Γράφει ο
Νίκος Καλλιακμάνης

Η καλή λειτουργία του ανθρώπινου οργανισμού όπως και όλων των θερμόαιμων οργανισμών χρειάζεται των παρουσία ορισμένων χημικών στοιχείων σε ποσότητα της τάξεως των χιλιοστών ή των εκατομμυριοστών του γραμμαρίου καθημερινά.

Δηλαδή η απαιτούμενη ποσότητα είναι πολύ μικρή (ίχνος ή ίχνη) και γι’ αυτό ονομάστηκαν ΙΧΝΟΣΤΟΙΧΕΙΑ. Η συγκέντρωσή τους αντιπροσωπεύει <0,005% του βάρους σώματος. Κατά σειράν αξιολόγησης και χρήσης τα ιχνοστοιχεία αυτά είναι:

• Σίδηρος
• Ιώδιο
• Χαλκός
• Μαγνήσιο
• Ψευδάργυρος
• Κοβάλτιο
• Μόλυβδος
• Χρώμιο
• Σελήνιο
• Φθόριο
• Πυρίτιο
• Νικέλιο
• Αρσενικό.

Τα ιχνοστοιχεία και οι βιταμίνες δεν παράγονται στον οργανισμό μας αλλά προσλαμβάνονται από το περιβάλλον.

Η έλλειψη όπως και η ανεπάρκεια των ιχνοστοιχείων προκαλεί στην ανθρώπινο οργανισμό λειτουργικές ανωμαλίες για αυτό ορισμένα ιχνοστοιχεία θεωρούνται απαραίτητα ιχνοστοιχεία.

Υπάρχει δυσκολία στο να υπολογίσουμε τις ποσότητες των ιχνοστοιχείων που πρέπει να προσλαμβάνονται καθημερινά.

Η δυσκολία αυτή προκύπτει 1) από την αδυναμία υπολογισμού των ιχνοστοιχείων σε κάθε τροφή 2) από την υφιστάμενη απορρόφηση των ιχνοστοιχείων αυτών 3) από την προέλευση και το είδος των τροφίμων. Γενικά εκτός από έλλειψη Fe και ιωδίου δεν παρατηρούνται ανεπάρκειες ιχνοστοιχείων συνήθως.

Ενδεικτικά αναφέρεται ότι το 40% του πληθυσμού της γης βρίσκεται σε οριακό επίπεδο ανεπάρκειας 2 – 3 ιχνοστοιχείων.

Για τους παραπάνω λόγους ιδρύθηκε ειδικό Ινστιτούτο στη πόλη Λυκό της Γαλλίας που ελέγχει σε παγκόσμια κλίμακα τα προβλήματα που αφορούν τα ιχνοστοιχεία.

Η μελέτη και υπολογισμός των ιχνοστοιχείων καθίσταται επιβεβλημένος σήμερα διότι 1) με την μόλυνση του ατμοσφαιρικού περιβάλλοντος 2) εισαγωγή των συνθετικών ‘‘πλαστικών’’ τροφών στη ζωή μας 3) την ‘‘επιθετική’’ διαφήμιση με την τηλεόραση και το ραδιόφωνο διαφόρων ‘‘υγιεινών τροφών’’ προκαλούνται προβλήματα. π.χ. η διάθεση και διαφήμιση dolomite = ; σαν ιδανική πηγή παροχής ασβεστίου και μαγνησίου αποδείχτηκε ότι συμπεριέχει τοξικά μέταλλα (Fe, χρώμιο, φώσφορο, νικέλιο, πυρίτιο, ψευδάργηρο και κάδμιο).

ΨΕΥΔΑΡΓΥΡΟΣ (Ψ.Σ.)

Το ανθρώπινο σώμα περιέχει συνολικά 1 – 2,5 gr Ψ.Σ. που κατανέμεται κυρίως στα οστά, οδόντες, μαλλιά όπου μπορεί να υπολογιστεί ο Ψ.Σ. του οργανισμού (τρίχες κεφαλής), επιδερμίδα, ήπαρ, μύς, όρχεις.

Ο Ψ.Σ. που κυκλοφορεί στο πλάσμα κατά το 1/3 συνδέεται με την λευκωματίνη και 2/3 είναι δεσμευμένος με τις σφαιρίνες.

Ο Ψ.Σ. είναι απαραίτητος για την ομαλή λειτουργία του ανοσοποιητικού συστήματος, για την σύνθεση και μεταβολισμό των βιταμινών, της λειτουργίας των νεύρων (νευροδιαβιβαστές) και καλή λειτουργία της όρασης, γεύσης, όσφρησης.

