Γράφει η Μαρίνα Κουρμπέλα

Η συμφωνία ΕΕ- Ελβετίας για τη σύνδεση των συστημάτων εμπορίας εκπομπών αερίων θερμοκηπίου, που πρόκειται να υπογραφεί, καθορίζει τους βασικούς στόχους και τις αρχές, καθώς και τη θεσμική διάρθρωση της σύνδεσης των δύο συστημάτων εμπορίας εκπομπών. Όταν τεθεί σε λειτουργία η σύνδεση μεταξύ του ΣΕΔΕ της ΕΕ και του ελβετικού ΣΕΔΕ, τα δικαιώματα εκπομπών που προέρχονται από το ένα σύστημα θα μπορούν να είναι επιλέξιμα για σκοπούς συμμόρφωσης στο άλλο σύστημα Τα δύο συστήματα μπορούν να εγκρίνουν αυστηρότερες διατάξεις σε σχέση με τα βασικά κριτήρια.

Το σύστημα εμπορίας εκπομπών της Ελβετίας

Το σύστημα εμπορίας εκπομπών της Ελβετίας (ελβετικό ΣΕΔΕ) κατέστη υποχρεωτικό το 2013 για μεγάλες, ενεργοβόρες οντότητες και θέτει απόλυτο ανώτατο όριο στις εκπομπές αερίων θερμοκηπίου, πληρώντας έτσι τις δύο από τις τρεις βασικές προϋποθέσεις σύνδεσης με το ΣΕΔΕ της ΕΕ.

Συνολικά, ο σχεδιασμός του ελβετικού ΣΕΔΕ είναι σε μεγάλο βαθμό παρόμοιος με τον σχεδιασμό του ΣΕΔΕ της ΕΕ. Το ΣΕΔΕ της ΕΕ και το ελβετικό ΣΕΔΕ καλύπτουν τα ίδια αέρια και τους ίδιους βιομηχανικούς κλάδους, προβλέπουν ίσα κατώτατα όρια ένταξης, και χρησιμοποιούν το επίπεδο της εγκατάστασης ως βάση για τον καθορισμό των υπόλογων οντοτήτων. Η ποσότητα των δικαιωμάτων που εκχωρούνται κάθε χρόνο από το ελβετικό ΣΕΔΕ μειώνεται ετησίως σύμφωνα με τη μείωση της ποσότητας δικαιωμάτων σε επίπεδο ΕΕ. Οι μέθοδοι κατανομής είναι συμβατές: η προκαθορισμένη μέθοδος είναι ο πλειστηριασμός και ισχύουν παρεμφερείς δείκτες αναφοράς για την κατανομή σε βιομηχανίες που λαμβάνουν μεταβατική δωρεάν κατανομή. Τα ποσοτικά και ποιοτικά πρότυπα για τα διεθνή πιστωτικά μόρια είναι παρεμφερή. Η τρέχουσα περίοδος εμπορίας των δύο συστημάτων καλύπτει το χρονικό διάστημα 2013-2020. Και στα δύο συστήματα, η περίοδος συμμόρφωσης καλύπτει ημερολογιακά έτη, ενώ οι καλυπτόμενες οντότητες οφείλουν να υποβάλλουν εκθέσεις για τις εκπομπές και να παραδίδουν δικαιώματα μέχρι την 31η Μαρτίου και την 30η Απριλίου του επόμενου έτους. Οι κυρώσεις για μη παράδοση επαρκών δικαιωμάτων είναι παρεμφερείς στα δύο συστήματα.

