και διευκολύνει τη σύγκλιση προς μια παγκόσμια συμφωνία για τη σταδιακή μείωση των υδροφθορανθράκων (HFC) βάσει του πρωτοκόλλου του Μόντρεαλ.

Μετά την έκδοση του κανονισμού για τα φθοριούχα αέρια του θερμοκηπίου το 2014 σημειώθηκε ικανοποιητική πρόοδος στις διεθνείς διαπραγματεύσεις και τον Οκτώβριο του 2016, 197 χώρες συμφώνησαν υπέρ της σταδιακής μείωσης της παραγωγής και κατανάλωσης HFC παγκοσμίως στο πλαίσιο του πρωτοκόλλου του Μόντρεαλ («τροποποίηση του Κιγκάλι»). Πρόκειται για μια νομικά δεσμευτική συμφωνία η οποία θα βοηθήσει όλες τις χώρες να εκπληρώσουν τις δεσμεύσεις τους δυνάμει της συμφωνίας του Παρισιού  . Οι αναπτυσσόμενες χώρες μπορούν να λάβουν στήριξη μέσω του «Ταμείου για την εφαρμογή του πρωτοκόλλου του Μόντρεαλ (Πολυμερές Ταμείο), στο οποίο συνεισφέρουν τα κράτη μέλη της ΕΕ.

Ο κανονισμός για τα φθοριούχα αέρια είναι αρκούντως φιλόδοξος για να διασφαλίσει ότι η ΕΕ μπορεί να ανταποκριθεί στις υποχρεώσεις που υπέχει σε παγκόσμιο επίπεδο βάσει της τροπολογίας του Κιγκάλι. Το βασικό μέτρο για την επίτευξη αυτού του στόχου είναι η «σταδιακή μείωση των HFC στην ΕΕ», σύμφωνα με το οποίο οι συνολικές ποσότητες των HFC που οι επιχειρήσεις μπορούν να εισάγουν ή να παράγουν στην ΕΕ (δηλ. «να διαθέτουν στην αγορά για πρώτη φορά») θα μειώνονται σταδιακά έως το 2030 (μετρούμενες σε ισοδύναμα CO2).

Για να μην υπερβαίνεται το ετήσιο όριο HFC για ένα δεδομένο έτος, ο κανονισμός για τα φθοριούχα αέρια του θερμοκηπίου καθορίζει ένα σύστημα ποσοστώσεων.

Από το 2015 οι επιχειρήσεις πρέπει να έχουν ποσόστωση για να διαθέτουν νομίμως στην αγορά χύδην HFC και η Επιτροπή χορηγεί ποσοστώσεις στις επιχειρήσεις δωρεάν σε ετήσια βάση. Στην εκτίμηση επιπτώσεων της πρότασης κανονισμού για τα φθοριούχα αέρια του θερμοκηπίου εξετάστηκαν τα πλεονεκτήματα και τα μειονεκτήματα των διαφόρων επιλογών για την κατανομή ποσοστώσεων3 και κατά τη διαδικασία συν-νομοθέτησης αναλύθηκαν ενδελεχώς οι επιλογές της κατανομής ποσοστώσεων δωρεάν, με καταβολή τέλους και μέσω πλειστηριασμού. Αρχικά, εκφράστηκε κάποια υποστήριξη υπέρ της επιβολής τέλους για την απόκτηση ποσόστωσης ή υπέρ ενός συστήματος πλειστηριασμού, μεταξύ άλλων διότι οι επιλογές αυτές θα απέφεραν εισοδήματα που θα μπορούσαν δυνητικά να χρησιμοποιηθούν για την τροφοδότηση του Πολυμερούς Ταμείου στην περίπτωση που θα γινόταν δεκτή η σταδιακή μείωση των HFC σύμφωνα με το Πρωτόκολλο του Μόντρεαλ και διότι οι εν λόγω επιλογές θα συνέβαλαν στην αποτελεσματική εφαρμογή. Ωστόσο, η τελική απόφαση τάχθηκε υπέρ της δωρεάν χορήγησης ποσοστώσεων, ενώ, παράλληλα, συμφωνήθηκε να παρακολουθείται η λειτουργία της μεθόδου που θα εφαρμοστεί και το (δυνητικό) κόστος στα κράτη μέλη.

Ως εκ τούτου, το άρθρο 21 παράγραφος 5 του κανονισμού για τα φθοριούχα αέρια του θερμοκηπίου καλεί την Επιτροπή να: «δημοσιεύει έκθεση στην οποία αξιολογείται η μέθοδος κατανομής των ποσοστώσεων, συμπεριλαμβανομένου του αντικτύπου της κατανομής ποσοστώσεων δωρεάν, και το κόστος εφαρμογής του παρόντος κανονισμού στα κράτη μέλη και μιας πιθανής διεθνούς συμφωνίας για τους υδροφθοράνθρακες. Βάσει της εν λόγω έκθεσης, η Επιτροπή υποβάλλει, εάν απαιτείται, νομοθετική πρόταση στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο προκειμένου: α) να τροποποιηθεί η μέθοδος κατανομής των ποσοστώσεων· β) να θεσπιστεί κατάλληλη μέθοδος κατανομής τυχόν εσόδων».

Η έκθεση βασίζεται σε εξωτερική τεχνική εργασία που πραγματοποιήθηκε για λογαριασμό της Επιτροπής και σε εκτεταμένες διαβουλεύσεις με τα ενδιαφερόμενα μέρη, συμπεριλαμβανομένης ηλεκτρονικής έρευνας των επηρεαζόμενων επιχειρήσεων, καθώς και σε διαβουλεύσεις εντός του φόρουμ διαβούλευσης  το οποίο συγκροτήθηκε βάσει του άρθρου 23 του κανονισμού για τα φθοριούχα αέρια.

