Γράφει ο
Αντώνης Τσίχλης

          Ο χωρισμός Κράτους και Εκκλησίας στην Ελλάδα είναι όρος ο οποίος χρησιμοποιείται, για να περιγράψει ενέργειες που αποσκοπούν στο διαχωρισμό των αρμοδιοτήτων του κοσμικού κράτους από την Εκκλησία της Ελλάδος.

          Επιχειρώντας μίαν ιστορική  αναδρομή από την ίδρυση του Ελληνικού Κράτους το 1832 έως σήμερα διαπιστώνομε ότι υπάρχει μακρά παράδοση αλληλοεξάρτησης Κράτους και Εκκλησίας και πολυεπίπεδη ανάμειξη του πρώτου στη δεύτερη και αντιστρόφως. Το θέμα του χωρισμού Εκκλησίας-Κράτους επανέρχεται στην πολιτική επικαιρότητα κατά περιόδους με διάφορες αφορμές, χωρίς όμως αυτό να οδηγεί σε ουσιώδη μεταβολή της έως τώρα διαμορφωθείσης καταστάσεως.

          Κατ’ αρχάς πρέπει να αναφερθεί ότι το ισχύον Σύνταγμα της Ελλάδος σε πολλά άρθρα του ρυθμίζει θέματα απτόμενα της θρησκείας. Συγκεκριμένως: α) στο άρθρο 3 ορίζεται ως επικρατούσα θρησκεία στην Ελλάδα "η Ανατολική Ορθόδοξος Εκκλησία του Χριστού", β) το άρθρο 13 απαγορεύει τον προσηλυτισμό, γ) το άρθρο 14 ορίζει ότι "κατ΄ εξαίρεση επιτρέπεται η κατάσχεση (εφημερίδων και άλλων εντύπων), με παραγγελία του Εισαγγελέα, μετά την κυκλοφορία (...) για προσβολή της χριστιανικής και κάθε άλλης γνωστής θρησκείας", δ) το άρθρο 16 ορίζει ότι στους σκοπούς της Παιδείας συμπεριλαμβάνεται και η ανάπτυξη της εθνικής και θρησκευτικής συνειδήσεως του ατόμου, ε) το άρθρο 33 ρητώς ορίζει ότι ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας ορκίζεται "εις το όνομα της Αγίας και Ομοουσίου και Αδιαιρέτου Τριάδος", στ) το άρθρο 59 ορίζει αντίστοιχο όρκο στους βουλευτές, προβλέποντας ειδικόν όρκο για "αλλόθρησκους και ετερόδοξους".

          Επί πλέον ένα πλέγμα νόμων ρυθμίζει ειδικώτερα θέματα, πάντοτε σε ένα καθεστώς αλληλοεξάρτησης, όπως την μισθοδοσία των κληρικών από τον κρατικό προϋπολογισμό, την ατέλεια των εκκλησιαστικών ιδρυμάτων και την απαλλαγή των μοναχών από την στράτευση. Παραλλήλως πολλές επίσημες εορτές και αργίες δημοσίων υπηρεσιών καθορίζονται από το τυπικό της Ορθοδόξου Εκκλησίας.

           Σήμερα το θέμα του διαχωρισμού Κράτους και Εκκλησίας εγείρεται επί τη βάσει καθαρά κομματικών-εκλογικών σκοπιμοτήτων. Δηλαδή σε ένα μείζον πολιτικό και κοινωνικό ζήτημα εκείνο το οποίον προτάσσεται είναι το ειδικόν, το ιδιοτελές. Περί τούτου ουδεμία αμφιβολία υπάρχει.. Το ωμολόγησεν εξ άλλου απεριφράστως (και άνευ αιδούς) βουλευτής του κυβερνώντος κόμματος, λέγων "είναι αναγκαίος ο διαχωρισμός Κράτους-Εκκλησίας, γιατί θα συσπειρώσει μεγάλο μέρος του ΣΥΡΙΖΑ". Δηλαδή ο σκοπός δεν είναι το γενικόν όφελος, αλλά το κομματικόν, έστω και αν αυτό σημαίνει ζημίαν κοινωνική μέσω της αναταραχής που θα προκληθεί στους κόλπους της Εκκλησίας και του λαού. Επίσης ο ίδιος θλιβερός "τύπος" είπεν και το "βαθυστόχαστον" και συγχρόνως ανησυχητικόν "οι σχέσεις Κράτους-Εκκλησίας είναι σημαντικότερες από το όνομα των Σκοπίων". Δηλαδή, αν αποκρυπτογραφούμε καλώς αυτήν την εθνικώς απρεπή φράση και συγχρόνως "υλακήν", το εν λόγω ον και ο πολιτικός φορέας τον οποίον εκπροσωπεί θεωρούν ότι ένα καθαρώς εσωτερικόν πολιτικόν ζήτημα της Ελλάδος (δηλαδή η κομματική συσπείρωσις ενός ριζοσπαστικού πολιτικού μορφώματος μέσω μίας εκκλησιαστικολαϊκής αναστατώσεως) έχει μεγαλυτέραν σημασίαν από το φλέγον εθνικόν θέμα της εκχωρήσεως του ονόματος της Μακεδονίας στους Αλβανοσλαυοβουλγάρους με δυσμενέστατες μελλοντικές εξελίξεις στον ευρύτερο χώρο της Βορείου Ελλάδος.

