Τετάρτη
24 Ιουλίου 2019
Ημερήσια ηλεκτρονική εφημερίδα, Αρ. φύλλου 3229RSS FEED
ΝΕΑ ΟΔΗΓΙΑΕυρωπαραβιάσεις: Αυστηρές κυρώσεις
16/04/2019

Γράφει η Μαρίνα Κουρμπέλα


Πριν αναπτύξουμε το θέμα που θα απασχολήσει την Ολομέλεια του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου,ας επιτραπεί να κάνω ένα σχόλιο, επικαλούμενη τη συνεχή επαγγελματική ενασχόληση με τα θέματα της ΕΕ επί 40 και πλέον χρόνια.

Το σχέδιο οδηγίας της ΕΕ, σχετικά με την προστασία των προσώπων που καταγγέλλουν παραβάσεις του δικαίου της Ένωσης, το οποίο θα αναπτύξουμε, δε μπορούμε να ισχυριστούμε, πως μας απασχόλησε ιδιαίτερα, όπως συμβαίνει, γενικά, με σχεδόν όλα τα σχέδια «ευρωπαϊκών νόμων», σχέδια οδηγιών, κανονισμών, αποφάσεων κλπ.. Έρχονται, όταν ολοκληρωθεί η διαδικασία έκδοσης, ψηφισμένα, δημοσιευμένα στην Επίσημη Εφημερίδα της ΕΕ, και εμείς, απλά έχουμε την υποχρέωση να τα εφαρμόσουμε.
Αν ρωτήσεις κάποιον, αν γνωρίζει για ένα σχέδιο ενωσιακής νομικής πράξης, που τον αφορά, άμεσα, μπορεί να θυμώσει, για το λόγο, ότι αναγκάζεται να παραδεχτεί ότι δε γνωρίζει, ενώ πιστεύει, πως είναι καλά ενημερωμένος για όλα. Αν προσπαθήσεις να του εξηγήσεις, πως δεν φταίει που δε γνωρίζει, διότι τα θέματα της Ευρωπαϊκής Ένωσης είναι πολύ δύσκολα, η ΕΕ εξελίσσεται συνεχώς και η ενημέρωση γύρω από αυτά υστερεί, μπορεί να σε κοιτάξει περιφρονητικά και να σου πεί, πως θέλεις να μονοπωλείς αυτή την ενημέρωση και τα λες όλα δύσκολα. Αν απαντήσεις, πως συμβαίνει το αντίθετο, πως προσπαθείς να ασκείς λειτούργημα, γιατί αυτό είναι η Δημοσιογραφία, και προσπαθείς να ενημερώνεις, με όσες δυνατότητες έχεις, και μάλιστα τα τελευταία, αρκετά χρόνια, χωρίς καμία αμοιβή, ας έχεις ανάγκη, ίσως θυμώσει περισσότερο. Θα σκεφθεί πως είσαι παλαβή, ίσως το πεί, κιόλας, και θα φύγει. Μένεις, έτσι, εσύ να προσπαθείς να καταλάβεις, σε τι έφταιξες, τι κακό έκανες, εκτός από αυτό που κάνεις στον εαυτό σου, με βάση τη σχετική αντιμετώπιση που, έχεις, προσπαθείς να ανακτήσεις, πάλι δυνάμεις και συνεχίζεις.

Πρόταση οδηγίας σχετικά με την προστασία των προσώπων που καταγγέλλουν παραβάσεις του δικαίου της Ένωσης
Η υπό έκδοση οδηγία, αξίζει να μελετηθεί, ιδιαίτερα από όσους διαχειρίζονται κονδύλια της ΕΕ, η υπηρετούν σε τομείς που σχετίζονται μα τα θέματα της ΕΕ, και οι οποίοι, βέβαια, σήμερα, είναι, σχεδόν όλοι.
Η οδηγία αυτή, η οποία, σημειώνουμε προβλέπει προθεσμία εφαρμογής από τα κράτη μέλη, το αργότερο έως τις 15 Μαΐου 2021, το χρόνο εφαρμογής του νέου, πολυετή προυπολογισμού
της ΕΕ(2021-2027), και του νέου ΕΣΠΑ, προβλέπει αυστηρές κυρώσεις. και αξίζει να μελετηθεί.
Ας ληφθεί υπόψη, ότι για τους σκοπούς της οδηγίας, ως «πληροφορίες σχετικά με παραβάσεις», νοούνται αποδεικτικά στοιχεία σχετικά με πραγματικές παραβάσεις καθώς και εύλογες υπόνοιες σχετικά με δυνητικές παραβάσεις που δεν έχουν ακόμη διαπραχθεί!·

