Γράφει ο
Αθανάσιος Μπουρούνης

Εισαγωγή

Το ευχάριστο ή δυσάρεστο συναίσθημα του ανθρώπου από πλευράς κλιματολογικών στοιχείων, είναι  βασικά αποτέλεσμα του συνδυασμού τριών μετεωρολογικών παραμέτρων, της θερμοκρασίας, της υγρασίας και της κίνησης του ανέμου.

Υπάρχει μάλιστα ένα συγκεκριμένο εύρος τιμών των παραπάνω παραμέτρων, από τον συνδυασμό των οποίων εξαρτάται το ιδεώδες κλίμα και είναι:

-       Για τη θερμοκρασία: 18-22 ^οC

-       Για τη σχετική υγρασία: 50% ± 5%

-       Για την κίνηση του αέρα: αλλαγή 1-3 φορές την ημέρα.

Η συνύπαρξη τιμών που κυμαίνονται στο εύρος που καθορίστηκε παραπάνω για κάθε μία από τις βασικές μετεωρολογικές παραμέτρους, καθορίζει τη λεγόμενη «ζώνη ευεξίας», μέσα στην οποία ο άνθρωπος αντιδρά ομαλά χωρίς δυσάρεστα συναισθήματα.

Από το σύνολο του πληθυσμού ένα σημαντικό ποσοστό, ανερχόμενο στο 30%, είναι ευαίσθητο στις διακυμάνσεις των μετεωρολογικών φαινομένων εκείνων της «ζώνης ευεξίας». Η ευαισθησία αυτή κυμαίνεται από ελαφριά μέχρι βαριά και είναι συχνότερη στις γυναίκες.                            

Το γεγονός αυτό μπορεί να έχει κοινωνική προέκταση, γιατί χωρίς να υπάρχει εμφανής αιτία αρρώστιας, οι μετεωροευαίσθητοι μπορούν να κατηγορηθούν για ευερεθιστότητα, υποχονδρία ή και για κατά φαντασία ασθενείς.

Βιομετεωρολογικές αντιδράσεις.

Πρώτος ο Ιπποκράτης κατάλαβε τη σημασία του κλίματος και την επίδρασή του τόσο στους αρρώστους, όσο και στους υγιείς και ήταν ο πρώτος που μελέτησε τον άνθρωπο σε αλληλεπίδραση με τη φύση και το περιβάλλον.

Υπάρχουν τριών ειδών μετεωροπάθειες, οι οποίες  περιγράφονται παρακάτω.

Α. Προαίσθηση των καιρικών μεταβολών ή σύνδρομο ευερεθιστότητας

Οι ηλεκτρομαγνητικές ώσεις και τα ιόντα της ατμόσφαιρας, προηγούνται μία ή δύο ημέρες από την άφιξη του μετεωρολογικού μετώπου, αφού κινούνται με την ταχύτητα του φωτός. Η άφιξη ζεστού αέρα, όπως συμβαίνει όταν φυσούν οι άνεμοι της ερήμου sharaw και chamsin (νότιοι θερμοί και ξηροί άνεμοι), δημιουργεί στην ατμόσφαιρα στατικό ηλεκτρισμό.

Η αύξηση των θετικών ιόντων και των ηλεκτρομαγνητικών ώσεων, που είναι αποτέλεσμα της τριβής των διαφόρων στρωμάτων του αέρα, έχει ιδιαίτερη σημασία. Σε ατμόσφαιρα χωρίς σκόνη, η αυξημένη κοσμική ακτινοβολία, προκαλεί επίσης αύξηση των ιόντων. Σ’ αυτά πρέπει να προστεθεί και η εκπομπή ραδονίων από την επιφάνεια της γης, που προκαλείται από τις ατμοσφαιρικές διακυμάνσεις και που είναι άμεση συνέπεια των θερμών ανέμων.

Οι ατμοσφαιρικές ηλεκτρομαγνητικές ώσεις, διαπερνούν οποιοδήποτε φράγμα και σώμα. Τα ιόντα της ατμόσφαιρας, άτομα οξυγόνου ή υδρογόνου με θετικό ή αρνητικό φορτίο που εισέρχονται στον οργανισμό με την  αναπνοή, προκαλούν ένα σύνδρομο ερεθισμού.

Ειδικότερα η είσοδος των θετικών ιόντων στον οργανισμό, μετά από μια σειρά βιοχημικών μεταβολών, μπορεί να προκαλέσει ένα σύνολο διαταραχών, οι κυριότερες από τις οποίες είναι: αϋπνία, ευερεθιστότητα,   ημικρανία,  ρευματικές αρθραλγίες, καρδιακοί παλμοί, αλλεργικό συνάχι, ίλιγγοι και τρεμούλες.

Β. Κόπωση εξαιτίας του καιρού ή σύνδρομο εξάντλησης

Είναι γνωστό ότι ο άνθρωπος, όπως και τα ανώτερα ζώα, διαθέτει αυτόνομο θερμορυθμιστικό σύστημα, έτσι ώστε στις διάφορες  διακυμάνσεις των κλιματολογικών στοιχείων, να μπορεί να ρυθμίζει και να διατηρεί σταθερή τη θερμοκρασία του σώματός του. Ουσιαστική συμμετοχή στο θερμορυθμιστικό σύστημα, έχουν τα επινεφρίδια (αδένες) με την αδρεναλίνη που παράγουν.