Περιγραφή της μεθόδου κατανομής των ποσοστώσεων

Σύμφωνα με τον κανονισμό για τα φθοριούχα αέρια του θερμοκηπίου, οι ποσοστώσεις κατανέμονται:

·σε «κατεστημένες» επιχειρήσεις βάσει «κεκτημένων δικαιωμάτων», δηλαδή για την περίοδο 2015-2017 οι ετήσιες ποσοστώσεις βασίζονται στις δραστηριότητες κάθε παραγωγού και εισαγωγέα χύδην HFC στην ΕΕ κατά τη διάρκεια της περιόδου 2009-2012, όπως δηλώθηκαν βάσει του προηγούμενου κανονισμού (ΕΕ) αριθ. 842/2006 για ορισμένα φθοριούχα αέρια θερμοκηπίου. Από το 2018 και ανά τριετία στη συνέχεια, θα πραγματοποιείται εκ νέου υπολογισμός των ποσοστώσεων ο οποίος θα βασίζεται σε πιο πρόσφατα στοιχεία που θα υποβληθούν.

·από ένα απόθεμα με βάση ετήσιες δηλώσεις της εταιρείας όπου δηλώνει ότι χρειάζεται ποσοστώσεις. Έως το 2018, ποσοστώσεις από το εν λόγω απόθεμα κατανέμονται de facto αποκλειστικά στους «νεοεισερχόμενους», δηλαδή σε επιχειρήσεις που δεν υπέβαλαν έκθεση για την περίοδο 2009-2012. Από το 2018 και μετά, οι «νεοεισερχόμενοι» και οι κατεστημένες επιχειρήσεις θα μπορούν να λαμβάνουν ποσοστώσεις από το απόθεμα σε ισότιμη βάση

Οι ποσοστώσεις που κατανέμονται στις κατεστημένες επιχειρήσεις μπορούν να μεταβιβάζονται σε άλλες επιχειρήσεις. Αντιθέτως, δεν είναι δυνατή η μεταβίβαση ποσοστώσεων που προέρχονται από το απόθεμα. Αυτό γίνεται για να αποφεύγεται το ενδεχόμενο οι επιχειρήσεις που δεν πραγματοποιούν εμπορικές συναλλαγές σε HFC να ζητούν δωρεάν ποσοστώσεις με μοναδικό σκοπό την πώληση των δικαιωμάτων αυτών.

Οι HFC δεν εισέρχονται στην ΕΕ μόνο μέσω της εισαγωγής χύδην αερίων. Βρίσκονται επίσης μέσα σε εισαγόμενο εξοπλισμό. Αν ήταν δυνατή η εισαγωγή εξοπλισμού που περιέχει HFC χωρίς περιορισμούς, αυτό θα έθετε σε κίνδυνο την περιβαλλοντική ακεραιότητα της σταδιακής μείωσης και θα ήταν άδικο για τους κατασκευαστές εξοπλισμού που χρησιμοποιούν HFC που αγοράστηκαν στην αγορά της ΕΕ και υπόκεινται στη διαδικασία της σταδιακής μείωσης. Συνεπώς, σύμφωνα με τον κανονισμό για τα φθοριούχα αέρια του θερμοκηπίου, οι HFC που περιέχονται σε εξοπλισμό ψύξης, κλιματισμού και αντλιών θερμότητας (ο λεγόμενος «εξοπλισμός RAC») που διατίθεται στην αγορά πρέπει να εμπίπτουν στο σύστημα ποσοστώσεων από την 1η Ιανουαρίου 2017. Για τους εισαγωγείς εξοπλισμού που περιέχει HFC, αυτό συνεπάγεται ότι χρειάζονται άδειες από κατόχους ποσοστώσεων για να χρησιμοποιούν τις ποσοστώσεις των εν λόγω κατόχων για τις εισαγωγές τους  

Κατά την έκδοση του κανονισμού για τα φθοριούχα αέρια του θερμοκηπίου, η επιλογή της κατανομής ποσοστώσεων απευθείας στους εισαγωγείς εξοπλισμού βάσει του καθεστώτος των «κεκτημένων δικαιωμάτων» απορρίφθηκε λόγω έλλειψης στοιχείων. Τόσο οι κατεστημένες επιχειρήσεις όσο και οι νεοεισερχόμενοι κάτοχοι ποσοστώσεων μπορούν να επιτρέψουν στους εισαγωγείς εξοπλισμού να κάνουν χρήση των ποσοστώσεών τους, αλλά οι νεοεισερχόμενοι πρέπει επίσης να αποδείξουν τη φυσική παράδοση των αντίστοιχων ποσοτήτων αερίων για να επιβεβαιώσουν ότι δραστηριοποιούνται στο εμπόριο τέτοιων αερίων. Η άδεια χρήσης ποσόστωσης αφαιρείται από την ποσόστωση του κατόχου ποσόστωσης για το έτος για το οποίο χορηγείται. Αντιθέτως, δεν υπάρχει χρονικό όριο εντός του οποίου ο εισαγωγέας εξοπλισμού μπορεί να κάνει χρήση της άδειας. Συνεπώς, μια άδεια που χορηγήθηκε το 2015 μπορεί να χρησιμοποιηθεί το 2017 ή αργότερα.