Όπως επισημαίνεται στο αιτιολογικό του σχεδίου οδηγίας, ενδείξεις σχετικά με την έκταση της ανεπαρκούς καταγγελίας δυσλειτουργιών εκ μέρους μαρτύρων δημοσίου συμφέροντος προέρχονται από έρευνες, όπως η ειδική έρευνα του Ευρωβαρομέτρου το 2017 σχετικά με τη διαφθορά 7 : Ποσοστό 81 % των Ευρωπαίων δήλωσαν ότι δεν ανέφεραν περιστατικά διαφθοράς που βίωσαν ή των οποίων υπήρξαν μάρτυρες. Ποσοστό 85 % των ατόμων που απάντησαν στη δημόσια διαβούλευση του 2017, η οποία διενεργήθηκε από την Επιτροπή, θεωρούν ότι οι εργαζόμενοι πολύ σπάνια ή σπάνια αναφέρουν ανησυχίες σχετικά με απειλή ή ζημία για το δημόσιο συμφέρον υπό τον φόβο νομικών ή οικονομικών συνεπειών. Ενδεικτική των αρνητικών επιπτώσεων στην ορθή λειτουργία της ενιαίας αγοράς ήταν μια μελέτη του 2017 που διεξήγαγε η Επιτροπή , η οποία εκτίμησε ότι οι απώλειες δυνητικών κερδών που οφείλονται στη μη προστασία των μαρτύρων δημοσίου συμφέροντος, μόνο για τις δημόσιες συμβάσεις, κυμαίνονται από 5,8 ως 9,6 δισ. ευρώ ετησίως για την ΕΕ συνολικά.
Η προστασία των μαρτύρων δημοσίου συμφέροντος που παρέχεται σήμερα σε όλη την ΕΕ,αναφέρεται, είναι κατακερματισμένη . Η απουσία προστασίας των μαρτύρων δημοσίου συμφέροντος σε ένα κράτος μέλος μπορεί να έχει αρνητική επίπτωση στη λειτουργία των πολιτικών της ΕΕ στο εν λόγω κράτος μέλος, αλλά και δευτερογενείς επιπτώσεις σε άλλα κράτη μέλη. Σε επίπεδο ΕΕ, προστασία των μαρτύρων δημοσίου συμφέροντος παρέχεται μόνον σε συγκεκριμένους τομείς και σε ποικίλους βαθμούς 6 . Ως συνέπεια του κατακερματισμού και των εν λόγω κενών, σε πολλές περιπτώσεις, οι μάρτυρες δημοσίου συμφέροντος δεν προστατεύονται επαρκώς έναντι αντιποίνων. Όταν οι δυνητικοί μάρτυρες δημοσίου συμφέροντος δεν αισθάνονται ασφαλείς ώστε να αποκαλύψουν τις πληροφορίες που διαθέτουν, τότε παρατηρείται ανεπαρκής καταγγελία δυσλειτουργιών και χάνονται ευκαιρίες πρόληψης και εντοπισμού παραβάσεων του ενωσιακού δικαίου, που μπορούν να βλάψουν σοβαρά το δημόσιο συμφέρον
.Προκειμένου να αντιμετωπίσουν τον κατακερματισμό της προστασίας ανά την ΕΕ, τα θεσμικά όργανα της ΕΕ και πολλοί ενδιαφερόμενοι έχουν απευθύνει εκκλήσεις για δράση σε επίπεδο ΕΕ. Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, στο ψήφισμα που εξέδωσε στις 24 Οκτωβρίου 2017 σχετικά με «θεμιτά μέτρα για την προστασία των καταγγελτών που ενεργούν προς το δημόσιο συμφέρον» και στο ψήφισμα της 20ής Ιανουαρίου 2017 σχετικά με τον ρόλο των καταγγελτών (whistle-blowers) στην προστασία των οικονομικών συμφερόντων της ΕE κάλεσε την Επιτροπή να υποβάλει μια οριζόντια νομοθετική πρόταση, με σκοπό τη διασφάλιση υψηλού επιπέδου προστασίας των μαρτύρων δημοσίου συμφέροντος στην ΕΕ, τόσο στον δημόσιο όσο και τον ιδιωτικό τομέα, καθώς και στον τομέα των εθνικών και ευρωπαϊκών θεσμικών οργάνων. Στα συμπεράσματά του για τη φορολογική διαφάνεια με ημερομηνία 11 Οκτωβρίου 2016 , το Συμβούλιο ενθάρρυνε την Επιτροπή να διερευνήσει το ενδεχόμενο μελλοντικής δράσης σε επίπεδο ΕΕ. Οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών και συνδικαλιστικές οργανώσεις απευθύνουν συνεχώς εκκλήσεις για τη θέσπιση πανευρωπαϊκής νομοθεσίας στον τομέα της προστασίας των μαρτύρων δημοσίου συμφέροντος που ενεργούν προς το δημόσιο συμφέρον.
Στην ανακοίνωσή της το 2016 με τίτλο «Δίκαιο της ΕΕ: Καλύτερη εφαρμογή για καλύτερα αποτελέσματα» , η Επιτροπή επισήμανε ότι η επιβολή του δικαίου της ΕΕ εξακολουθεί να παρουσιάζει προβλήματα και τόνισε τη δέσμευσή της για «αυξημένη έμφαση στην επιβολή με γνώμονα την εξυπηρέτηση του γενικού συμφέροντος». Ιδιαίτερα, υπογράμμισε ότι «Συχνά, όταν προκύπτουν προβλήματα —δοκιμές εκπομπών των αυτοκινήτων, ρύπανση των υδάτων, παράνομοι χώροι υγειονομικής ταφής αποβλήτων, ασφάλεια των μεταφορών—, αυτά δεν οφείλονται στην έλλειψη νομοθεσίας της ΕΕ, αλλά στην αναποτελεσματική εφαρμογή της ».
Σύμφωνα με την εν λόγω δέσμευση, η παρούσα πρόταση αποσκοπεί στην πλήρη αξιοποίηση των δυνατοτήτων προστασίας των μαρτύρων δημοσίου συμφέροντος με στόχο την ενίσχυση της επιβολής του νόμου. Ορίζει ένα ισορροπημένο σύνολο ελάχιστων προτύπων που παρέχουν ισχυρή προστασία έναντι αντιποίνων σε βάρος μαρτύρων δημοσίου συμφέροντος οι οποίοι καταγγέλλουν παραβάσεις σε συγκεκριμένους τομείς πολιτικής στους οποίους:
i) υπάρχει ανάγκη ενίσχυσης της επιβολής του νόμου·
ii) η ανεπαρκής καταγγελία δυσλειτουργιών από μάρτυρες δημοσίου συμφέροντος αποτελεί καθοριστικό παράγοντα που επηρεάζει την επιβολή του νόμου· και
iii) οι παραβάσεις ενδέχεται να βλάπτουν σοβαρά το δημόσιο συμφέρον.