Τι γίνεται με τη σύνδεση

Όταν τα συστήματα εμπορίας εκπομπών συνδέονται μεταξύ τους, οι συμμετέχοντες σε ένα σύστημα αποκτούν τη δυνατότητα να χρησιμοποιούν μονάδες από το συνδεδεμένο σύστημα για σκοπούς συμμόρφωσης. Αυτού του είδους η σύνδεση αναμένεται να συμβάλει στη διεύρυνση της τιμολόγησης των ανθρακούχων εκπομπών. Ενισχύει. επίσης την οικονομική αποδοτικότητα της εμπορίας εκπομπών με την επέκταση της αγοράς και την αύξηση των δυνατοτήτων που προσφέρονται για μείωση των εκπομπών. Η ανάπτυξη εύρυθμα λειτουργούσας διεθνούς αγοράς ανθρακούχων εκπομπών μέσω της σύνδεσης των συστημάτων εμπορίας εκπομπών «από τη βάση προς τη κορυφή» αποτελεί μακροπρόθεσμο στόχο πολιτικής της ΕΕ και της διεθνούς κοινότητας, ιδίως δε ως μέσο επίτευξης των στόχων για το κλίμα, περιλαμβανομένων εκείνων που προβλέπονται στη συμφωνία των Παρισίων. Το άρθρο 25 της οδηγίας σχετικά με τη θέσπιση του συστήματος εμπορίας εκπομπών της ΕΕ (ΣΕΔΕ της ΕΕ)  παρέχει τη δυνατότητα στο ΣΕΔΕ της ΕΕ να συνάπτει συμφωνίες σύνδεσης με άλλα συστήματα εμπορίας εκπομπών εφόσον τα τελευταία είναι συμβατά και υποχρεωτικά και προβλέπουν απόλυτα ανώτατα όρια εκπομπών.

Στις 20 Δεκεμβρίου 2010 το Συμβούλιο ενέκρινε απόφαση με την οποία εξουσιοδοτούσε την Επιτροπή να ξεκινήσει διαπραγματεύσεις με την Ελβετική Συνομοσπονδία για τη σύνδεση των συστημάτων εμπορίας εκπομπών αερίων θερμοκηπίου της ΕΕ και της Ελβετίας

Η σύνδεση, μεταξύ άλλων, θα οδηγήσει σε σύγκλιση των τιμών του διοξειδίου του άνθρακα στα συνδεδεμένα συστήματα, συμβάλλοντας έτσι στη διαμόρφωση περισσότερο ισότιμων όρων ανταγωνισμού.

Ένταξη των αεροπορικών μεταφορών στο ελβετικό ΣΕΔΕ

Αν και το ελβετικό ΣΕΔΕ δεν καλύπτει ακόμη την αεροπορία, οι δραστηριότητες της τελευταίας αποτελούν μία από τις σημαντικότερες πηγές εκπομπής αερίων θερμοκηπίου από την Ελβετία. Αυτό έχει ως συνέπεια η κάλυψη των αεροπορικών μεταφορών από το ελβετικό ΣΕΔΕ να θεωρείται ουσιώδους σημασίας για τη σύνδεσή του με το ΣΕΔΕ της ΕΕ. Η Ελβετία εργάζεται επί του παρόντος για την ένταξη των αεροπορικών μεταφορών στο ελβετικό ΣΕΔΕ θεσπίζοντας διατάξεις οι οποίες αντικατοπτρίζουν τους κανόνες του ΣΕΔΕ της ΕΕ για τις αεροπορικές μεταφορές

Επισημαίνεται, πως η συμφωνία ορίζει ότι, πριν από την έναρξη ισχύος της συμφωνίας, η Ελβετία θα θεσπίσει στο ελβετικό ΣΕΔΕ διατάξεις για τις αεροπορικές μεταφορές οι οποίες θα αντικατοπτρίζουν τις διατάξεις του ΣΕΔΕ της ΕΕ. Οι φορείς εκμετάλλευσης αεροσκαφών θα τελούν υπό τη διαχείριση κράτους του ΕΟΧ ,δηλαδή των 28 κρατών μελών τηε ΕΕ, και των τριών κρατών της ΕΖΕΣ, Νορβηγία, Λιχτενστάιν και Σουηδίας, ή της Ελβετίας με βάση την προσέγγιση «υπηρεσία μιας στάσης», έτσι ώστε η ευθύνη της εφαρμογής των δύο συστημάτων να βαρύνει μία μόνο αρχή. Από τη στιγμή που θα ολοκληρωθεί η ένταξή τους στο ελβετικό ΣΕΔΕ, οι πτήσεις εντός της Ελβετίας, οι πτήσεις μεταξύ Ελβετίας και ΕΕ και οι πτήσεις μεταξύ των κρατών μελών της ΕΕ θα αντιμετωπίζονται με παρεμφερή τρόπο.