Αξιολόγηση της μεθόδου κατανομής

Α. Κάτοχοι ποσοστώσεων και χρήση ποσοστώσεων

Περίπου 1 100 επιχειρήσεις επηρεάζονται σήμερα άμεσα από τη μέθοδο της κατανομής ποσοστώσεων, εκ των οποίων τα δύο τρία είναι «κάτοχοι ποσοστώσεων» HFC (παραγωγοί και/ή εισαγωγείς χύδην HFC), ενώ οι υπόλοιπες επιχειρήσεις είναι εισαγωγείς εξοπλισμού. 78 κατεστημένες επιχειρήσεις έλαβαν ποσόστωση κάθε έτος με βάση τις δραστηριότητές τους όσον αφορά τους HFC κατά την περίοδο 2009-2012  Ο αριθμός των νεοεισερχομένων είναι σημαντικά μεγαλύτερος και αυξάνεται κάθε χρόνο. Το 2017, 579 επιχειρήσεις ήταν νεοεισερχόμενες, ποσοστό που αντιστοιχεί σε αύξηση 73 % από το 2015. Ορισμένες από αυτές τις νεοεισερχόμενες επιχειρήσεις φαίνεται ότι συνδέονται μεταξύ τους και/ή με κατεστημένους παράγοντες της αγοράς.

Η μέθοδος κατανομής για τις κατεστημένες επιχειρήσεις, με βάση το ιστορικό κατανάλωσης, παρέχει στις υφιστάμενες επιχειρήσεις μια σταθερή αρχική θέση στην αγορά. Με την πάροδο του χρόνου το μερίδιο των ποσοστώσεων που κατανέμεται σε αυτές τις κατεστημένες επιχειρήσεις θα μειώνεται γρηγορότερα απ’ ό,τι για το σύνολο της αγοράς (καθώς θα μειώνεται σύμφωνα με τα στάδια της σταδιακής μείωσης), γεγονός που σημαίνει ότι το μερίδιο αγοράς των ποσοστώσεων που χορηγείται στις σημερινές κατεστημένες επιχειρήσεις θα μειώνεται με τον χρόνο. Οι ποσότητες ποσοστώσεων που προορίζονται για τους νεοεισερχόμενους αντιστοιχούσαν στο 11 % των συνολικών ποσοστώσεων στην αρχή της διαδικασίας σταδιακής μείωσης το 2015. Λόγω της διαδικασίας που ακολουθείται για τον καθορισμό των ποσοστώσεων  , οι απόλυτες ποσότητες που κατανέμονται από το απόθεμα θα παραμείνουν περίπου σταθερές με την πάροδο του χρόνου. Από την άλλη, καθώς η συνολική αγορά συρρικνώνεται λόγω της σταδιακής μείωσης των HFC, το σχετικό μερίδιο ποσοστώσεων που κατανέμεται από το απόθεμα για τους νεοεισερχόμενους θα αυξάνεται με την πάροδο των ετών. Για παράδειγμα, κατά το τελευταίο έτος της διαδικασίας σταδιακής μείωσης το 2030 θα κατανεμηθεί από το απόθεμα άνω του 50 % του συνόλου των ποσοστώσεων .

Είναι προφανές ότι οι δηλώσεις των μελλοντικών αναγκών στις οποίες προβαίνουν οι επιχειρήσεις για την απόκτηση ποσοστώσεων από το απόθεμα δεν βασίζονται, κατά κανόνα, σε ρεαλιστική εκτίμηση των αναμενόμενων πωλήσεων. Οι νεοεισερχόμενες επιχειρήσεις μόνο (που υπέβαλαν αρχικά προσφορές για το 11 % της αγοράς) ζήτησαν ποσοστώσεις που υπερέβαιναν αρκετές φορές τη συνολική ποσότητα που είναι διαθέσιμη για το σύνολο της αγοράς της ΕΕ. Τα υπερβολικά αυτά αιτήματα για ποσοστώσεις εκ μέρους των επιχειρήσεων έχουν ως αποτέλεσμα λίγες μόνο επιχειρήσεις να λαμβάνουν την αιτούμενη ποσότητα. Όλες οι άλλες εταιρείες που υποβάλλουν προσφορές για ποσοστώσεις από το απόθεμα λαμβάνουν το ίδιο αναλογικό μερίδιο  . Καθώς ο αριθμός των αιτήσεων αυξάνεται κάθε χρόνο ενώ το απόθεμα παραμένει σε μεγάλο βαθμό σταθερό, η μέγιστη ποσόστωση που κατανέμεται ανά εταιρεία από το απόθεμα μειώνεται από έτος σε έτος.

Ο κύκλος επαναϋπολογισμού για την κατανομή των ποσοστώσεων βάσει της κατανάλωσης κατά τα προηγούμενα έτη θα μετατρέπει τις νεοεισερχόμενες σε κατεστημένες επιχειρήσεις κάθε τρία έτη. Για παράδειγμα, οι νεοεισερχόμενες επιχειρήσεις που ξεκινούν τη δραστηριότητά τους το 2015θα καταστούν κατεστημένες επιχειρήσεις από το 2018 και εξής και θα λαμβάνουν ποσόστωση βάσει των ποσοτήτων HFC που έχουν διαθέσει νομίμως στην αγορά. Παράλληλα, θα έχουν τη δυνατότητα να αποκτήσουν επιπλέον ποσόστωση από το απόθεμα.