•Η οδηγία

Το σχέδιο οδηγίας. θα δημοσιεύσουμε, χωριστά, ολόκληρο, γιατί θεωρούμε σκόπιμο, να μελετηθεί για καλή ενημέρωση και προετοιμασία.
Στο πρώτο άρθρο της υπό έκδοσης οδηγίας, που αφορά το πεδίο εφαρμογής, μεταξύ άλλων, αναφέρεται:
1.Με σκοπό την ενίσχυση της επιβολής του δικαίου και των πολιτικών της Ένωσης σε συγκεκριμένους τομείς, η παρούσα οδηγία καθορίζει ελάχιστα κοινά πρότυπα για την προστασία των προσώπων που καταγγέλλουν τις ακόλουθες παράνομες δραστηριότητες ή κατάχρηση δικαίου:
α)παραβάσεις που εμπίπτουν στο πεδίο εφαρμογής των πράξεων της Ένωσης που ορίζονται στο παράτημα (Μέρος I και Μέρος II) και αναφέρονται στους ακόλουθους τομείς:
i)δημόσιες συμβάσεις·
ii)χρηματοπιστωτικές υπηρεσίες, πρόληψη της νομιμοποίησης εσόδων από παράνομες δραστηριότητες και της χρηματοδότησης της τρομοκρατίας·
iii) ασφάλεια των προϊόντων·
iv)ασφάλεια των μεταφορών·
v)προστασία του περιβάλλοντος·
vi)πυρηνική ασφάλεια·
vii)ασφάλεια των τροφίμων και των ζωοτροφών, υγεία και καλή μεταχείριση των ζώων·
viii)δημόσια υγεία·
ix)προστασία των καταναλωτών·
x)προστασία της ιδιωτικής ζωής και των δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα και ασφάλεια των συστημάτων δικτύου και πληροφοριών