Λαμβάνει μέρος στην παραγωγή του υδροχλωρικού οξέος στο στομάχι, σχηματισμό των προσταγλανδινών (οι οποίες συμμετέχουν και στην πίεση του αίματος).

Επίσης ο Zn αποτελεί ουσιώδες συστατικό της ινσουλίνης ο Zn συμμετέχει στο μεταβολισμό των νουκλεϊνικών οξέων (τμήματα DNA) των κυττάρων.

Οι ημερήσιες ανάγκες του οργανισμού για Zn εξαρτώνται από την ηλικία του ατόμου.

Έτσι, νήπιο έως 1 έτους έχουν ανάγκη 3-5 mg/ημερησίως.

Ηλικίες 1 -10 ετών έχουν ανάγκη 10 mg 2^η/ημερησίως.

Άνδρες 11 -51 ετών έχουν ανάγκη 15 mg/ημερησίως.

Γυναίκες 11 -51 ετών έχουν ανάγκη 15 mg/ημερησίως.

Έγκυες Γυναίκες εμφανίζουν από την προηγούμενη τιμή + 10 mg παραπάνω.

Ο ψευδάργυρος βρίσκεται σε μεγάλες σχετικές ποσότητες στα θαλασσινά, εντόσθια, κρέας, σπόρους.

Έλλειψη του ιχνοστοιχείου αυτού από τις τροφές προκαλεί ποικιλία εκδηλώσεων όπως:

• Διανοητικές διαταραχές
• Φωτοφοβία
• Νευρική ανορεξία
• Βαρεία μορφής δερματοπάθειες
• Καθυστέρηση επούλωσης πληγών
• Υπογοναδισμό
• Νανοσωμία
• Ηπατική εγκεφαλοπάθεια.

Ανεπάρκεια Zn στη έγκυο προκαλεί ανεπαρκή εγκεφάλου – Κ.Ν.Σ., στους απογόνους.

Δευτεροπαθή, ανεπάρκεια του Zn εμφανίζεται :

1. Σε παθήσεις ήπατος.
2. Σύνδρομα δυσαπορρόφησης
3. Παρατεταμένη παρεντερική σίτιση.

ΣΕΛΗΝΙΟ (Σ.Ν.)

Το Σ.Ν. έχει μεταβολική σχέση με βιταμίνη Ε και αποτελεί μέρος ενζυμικών συστημάτων μεταβολισμού των λιπαρών οξέων.

Η ημερησία ανάγκη του ενήλικα για Σ.Ν. είναι 100 μg (ημερησίως) στην παρεντερική διατροφή χορηγήσεως και στην κανονική ημερήσια σίτιση είναι για ηλικίες: έως 1 έτους 0,01 – 0,04 – ηλικίες 1 – 6 ετών 0,02 – 0,08 – 0,12 στους ενήλικες 0,05 – 0,2.

ΤΡΟΦΕΣ ΠΛΟΥΣΙΕΣ ΣΕ ΣΕΛΗΝΙΟ ΕΙΝΑΙ τα θαλασσινά, εντόσθια, αυγά, σπόροι, σουσάμι, μανιτάρια, εδώ πρέπει να πούμε ότι από τον Αύγουστο του 2001 άρχισε μία στατιστική μελέτη η οποία αφορούσε την σχέση σεληνίου – Βιταμίνης Ε, στις νεοπλασίες (στην εμφάνιση και εξέλιξη αυτών).

Η αφορμή για την έρευνα αυτή προήλθε από την παρατηρήσεις που αναφέρουν ότι η βιτ. Ε μειώνει τα ποσοστά εμφάνισης καρκίνου του προστάτου κατά ποσοστό 63% όπως η χορήγηση σεληνίου τους καρκίνους του δέρματος.

Η έρευνα θα περατωθεί το 2012 αλλά τα μέχρι τώρα αποτελέσματα εμφανίζονται ελπιδοφόρα.

Μεγάλη ανεπάρκεια Σ.Ν. προκαλεί μυοκαρδιοπάθεια, στεφανιαία νόσο, καταρράκτη, αναιμία, ρευματοειδή αρθρίτιδα.

Οριακή ανεπάρκεια Σ.Ν. εμφανίζεται στους αλκοολικούς, στα άτομα που σιτίζονται με κατεργασμένα τρόφιμα, σε ασθενείς με AIDS – στο σύνδρομο Down, σε ανεπάρκεια ήπατος.