Το μοναδικό έτος για το οποίο υπάρχουν επί του παρόντος στοιχεία από εκ των υστέρων εταιρικές εκθέσεις είναι το 2015 . Τα στοιχεία αυτά δείχνουν ότι επετεύχθη και με το παραπάνω ο στόχος της σταδιακής μείωσης για το έτος 2015. Οι συνολικές ποσότητες που δηλώθηκαν ήταν κατά 8 % κατώτερες από το επιτρεπόμενο όριο  Ορισμένες εταιρείες δεν χρησιμοποίησαν πλήρως τις ποσοστώσεις που τους είχαν διατεθεί, με τις νεοεισερχόμενες να είναι σε γενικές γραμμές λιγότερο αποτελεσματικές από τις κατεστημένες. Τα ενδιαφερόμενα μέρη σημείωσαν ότι αυτό οφείλεται ενδεχομένως i) στην έλλειψη κατανόησης των νέων κανόνων που περιλαμβάνουν τη διαφορά μεταξύ ποσοστώσεων και αδειών, ii) στην ανάγκη να διασφαλίζεται επίσης συμμόρφωση με τις υποχρεώσεις του κανονισμού REACH, που ορισμένοι νεοεισερχόμενοι ενδέχεται να μην έχουν συνειδητοποιήσει κατά την υποβολή αίτησης για ποσοστώσεις καθώς και iii) στο γεγονός ότι πολλές επιχειρήσεις είχαν προετοιμαστεί για τη σταδιακή μείωση με αύξηση των εισαγωγών τους το 2014, μόλις πριν από την έναρξη της σταδιακής μείωσης (οπότε, ενδεχομένως, δεν χρειάζονταν πλέον την πλήρη ποσόστωση το 2015). Ορισμένα ενδιαφερόμενα μέρη τόνισαν επίσης ότι θα χρειαστεί να συνεχιστούν οι προσπάθειες από όλες τις πλευρές ώστε οι παράγοντες που δραστηριοποιούνται στην αγορά —ιδιαίτερα οι κατασκευαστές και οι εισαγωγείς εκ των προτέρων πληρωθέντος εξοπλισμού και οι νεοεισερχόμενοι— να κατανοήσουν καλύτερα τον ρόλο τους στη διαδικασία σταδιακής μείωσης.  

Το 2015 μόνο ένας μικρός αριθμός επιχειρήσεων υπερέβησαν το όριο των ποσοστώσεών τους. Η Επιτροπή παρακολούθησε τις περιπτώσεις μη συμμόρφωσης, με την υποστήριξη των αρχών των κρατών μελών, με σκοπό να επιβάλει κυρώσεις σύμφωνα με τον κανονισμό για τα φθοριούχα αέρια του θερμοκηπίου (αφαιρώντας δύο φορές την επιπλέον ποσότητα από τη μελλοντική ποσόστωση της επιχείρησης) και να διασφαλίσει την επιβολή των κυρώσεων και σε εθνικό επίπεδο. Η μη συμμόρφωση διαπιστώνεται με τη σύγκριση των ποσοστώσεων που έχουν κατανεμηθεί και των τιμών που έχουν δηλωθεί, οι οποίες έχουν ελεγχθεί από ανεξάρτητο ελεγκτή. Επιπλέον, τα τελωνεία μπορούν να ελέγχουν αν οι εισαγωγείς χύδην αερίων και εξοπλισμού HFC είναι εγγεγραμμένοι στο μητρώο HFC και αν έχουν ποσόστωση ή άδεια.

Β. Μεταβιβάσεις και άδειες χρήσης ποσοστώσεων

Η δυνατότητα των κατεστημένων επιχειρήσεων να μεταβιβάζουν ποσοστώσεις δεν οδήγησε σε σημαντικές αλλαγές όσον αφορά τον τρόπο με τον οποίο αυτές κατανέμονται μεταξύ των επιχειρήσεων. Οι μεταβιβάσεις περιορίστηκαν σε μεγάλο βαθμό σε λίγες μεγάλες συναλλαγές μεταξύ μεγάλων κατεστημένων επιχειρήσεων, εν μέρει λόγω της αναδιάρθρωσης, καθώς και επιχειρήσεων που εγκατέλειψαν την αγορά. Φαίνεται να υπάρχει ελάχιστη προθυμία για ανταλλαγές ποσοστώσεων με άλλους παράγοντες της αγοράς πέραν των συγκεκριμένων αυτών συναλλαγών.