Όπως το ΣΕΔΕ της ΕΕ, έτσι και το ελβετικό ΣΕΔΕ υποβάλλεται επί του παρόντος σε επανεξέταση ενόψει της προσεχούς χρονικής περιόδου από το 2021 ως το 2030. Η συμφωνία σύνδεσης του ελβετικού ΣΕΔΕ με το ΣΕΔΕ της ΕΕ  περιλαμβάνει διατάξεις που διασφαλίζουν την αδιάλειπτη συμβατότητα μεταξύ των δύο συστημάτων με γνώμονα τη διατήρηση της σύνδεσης κατά την περίοδο 2021-2030..Εκτός από τις αρχές, τους στόχους και τις θεσμικές ρυθμίσεις, η συμφωνία περιέχει τεχνικές διατάξεις για τη διασφάλιση της λειτουργίας της σύνδεσης σε σχέση με τα μητρώα την προσμέτρηση, τους πλειστηριασμούς, τις ευαίσθητες πληροφορίες και την ασφάλεια.

Άμεση σύνδεση

Η συμφωνία προβλέπει, ότι θα εγκαθιδρυθεί άμεση σύνδεση ανάμεσα στα μητρώα η οποία θα επιτρέψει τη μεταξύ των μητρώων εμπορία εκπομπών. Υπεύθυνοι για τη διαχείριση της σύνδεσης μεταξύ των μητρώων θα είναι ο διαχειριστής του ελβετικού μητρώου για την Ελβετία και κεντρικός διαχειριστής της Ένωσης για την ΕΕ. Εκτός από τα τεχνικά πρότυπα σύνδεσης, οι διαχειριστές των δύο μητρώων που είναι υπεύθυνοι για τη διαχείριση της σύνδεσης μεταξύ των μητρώων οφείλουν να καθορίζουν κοινές επιχειρησιακές διαδικασίες για την εν λόγω σύνδεση. Μπορούν δε να κλείνουν προσωρινά τη σύνδεση, μεμονωμένα ή από κοινού, για λόγους συντήρησης του συστήματος, παραβίασης της ασφάλειας ή κινδύνου για την ασφάλεια.

Οι κάτοχοι λογαριασμών στα μητρώα θα μπορούν, μετά τη σύνδεση, να εντοπίζουν την προέλευση των εκπομπών. Τα συμβαλλόμενα μέρη οφείλουν να αλληλοενημερώνονται τουλάχιστον μία φορά ετησίως για τη συνολική ποσότητα εκπομπών που διαθέτουν στο δικό τους ΣΕΔΕ τα οποία προέρχονται από το έτερο συνδεδεμένο ΣΕΔΕ. Ομοίως, οφείλουν να αλληλοενημερώνονται τουλάχιστον μία φορά ετησίως για τα δικαιώματα εκπομπών που προέρχονται από το έτερο συνδεδεμένο ΣΕΔΕ τα οποία έχουν παραδοθεί για σκοπούς συμμόρφωσης ή έχουν ακυρωθεί οικειοθελώς στο έτερο ΣΕΔΕ. Η συμφωνία προβλέπει ότι η ΕΕ και η Ελβετία οφείλουν να προσμετρούν τις καθαρές ροές δικαιωμάτων μεταξύ των συνδεδεμένων συστημάτων εμπορίας εκπομπών σύμφωνα με τους μελλοντικούς κανόνες προσμέτρησης που αναπτύσσονται επί του παρόντος στους κόλπους της σύμβασης-πλαισίου των Ηνωμένων Εθνών για την αλλαγή του κλίματος. Θεσπίζονται ακόμη διατάξεις για τη μεταφορά και την απόκτηση καταλογισμένων ποσοτικών μονάδων σε περίπτωση έναρξης ισχύος της δεύτερης περιόδου δεσμεύσεων του πρωτοκόλλου του Κιότο.