Στα μετεωροευαίσθητα  άτομα επειδή υπάρχει συνεχές ερέθισμα, τα επινεφρίδια εξαντλούνται, με αποτέλεσμα την κόπωση εξαιτίας του καιρού. Δηλαδή ο ζεστός και ξηρός αέρας του sharaw, βάζει σε δοκιμασία τον οργανισμό ο οποίος απαντά στο stress, με αποτέλεσμα η κεντρική μοίρα των επινεφριδίων να παράγει περισσότερη αδρεναλίνη, με συνέπεια τα αγγεία που είχαν διασταλεί από ζέστη να συσταλούν και πάλι και να ελαττωθεί η εφίδρωση.

Έτσι όταν ένα άτομο μετακινηθεί σε περιοχές που υπάρχουν τέτοιοι άνεμοι, με τον παραπάνω μηχανισμό, ο οργανισμός αντισταθμίζει το stress που προκαλεί ο ζεστός αέρας.

Εάν ο μηχανισμός αυτός λειτουργεί επαρκώς ο Foehn (νότιος άνεμος που μπορεί να προκαλέσει απότομη άνοδο της θερμοκρασίας μέχρι 10 – 12 ^οC) όπως και ο  sharaw, μπορούν να προκαλούν ευφορία σε άτομα που έφτασαν πρόσφατα στις περιοχές αυτές.

Με τα χρόνια όμως η ικανότητα προσαρμογής χάνεται, επειδή ο οργανισμός δεν μπορεί να εκλύει επαναληπτικά αντιδράσεις συναγερμού, ούτε να τις διατηρεί όλη τη διάρκεια ενός μακροχρόνιου κύματος καύσωνα, με τελικό αποτέλεσμα την εξάντληση. Η ακραία μορφή εξάντλησης που οφείλεται στο θερμό άνεμο, είναι ο λεγόμενος «τροπικός λήθαργος»

Η εξάντληση από τους θερμούς ανέμους, μπορεί να είναι ταυτόχρονα αποτέλεσμα της αφυδάτωσης και των ηλεκτρολυτικών διαταραχών (απώλεια νατρίου που συνεπάγεται σχετική περίσσεια καλίου) από την εφίδρωση.

Οι καρδιοπαθείς ιδιαίτερα, κινδυνεύουν από την περίσσεια καλίου, πράγμα που εξηγεί τη γνωστή ευαισθησία των καρδιοπαθών στον καύσωνα.

Γ. Άμεσες αντιδράσεις στις μετεωρολογικές συνθήκες, ή σύνδρομο υπερθυρεοειδισμού.

Ζέστη, κρύο και βροχή, μπορεί να έχουν επίδραση σε άτομα με ασταθή θυροειδική λειτουργία.

Επίλογος

Η αντιμετώπιση των προαναφερόμενων βιολογικών διαταραχών, είναι αντικείμενο της Ιατρικής.

Η βοήθεια της τεχνολογίας όμως είναι ουσιαστική, γιατί μπορούμε να προκαλέσουμε αρνητικό ιονισμό του αέρα σε κλειστούς χώρους, με μηχανήματα κλιματισμού που είναι εφοδιασμένα με γεννήτρια ιόντων.

Έτσι τα μετεωροευαίσθητα άτομα που διαμένουν ή εργάζονται σε τέτοιους χώρους, μπορούν να αποφύγουν τις επιδράσεις του Foehn.

Τα άτομα που είναι ευαίσθητα στους ζεστούς ανέμους, μπορούν να χρησιμοποιούν τη γεννήτρια αρνητικών ιόντων, πριν ακόμα φθάσει το μετεωρολογικό μέτωπο.

Τέλος άτομα που δεν ανταποκρίνονται αρκετά στην παραγωγή ιόντων, μπορούν να ανακουφιστούν με ηλεκτροθεραπεία, με παραγωγή ομοιόμορφων ηλεκτρικών πεδίων σε συνδυασμό με εναλλασσόμενα ηλεκτρικά πεδία, καθώς και με ορθογώνιες ώσεις, συχνότητας 10 Hz.

Στο σημείο αυτό πρέπει να επισημάνουμε ότι έντονος θετικός ιονισμός βρίσκεται και στην ατμόσφαιρα των μεγάλων αστικών και βιομηχανικών κέντρων με ομίχλη και ρύπανση του περιβάλλοντος. Στα κέντρα δηλαδή αυτά, εγκαθίσταται ένα είδος «στατικού Foehn» μετά από μακροχρόνια νηνεμία.

Οι γεννήτριες ιόντων που ενσωματώνονται σήμερα στα συστήματα κλιματισμού και εμπλουτίζουν την ατμόσφαιρα με αρνητικά ιόντα, αποτελούν πραγματική κοινωνική πρόοδο.

Βιβλιογραφία

1. 1.     Εδιπίδης Θ. (1969):  Διατροφή, σελ. 217-226. Παρισιάνος. Αθήνα.
2. 2.     Κουκουρής Λ. (1975). Μαθήματα Εσωτερικής Παθολογίας. Τόμος Γ’, σελ. 346-348. Α.Π.Θ. Θεσσαλονίκη.
3. 3.     Lang S. Lehmair M. (1977): Bioklimatische Wiekungen der elektrischen Umwelt am Arbeitsplatz Dtsh. Architektenblatt 3, 209-211.
4. 4.     Soyka F. Edmonds A. (1977): the ion effect. Dutton. New York.
5. 5.     Sulman F. G. (1976): Health, Weather and climate. Karger. Bale.
6. 6.     SulmanF. G. (1979): Μετεωροευαισθησία – Μετεωροπάθεια. Εξαγ. Roche 3, 2 (suppi).
7. 7.     Ψαριανός Π. (1969): Επίτομος Φυσική Γεωγραφία, σελ. 112 – 116. Αθήνα.

-Ο κ. Αθανάσιος Μπουρούνης είναι Επίτιμος Δ/ντής Σχολικής Μονάδας Δ.Ε.