Αντιθέτως, η επιλογή της έκδοσης αδειών χρήσης ποσοστώσεων χρησιμοποιήθηκε ευρέως για το 2015 και το 2016, καθώς ένας αριθμός εισαγωγέων εξοπλισμού προετοιμάζονταν για την υποχρέωση κατοχής αδείας εισαγωγής εξοπλισμού ψύξης, κλιματισμού και αντλιών θερμότητας από την 1η Ιανουαρίου 2017. Δόθηκαν άδειες χρήσης ποσοστώσεων στους εισαγωγές εξοπλισμού σε ποσοστό 9 % και 12 % επί της συνολικής ποσόστωσης το 2015 και το 2016 αντιστοίχως. Συγκριτικά, το ποσοστό των HFC που περιέχονται σε εισαγόμενο εξοπλισμό ψύξης, κλιματισμού και αντλιών θερμότητας επί του συνόλου της παροχής HFC στην ΕΕ το 2015 ήταν 7 %, σύμφωνα με τις εκθέσεις που έχουν υποβληθεί από τις επιχειρήσεις. Παρά τις σχετικές προπαρασκευαστικές δραστηριότητες, ορισμένοι εισαγωγείς εξοπλισμού εξέφρασαν στην έρευνα ορισμένες επιφυλάξεις όσον αφορά την ορθή κατανόηση των κανόνων, τις δυσκολίες στον σχεδιασμό του αιτήματός τους ή στην εξεύρεση κατόχων ποσοστώσεων που να επιθυμούν να πωλήσουν άδειες, καθώς και όσον αφορά τις υψηλές τιμές των αδειών. Για να αντιμετωπιστούν οι ανησυχίες αυτές, τροποποιήθηκε το μητρώο HFC  κατά τρόπο που να επιτρέπει τη μεταβίβαση των αδειών, ώστε μια εταιρεία να μπορεί να συντονίζει την απόκτηση αδειών για μια ομάδα εισαγωγέων. Για παράδειγμα, οι ξένοι κατασκευαστές εξοπλισμού μπορούν να λαμβάνουν τις σχετικές άδειες και να τις μεταβιβάζουν στη συνέχεια στις εταιρείες που εισάγουν τον εξοπλισμό. Το νέο αυτό στοιχείο αναμένεται να διευκολύνει τη συμμόρφωση, ιδιαίτερα για τους εισαγωγείς μικρών ποσοτήτων, όπως είναι κυρίως οι ΜΜΕ και οι πολύ μικρές επιχειρήσεις. Το μέτρο αυτό επιδοκιμάστηκε από τις οργανώσεις ενδιαφερομένων.

Γ. Εξέλιξη των τιμών

Ο κλάδος που χρησιμοποιεί HFC είναι αρκετά σύνθετος και περιλαμβάνει μια σειρά διαφορετικών τύπων επιχειρήσεων: παραγωγούς HFC (παγκόσμιοι συντελεστές), κατασκευαστές διαφόρων ειδών εξοπλισμού ή προϊόντων (παγκόσμιοι συντελεστές), εισαγωγείς εξοπλισμού ή προϊόντων (ΕΕ), διανομείς χύδην αερίων (ΕΕ), επιχειρήσεις εγκατάστασης και συντήρησης εξοπλισμού (ΕΕ) και τελικούς χρήστες των διαφόρων στοιχείων του εξοπλισμού (ΕΕ). Για να παρακολουθείται ο αντίκτυπος του συστήματος ποσοστώσεων, παρακολουθείται η εξέλιξη των τιμών των διαφόρων τύπων HFC και σε διάφορα στάδια της αλυσίδας αξίας με βάση τα στοιχεία που λαμβάνονται από τους παραγωγούς ψυκτικού αερίου, τους διανομείς αερίου και τους κατασκευαστές εξοπλισμού. Μολονότι δεν είναι δυνατόν να εξαχθούν οριστικά συμπεράσματα σ’ αυτό το πρώιμο στάδιο της σταδιακής μείωσης είναι, ωστόσο, δυνατόν να παρατηρηθεί μια γενική ανοδική τάση των τιμών από το 2014 και μετά. Η αύξηση αυτή είναι πιο εμφανής στις τιμές αγοράς των διανομέων αερίου και, σε μικρότερο βαθμό, των επιχειρήσεων παροχής υπηρεσιών, ενώ δεν είναι (ακόμη) τόσο εμφανής για τα αέρια που αγοράζουν οι κατασκευαστές εξοπλισμού που είναι εγκατεστημένοι στην ΕΕ, πιθανώς λόγω των πιο μακροχρόνιων συμβάσεων που έχουν συνάψει με τους παραγωγούς αερίων. Οι παρατηρούμενες αυξήσεις τιμών ποικίλουν για τους διάφορους τύπους HFC και γενικά παρατηρείται μεγαλύτερη αύξηση για τους HFC με υψηλό δυναμικό θέρμανσης του πλανήτη. Αξίζει επίσης να σημειωθεί ότι το κόστος της απόκτησης αδειών για την εισαγωγή εξοπλισμού με HFC φαίνεται να είναι ανάλογο με τις αυξήσεις τιμών για τους χύδην HFC σε επίπεδο διανομέα, εάν μετατραπεί σε EUR/τόνο ισοδυνάμων CO2.

Οι σχετικές αυξήσεις τιμών είναι αναμενόμενη και επιθυμητή συνέπεια του μέτρου της σταδιακής μείωσης, καθώς στόχος του εν λόγω μέτρου της αγοράς ήταν να περιορίσει την προσφορά των αερίων με υψηλό δυναμικό θέρμανσης του πλανήτη με σκοπό την τόνωση της καινοτομίας και τη χρήση ουσιών με χαμηλότερο δυναμικό θέρμανσης του πλανήτη και εναλλακτικών ουσιών που δεν περιέχουν HFC. Παράλληλα, αφού οι ποσοστώσεις κατανέμονται δωρεάν, ορισμένοι συντελεστές μπορούν να επωφεληθούν από τις εν λόγω αυξήσεις τιμών. Ορισμένα ενδιαφερόμενα μέρη επεσήμαναν ότι οι κάτοχοι ποσοστώσεων ήταν εκείνοι που επωφελούνται και ότι θα ήταν πιο λογικό, αντιθέτως, να θεσπιστεί ένα σύστημα που θα αποφέρει εισοδήματα τα οποία θα μπορούσαν να χρησιμοποιηθούν για τη στήριξη σε εγχώριο και διεθνές επίπεδο της εφαρμογής της μείωσης των HFC, στο πλαίσιο της οποίας θα μπορούσαν να λαμβάνουν δικές τους ποσοστώσεις και οι εισαγωγείς εξοπλισμού.