 Πλειστηριασμοί

Η συμφωνία ορίζει ότι τα δικαιώματα που δεν κατανέμονται δωρεάν τίθενται σε πλειστηριασμό ο οποίος διενεργείται κατά τρόπο ανοιχτό, διαφανή και χωρίς διακρίσεις. Οι οντότητες, περιλαμβανομένων των φορέων εκμετάλλευσης, οι οποίες γίνονται δεκτές προς υποβολή προσφορών στους πλειστηριασμούς που διενεργούνται στο ένα σύστημα είναι επίσης επιλέξιμες προς υποβολή προσφορών στους πλειστηριασμούς που διενεργούνται στο έτερο σύστημα. Η συμφωνία προβλέπει τη συνέχιση της εφαρμογής των ρυθμίσεων που διέπουν επί του παρόντος τους πλειστηριασμούς στην Ελβετία, υπό τον όρο ότι ο συνολικός αριθμός ελβετικών δικαιωμάτων (σταθερές εγκαταστάσεις και αεροπορικές μεταφορές) που θα τίθενται σε πλειστηριασμό ετησίως δεν θα υπερβαίνει το όριο των 1.000.000 ελβετικών δικαιωμάτων. Σε περίπτωση υπέρβασης του εν λόγω ορίου, η Ελβετία θα εφαρμόζει τις- ρυθμίσεις για τους πλειστηριασμούς που εφαρμόζονται στην ΕΕ, οι οποίες ορίζονται στο παράρτημα Ι της συμφωνίας.

Τα συμβαλλόμενα μέρη οφείλουν να μεριμνούν για την προστασία των ευαίσθητων πληροφοριών. Κάθε συμβαλλόμενο μέρος είναι υπεύθυνο για τον χαρακτηρισμό των πληροφοριών που δημοσιοποιεί ως ευαίσθητων και για τον καθορισμό του επιπέδου ευαισθησίας αυτών, καθώς και για τον υποχαρακτηρισμό και τον αποχαρακτηρισμό των πληροφοριών, και οφείλει να ενημερώνει σχετικά το έτερο συμβαλλόμενο μέρος. Η ΕΕ και η Ελβετία θα συμφωνούν μεταξύ τους για τον χαρακτηρισμό και το επίπεδο ευαισθησίας των πληροφοριών που δημοσιοποιούν από κοινού.

Δεν υπάρχει διεθνής αγορά ανθρακούχων εκπομπών με ενιαία τιμή

Παρά την αυξανόμενη διάδοση της εμπορίας εκπομπών στην Ασία και τη Βόρεια Αμερική, δεν υπάρχει επί του παρόντος διεθνής αγορά ανθρακούχων εκπομπών με ενιαία τιμή για τις ανθρακούχες εκπομπές σε παγκόσμιο επίπεδο. Οι χώρες λαμβάνουν ποικίλα μέτρα μετριασμού, τα οποία βασίζονται τόσο στην αγορά όσο και σε πιο παραδοσιακές πολιτικές «κεντρικού σχεδιασμού και διοικητικού ελέγχου». Αυτό εγκυμονεί κίνδυνο διαρροής άνθρακα για τους πλέον ενεργοβόρους βιομηχανικούς κλάδους,  μεταφορά της παραγωγής σε χώρες με λιγότερο φιλόδοξους στόχους και πολιτικές.

Blog:marina anastas.kourbela