          Αλλά τι να είπει κανείς!  Με την βοήθεια, την συνέργια και την ελαφρόνουν απόφαση τμήματος του ελληνικού λαού το 2015, όπως θα έλεγεν και ο Θουκυδίδης "έξεστιν Κλαζομενίοις ασχημονείν"! Διότι είναι φυσικόν να διαπράττουν ασχημοσύνες οι από χαρακτήρος ή από αγωγής ευεπίφοροι προς αυτές.

          Επί του ανακύψαντος αυτού θέματος καλόν είναι τώρα να ενθυμηθούμε όσα ανέφερεν ο νυν προκαθήμενος της ελλαδικής Εκκλησίας στη συνεδρίαση της Ιεραρχίας τον Οκτώβριο του 2016. "Η Εκκλησία", έλεγεν τότε, "υπήρξεν, είναι και θα είναι η μάννα του λαού μας με ό,τι αυτό σημαίνει. Η Πολιτεία, αν το θελήσει, και έχει τη συγκατάθεση του λαού, ας επιχειρήσει το χωρισμό, τηρώντας απαρέγκλιτα τις υποχρεώσεις, που έχει αναλάβει απέναντι στην Εκκλησία, και τις σχετικές συμβάσεις". Ενθυμείσθε τα λόγια σας αυτά, Αρχιεπίσκοπε; Τότε απεκαλούσατε την Εκκλησία ως "μάννα" του λαού. Δυστυχώς όμως κατά τις τελευταίες δικαιολογημένες και επιβεβλημένες εκ καθήκοντος διαμαρτυρίες του λαού, και του "ποιμνίου" σας βεβαίως, για την εκχώρηση του ονόματος "Μακεδονία" στους Σκοπιανούς, καθώς και του εθνικού προσδιορισμού των ως "Μακεδόνων" και της γλώσσας των ως "Μακεδονικής", εσείς όχι μόνον δεν συμπεριφερθήκατε προς τον λαό ως "μάννα", αλλά τον αντιμετωπίσατε και ως η χειρίστη "μητρυιά", αμφισβητώντας το δικαίωμα της ελευθερίας γνώμης και έκφρασής του. Επίσης στην ως άνω ομιλία σας ενώπιον της Ιεραρχίας επικαλεσθήκατε και τα λόγια του μητροπολίτου Πειραιώς Σεραφείμ, τα οποία εν συντομία ανέφεραν ότι η απαίτηση χωρισμού Κράτους-Εκκλησίας προέρχεται από άτομα μη διαθέτοντα Νομικήν παιδείαν, διακρινόμενα από θράσος αγνοίας, διακατεχόμενα από την φιλοσοφικοκοινωνική βιοκοσμοθεωρία του κομμουνιστικού κοσμοειδώλου, ότι ο χωρισμός Εκκλησίας-Κράτους είναι κατ΄ουσίαν διωγμός της θρησκευτικής πίστεως, ελαυνόμενος από αποτυχημένα αθεϊστικά ιδεολογήματα, και άλλα. Σήμερα συμφωνείτε ή όχι με αυτά; Μήπως ως ιδεολογικώς ομογάλακτος των νυν κυβερνώντων "ποιήσετε την νήσσαν" και σε αυτό το θέμα; Ή μήπως επιχειρήσετε να αντιδράσετε και ανατρέξετε προς βοήθειαν εις το "χριστεπώνυμον πλήρωμά" σας; Ναι, καλώς ακούσατε! Εις το "ποίμνιόν" σας, του οποίου εσχάτως απεχωρισθήκατε καθυβρίζοντάς το. Ή μήπως απευθυνθείτε τώρα στους ιδεολογικώς ομόφρονάς σας, τους κομμουνιστάς; Αυτοί πλέον σας απέμειναν...