Το κόστος της εφαρμογής του κανονισμού στα κράτη μέλη

Ο κανονισμός για τα φθοριούχα αέρια θερμοκηπίου βασίζεται, σε μεγάλο βαθμό, στις υποχρεώσεις που έχουν ήδη καθοριστεί από τον προηγούμενο κανονισμό (ΕΚ) αριθ. 842/2006  , ιδιαίτερα όσον αφορά την πρόληψη των εκπομπών από εξοπλισμό μέσω π.χ. του ελέγχου και της επιδιόρθωσης διαρροών, τα συστήματα πιστοποίησης και κατάρτισης στα κράτη μέλη, την επισήμανση του εξοπλισμού, την υποβολή εκθέσεων και την ανάκτηση στο τέλος του κύκλου ζωής. Σε αξιολόγηση του προηγούμενου κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 842/2006 είχε υπολογιστεί ότι το κόστος που συνεπάγεται για τις δημόσιες διοικήσεις των κρατών μελών η εφαρμογή και η υλοποίηση των μέτρων αυτών ανέρχεται σε 11,4 εκατ. EUR ετησίως  . Το ποσό αυτό περιλαμβάνει τις δαπάνες για το προσωπικό των αρχών, τα μέτρα ευαισθητοποίησης και τα μέτρα επιβολής όπως οι επιθεωρήσεις.

Η βασική καινοτομία του κανονισμού για τα φθοριούχα αέρια του θερμοκηπίου, δηλαδή η σταδιακή μείωση των HFC, δεν έχει αυξήσει σημαντικά το κόστος για τις δημόσιες διοικήσεις των κρατών μελών Λόγω της κεντρικής διαχείρισης της σταδιακής μείωσης από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή , οι δαπάνες αυτές καλύπτονται από τον υφιστάμενο πολυετή διοικητικό προϋπολογισμό της Επιτροπής. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, μεταξύ άλλων:

·διαχειρίζεται την πύλη για τα φθοριούχα αέρια του θερμοκηπίου και το μητρώο HFC για την καταχώριση των επιχειρήσεων, των ποσοστώσεων, των μεταβιβάσεων και των αδειών ποσοστώσεων·

·διαχειρίζεται τις εκ των προτέρων δηλώσεις ποσοστώσεων, εκτελεί τον επαναϋπολογισμό των τιμών αναφοράς κάθε τρία έτη και αναρτά νέες ποσοστώσεις σε ετήσια βάση·

·παρακολουθεί τις εκθέσεις που υποβάλλουν εκ των υστέρων κάθε χρόνο οι επιχειρήσεις σε ένα σύστημα το οποίο διαχειρίζεται ο Ευρωπαϊκός Οργανισμός Περιβάλλοντος·

·ελέγχει, βάσει των εκ των υστέρων εκθέσεων, αν οι επιχειρήσεις συμμορφώνονται με τα όρια ποσοστώσεων και επιβάλλει κυρώσεις με τη μορφή της αφαίρεσης ποσοστώσεων από τις μελλοντικές κατανομές·

·ελέγχει, βάσει των εκ των υστέρων εκθέσεων, αν οι εισαγωγείς εξοπλισμού με HFC διαθέτουν τις απαιτούμενες άδειες ποσόστωσης· και

·παρέχει οδηγίες στις επιχειρήσεις σχετικά με τη χρήση της πύλης για τα φθοριούχα αέρια του θερμοκηπίου και του μητρώου HFC και τις υποχρεώσεις που σχετίζονται με το σύστημα ποσοστώσεων.

Συνεπώς, οι δαπάνες των κρατών μελών σε σχέση με τη σταδιακή μείωση περιορίζονται στην παροχή περαιτέρω καθοδήγησης στα ενδιαφερόμενα μέρη, στη διενέργεια αποτελεσματικών συνοριακών ελέγχων, συμπεριλαμβανομένης της κατάρτισης των τελωνειακών υπαλλήλων, καθώς και στην παρακολούθηση των περιπτώσεων μη συμμόρφωσης, συμπεριλαμβανομένου του παράνομου εμπορίου.

Γενικότερα, οι δαπάνες για τον κλάδο από την εφαρμογή των μέτρων που περιλαμβάνονταν ήδη στον προηγούμενο κανονισμό (ΕΚ) αριθ. 842/2006 είχαν προηγουμένως εκτιμηθεί σε περίπου 1 δισ. EUR το 2015, με αύξηση στο 1,5 δισ. EUR το 2030  Επιπλέον, οι δαπάνες που συνεπάγεται η σταδιακή μείωση των HFC εκτιμήθηκαν σε περίπου 1,5 δισ. EUR/ετησίως  . Ωστόσο, στην πραγματικότητα το κόστος αναμένεται να είναι χαμηλότερο. Το πρώτο ποσό βασίζεται στην παραδοχή ότι η χρήση HFC δεν θα μειωθεί έως το 2030, αλλά με την έναρξη της σταδιακής μείωσης των HFC βάσει του νέου κανονισμού η χρήση τους θα περιοριστεί δραστικά. Για το δεύτερο ποσό χρησιμοποιήθηκαν ως συντηρητική βάση τα διαθέσιμα στοιχεία μόνο για το 2010. Συνεπώς, δεν λαμβάνει υπόψη τις νέες τεχνολογίες που έχουν προκύψει από τότε και την πτωτική τάση του κόστους των φιλικών προς το περιβάλλον τεχνολογιών. Ωστόσο, όταν συγκρίνονται τα ποσά αυτά με τη σημαντική μείωση των εκπομπών που έχει επιτευχθεί, τα μέτρα για τα φθοριούχα αέρια του θερμοκηπίου είναι πολύ αποδοτικά ως προς το κόστος σε σύγκριση με τις πιθανές δράσεις σε άλλους τομείς. Το μέσο κόστος της μείωσης εκτιμήθηκε, βάσει της τεχνολογίας που ήταν διαθέσιμη το 2010, σε 16 EUR ανά τόνο ισοδύναμου CO2.3 Τα κέρδη της ενεργειακής απόδοσης πιθανότατα θα αντισταθμίσουν τυχόν επιπλέον δαπάνες αρχικών επενδύσεων.