Το Σ.Ν. ενισχύει το ανοσοποιητικό μας σύστημα, προστατεύοντας από μολύνσεις, πρόωρο γήρας.

ΦΛΑΒΟΝΟΕΙΔΗ (Φ.Λ.)

Τα Φ.Λ. δρουν 1) εμποδίζοντας την επιδείνωση της κακής χοληστερίνης 2) αποτρέποντας την συγκόλληση των αιμοπεταλίων.

Με τις παραπάνω ενέργειες αναστέλλουν τη δημιουργία των αθηρωματικών πλακών.

Τα Φ.Λ. δεν παράγονται στον ανθρώπινο οργανισμό αλλά βρίσκονται σε αφθονία :

1. Στα εσπεριδοειδή.
2. Στα μήλα.
3. Κρεμμύδια.
4. Κόκκινα σταφύλια (κουκούτσια σταφυλιών).
5. Βατόμουρα.
6. Φράουλες.
7. Κεράσια.
8. Κόκκινες πιπεριές.
9. Μαύρες σταφίδες.
10.  Δαμάσκηνα.
11.  Φασκόμηλο
12.  Πράσινο τσάι.
13.  Μέλι: όσο πιο σκούρο το χρώμα του, τόσο μεγαλύτερη η αντιοξειδωτική ικανότητά του.
14.  Φλοιό ορισμένων πεύκων (πυκνογενόλη).

Ένα φλυτζάνι τσαγιού περιέχει 300 – 400 mgr φλαβονοειδή. Τα εκχυλίσματα που λαμβάνονται από τα κουκούτσια των σταφυλιών πλεονεκτούν σε περιεκτικότητα εκείνης της πυκνογενόλης, διότι περιέχουν περισσότερα φλαβονοειδή (ποσοστό 92% - 95% έναντι ποσοστού 80% - 85%).

Τα συμπληρώματα διατροφής που προέρχονται από τα φλαβονοειδή είναι απολύτως ασφαλή και συνδυάζονται επιτυχώς με βιταμίνη C.

Γενικά, τα διάφορα συμπληρώματα βιταμινών, ιχνοστοιχείων, αντιοξειδωτικών που κυκλοφορούν στο εμπόριο διακρίνονται σε αυτά 1) που περιέχουν συνθετικές 2) σε αυτά που περιέχουν φυσικές δραστικές ουσίες.

Λογικό είναι ότι οι φυσικές δραστικές ουσίες, απορροφώνται και μεταβολίζονται καλύτερα από τις αντίστοιχες συνθετικές.

Τα φλαβονοειδή όπως και τα καροτινοειδή που παράγουν τα φυτά, προστατεύουν αυτά, από το οξειδωτικό stress που προκαλούν οι ελεύθερες ρίζες.

Όσο περισσότερο χρόνο είναι εκτεθειμένα τα φυτά στο φυσικό φώς, τόσο περισσότερες αντιοξειδωτικές ουσίες (καροτινοειδή – φλαβονοειδή) παράγουν με σκοπό να αντιμετωπίσουν τις ελεύθερες ρίζες που υπεριώδους φωτός.

Σαν παράδειγμα, μπορεί να αναφερθεί η άμπελος, που συνθέτει ρεσβερατρόλη (φλαβονοειδές που διαθέτει ισχυρές αντιοξειδωτικές ιδιότητες που ενεργοποιούνται από μικρόβια, ιούς, μύκητες, χημική ρύπανση του περιβάλλοντος.

Η ρεσβερατρόλη και γενικά οι φυτοχημικές ουσίες καροτονοειδή, φλαβονοειδή ονομάζονται διεθνώς φυτοαλεξίνες (σύνθεση λέξη από το φυτό και το ρήμα αλέξω: απομακρύνω, αποκρούω. Την ίδια ετυμολογική ρίζα έχει και η λέξη αλεξικέραυνο, αλεξίσφαιρο, αλεξίπτωτο).

Με τη γενική έννοια οι ουσίες αυτές είναι οι ασπίδες, οι αμυντικές γραμμές ενάντια στις βλαβερές επιδράσεις του περιβάλλοντος.

Στις παραπάνω γνώσεις, στηρίζονται οι προτροπές κατανάλωσης κόκκινου κρασιού, κόκκινων εμπορικών σταφυλιών, όπου η κατανάλωσή τους έχει στατιστικά τεκμηριωθεί (κυρίως στη Γαλλία) ότι μειώνει την εμφάνιση καρδιαγγειακών νοσημάτων και επομένως παρατείνει τη ζωή μας.