Το κόστος της τροποποίησης του Κιγκάλι στο πρωτόκολλο του Μόντρεαλ

Η εφαρμογή της τροποποίησης του Κιγκάλι υπολογίζεται ότι θα αποτρέψει μια αύξηση της θερμοκρασίας κατά περίπου 0,5 βαθμούς Κελσίου έως το τέλος του αιώνα, συμβάλλοντας έτσι σημαντικά στην επίτευξη των στόχων της συμφωνίας του Παρισιού για το κλίμα. Ο κανονισμός για τα φθοριούχα αέρια του θερμοκηπίου θα επιτρέψει στην ΕΕ να επιτύχει τις δεσμεύσεις της βάσει της τροποποίησης του Κιγκάλι έως το 2030, το τελευταίο έτος για το οποίο περιλαμβάνεται ένας στόχος στον κανονισμό για τα φθοριούχα αέρια του θερμοκηπίου. Η τροποποίηση του Κιγκάλι θα εξασφαλίσει επίσης ότι όλες οι άλλες χώρες που επικυρώνουν το πρωτόκολλο θα λάβουν μέτρα για τη μείωση των HFC. Αυτό θα έχει ως αποτέλεσμα για τις ευρωπαϊκές εταιρείες να αντιμετωπίζουν με περισσότερο ισότιμους όρους τους ανταγωνιστές τους στο εξωτερικό. Επιπλέον, η παγκόσμια μετάβαση σε τεχνολογίες φιλικές προς το κλίμα αναμένεται να οδηγήσει σε αύξηση των επενδύσεων στην καινοτομία και σε χαμηλότερες τιμές των εναλλακτικών τεχνολογιών λόγω των οικονομιών κλίμακας. Με τον τρόπο αυτό δημιουργούνται επιχειρηματικές ευκαιρίες για τους πρωτοπόρους, όπως η βιομηχανία της ΕΕ.

Η τροποποίηση του Κιγκάλι συνεπάγεται ότι τα κράτη μέλη θα έχουν τη δυνατότητα να συμβάλουν περισσότερο στο Πολυμερές Ταμείο στο μέλλον. Προς το παρόν δεν είναι δυνατόν να υπολογιστούν τα ακριβή ποσά, τα οποία θα εξαρτηθούν από τις μελλοντικές διαπραγματεύσεις, οι οποίες διεξάγονται ανά τριετία μεταξύ των ανεπτυγμένων και των αναπτυσσόμενων χωρών που αποτελούν συμβαλλόμενα μέρη του πρωτοκόλλου του Μόντρεαλ, καθώς και από λεπτομερείς παραμέτρους, όπως τα κριτήρια επιλεξιμότητας για τη σταδιακή μείωση των HFC, που δεν έχουν συμφωνηθεί ακόμα.

Ωστόσο, η τεχνική υπηρεσία του πρωτοκόλλου του Μόντρεαλ, η ομάδα τεχνολογικής και οικονομικής αξιολόγησης (TEAP), υπολόγισε το εύρος των δαπανών έως το 2050 για τις τέσσερις προτάσεις τροποποίησης για τους HFC πριν από την συνεδρίαση του Κιγκάλι για να διευκολύνει τις διαπραγματεύσεις  . Αυτές οι κατά προσέγγιση εκτιμήσεις μπορούν να δώσουν μια ένδειξη για το μέγεθος της απαιτούμενης χρηματοδότησης. Σύμφωνα με την ανάλυση της TEAP  , οι δαπάνες των προτάσεων κυμαίνονται μεταξύ 3 200 και 5 000 εκατ. EUR για την φθηνότερη και από 8 800 έως 13 400 εκατ. EUR για την πλέον δαπανηρή πρόταση. Δεδομένων των υποχρεώσεων που συμφωνήθηκαν στο πλαίσιο της τροποποίησης του Κιγκάλι, οι δαπάνες είναι πιθανόν να είναι υψηλότερες από τη χαμηλότερη εκτίμηση και σημαντικά χαμηλότερες από την ανώτατη εκτίμηση. Παρά το γεγονός ότι επισημαίνεται η μεγάλη αβεβαιότητα που συνδέεται με αυτές τις κατά προσέγγιση εκτιμήσεις, οι ετήσιες ανάγκες χρηματοδότησης θα ανέρχονταν πιθανότατα σε τουλάχιστον 100 εκατ. EUR, στις οποίες τα κράτη μέλη θα πρέπει να συνεισφέρουν περίπου κατά 50 %, σύμφωνα με την κλίμακα συνεισφοράς που έχει καθοριστεί από τα Ηνωμένα Έθνη  .

Το ποσό αυτό φαίνεται μάλλον περιορισμένο σε σύγκριση με τη δέσμευση των αναπτυγμένων χωρών στο πλαίσιο της συμφωνίας του Παρισιού να διαθέτουν 100 δισ. USD ετησίως για τη χρηματοδότηση ενεργειών που αφορούν το κλίμα έως το 2025.

Συμπέρασμα

Την παρούσα χρονική στιγμή μόνο ένας πλήρης «ετήσιος» κύκλος της σταδιακής μείωσης έχει ολοκληρωθεί  και η συμπερίληψη του εξοπλισμού ψύξης, κλιματισμού και αντλιών θερμότητας στη διαδικασία σταδιακής μείωσης ξεκίνησε πολύ πρόσφατα, την 1η Ιανουαρίου 2017. Υπάρχουν επίσης ενδείξεις ότι τα δεδομένα που διατίθενται επί του παρόντος εξακολουθούν να επηρεάζονται από μια αρχική έλλειψη κατανόησης εκ μέρους των ενδιαφερομένων. Ως εκ τούτου, είναι ακόμη πολύ νωρίς για μια εις βάθος αξιολόγηση της λειτουργίας του μηχανισμού της σταδιακής μείωσης και για τη διεξοδική εκτίμηση όλων των πιθανών αποτελεσμάτων της επιλεγείσας μεθόδου κατανομής των ποσοστώσεων.

Ωστόσο, από τις αναλύσεις που διενεργήθηκαν και τις διαβουλεύσεις με τα ενδιαφερόμενα μέρη προκύπτει ότι η σταδιακή μείωση λειτουργεί όπως θα έπρεπε. Η εξέλιξη των τιμών συμφωνεί πλήρως με τις προσδοκίες και διαπιστώνεται ικανοποιητική τήρηση του συνολικού ορίου HFC στην ΕΕ. Η επιλεγείσα μέθοδος κατανομής, αφενός, εξασφαλίζει τη σταθερότητα της αγοράς και, αφετέρου, παρέχει ευελιξία στους νέους παράγοντες που εισέρχονται στην αγορά.

Παρά το γεγονός ότι οι επιχειρήσεις θα πρέπει να μειώσουν τις πωλήσεις HFC που πραγματοποιούν στο πλαίσιο της σταδιακής μείωσης, η κατανομή των ποσοστώσεων δωρεάν μπορεί να ωφελήσει ορισμένους παράγοντες της αγοράς περισσότερο από άλλους. Επιπλέον, η διαθεσιμότητα δωρεάν ποσοστώσεων κατόπιν απλού αιτήματος από το απόθεμα έχει αυξήσει σημαντικά τον αριθμό των παραγόντων που διαθέτουν μικρές μόνο ποσότητες ποσοστώσεων. Θα χρειαστεί μεγαλύτερη παρακολούθηση για να διαπιστωθεί πώς θα εξελιχθεί η παρούσα κατάσταση για τους μικρούς και τους νέους εισαγωγείς αερίων τα επόμενα έτη. Επιπλέον, συνεχή παρακολούθηση απαιτεί επίσης και η κατάσταση αγοράς για τους εισαγωγείς εξοπλισμού, οι οποίοι, στο ισχύον σύστημα κατανομής ποσοστώσεων, εξαρτώνται από τους κατόχους ποσοστώσεων για να λάβουν άδεια για τις εισαγωγές τους.

Η ισχύουσα μέθοδος επιτρέπει, βάσει της διαδικτυακής πύλης για τα φθοριούχα αέρια του θερμοκηπίου, να εφαρμόζεται το σύστημα ποσοστώσεων από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή με μικρή επιπλέον επιβάρυνση ή κόστος για τα κράτη μέλη. Με τον τρόπο αυτό επιτρέπει την επιτυχή υλοποίηση της σταδιακής μείωσης και τη διαφύλαξη των φιλοδοξιών όσον αφορά το περιβάλλον. Οι περισσότερες από τις επαναλαμβανόμενες δαπάνες στα κράτη μέλη απορρέουν από τις υποχρεώσεις που έχουν ήδη καθοριστεί στον προηγούμενο κανονισμό (ΕΚ) αριθ. 842/2006. Ωστόσο, θα ζητηθεί από τα κράτη μέλη να καταβάλουν αυξημένες εισφορές στο Πολυμερές Ταμείο στο μέλλον για τη χρηματοδότηση της τροποποίησης του Κιγκάλι, ανάλογα με τις υποχρεώσεις τους που απορρέουν από το Πρωτόκολλο του Μόντρεαλ.

Με βάση τα ανωτέρω πορίσματα, η Επιτροπή δεν σκοπεύει να τροποποιήσει, προς το παρόν, τη μέθοδο κατανομής ποσοστώσεων. Αντιθέτως, η Επιτροπή θα επικεντρωθεί στο να διευκολύνει την ομαλή εφαρμογή της ισχύουσας μεθόδου και να βοηθήσει όλα τα ενδιαφερόμενα μέρη να κατανοήσουν και τα εκπληρώσουν καλύτερα τις υποχρεώσεις τους, προκειμένου να εξασφαλίσει την επιτυχία της σταδιακής μείωσης των HFC στην ΕΕ. Παράλληλα, η Επιτροπή θα εξακολουθήσει να παρακολουθεί εκ του σύνεγγυς τη λειτουργία της μεθόδου κατανομής και τις συνέπειές της, επισημαίνοντας, την ίδια στιγμή, ότι απαιτείται μια συνολική επανεξέταση του κανονισμού για τα φθοριούχα αέρια του θερμοκηπίου πριν από τις 31 Δεκεμβρίου 2022.

Blog: marina anastas.kourbela