          Όμως το πρόβλημα δυστυχώς δεν είναι πλέον ο διαχωρισμός (απομάκρυνση ψυχική-πνευματική) πιστών/λαού και Αρχιεπισκόπου, αλλά ο διαχωρισμός (απομάκρυνση ψυχική-πνευματική) πιστών/λαού και Ιεραρχίας. Διότι πλην ελαχίστων φωτεινοτάτων εξαιρέσεων η Ιεραρχία στο ανακύψαν σκοπιανό θέμα ετήρησεν "εκκωφαντικήν" και ύποπτον σιγήν. Επομένως, ανώτατοι κληρικοί, μπορείτε να φέρετε τον τίτλον του Ιεράρχου, όχι όμως αυτόν του Ποιμενάρχου. Με τον λόγο σας, με τις πράξεις σας με την απουσίαν σας και με την αφωνία σας αποστασιοποιηθήκατε πλέον από την εθνικοκοινωνική αποστολή σας. Εμμείνατε εις τα οφφίκιά σας, προετιμήσατε τις απαστράπτουσες λιμουζίνες σας, τις περικαλείς επισκοπικές ή μη επαύλεις σας, και όλα αυτά βεβαίως αποκτώμενα και συντηρούμενα από το δεκάλεπτον ή το εικοσάλεπτον ή το πενηντάλεπτον των εξαχρειωμένων και πεινώντων πιστών, καθ΄ότι οι δαψιλώς διαβιούντες ιδεολογικώς ομόφρονες του Αρχιεπισκόπου δηλώνουν εμφαντικώς ότι είναι άθεοι και ως εκ τούτου αποστρέφονται τους ναούς.

          Δυστυχώς για εσάς, Αρχιεπίσκοπε (και Ιεράρχες βεβαίως), μεγάλη είναι η απόσταση η οποία χωρίζει εσάς από τον Αρχιεπίσκοπο Χριστόδουλο ως προς την συναίσθηση της ευθύνης της κοινωνικής και εκκλησιαστικής αποστολής. Ο Χριστόδουλος ηγείτο πρώτος δια λόγων και δια έργων του ποιμνίου του προς υπεράσπισιν των εθνικών και χριστιανικών αρχών και αξιών. Ήταν αυτός ο οποίος επανέφερε στους ναούς τους πιστούς και κυρίως τους νέους. Ήταν εκείνος ο οποίος διετύπωνε λόγον ευρίσκοντα ευρείαν απήχησιν εις τα ώτα των πιστών. Ήταν εκείνος ο οποίος αφουγκραζόταν τον παλμό της κοινωνίας και τους πόθους των Ελλήνων. Ενώ εσείς...! Εσείς είσθε απλοί διεκπεραιωτές των τυπικών "υπαλληλικών" υποχρεώσεών σας! Είσθε οι υποτακτικοί της εξουσίας! Ιδίως εσείς, Αρχιεπίσκοπε, και ως περί την φιλολογίαν σπουδάσας, θα έπρεπε να γνωρίζετε, και να εφαρμόζετε βεβαίως τον λόγο, την προτροπή του τραγικού μας ποιητού Σοφοκλή, ο οποίος μέσω των λόγων του Χορού στο δεύτερο Στάσιμον της τραγωδίας του "Αντιγόνη" (στ. 368-375), αναφερομένων στην κακή χρήση της τόλμης και σοφίας εκ μέρους του ανθρώπου, αναφωνεί και προτρέπει: "όταν ο άνθρωπος σέβεται τους νόμους της πατρίδος του και το ένορκο δίκαιο των θεών, τότε την πόλη του δοξάζει. Την καταστρέφει όμως όποιος το κακό επιλέγει εξ αιτίας του θράσους του. Ας μην μου δώσει ο θεός ποτέ να είμαι συγκάτοικος με αυτόν και ούτε την ίδια γνώμη να έχω με αυτόν που τέτοια κάνει". Παρά ταύτα είσθε ομοτράπεζος με όσους απεργάζονται εθνικές και άλλες συμφορές.

          Επέστη τώρα ο καιρός, Ιεράρχες, να ακούσετε και εσείς του λαού το κήρυγμα. Όχι μόνον εσείς από Άμβωνος να έχετε το προνόμιον νουθεσιών ή επιπλήξεων προς τους πιστούς.

          Γνωρίζετε ασφαλώς, και μάλιστα κάλλιον ημών, από το κατά Ματθαίον Ευαγγέλιον, κεφ.25, 1-13, την παραβολή των μωρών παρθένων. Ο Ιησούς στην παραβολή αυτή προειδοποιεί ότι στις έσχατες ημέρες θα υπάρξουν κάποιοι άνθρωποι (των Ιεραρχών κατά πρώτον συμπεριλαμβανομένων) που ομοιάζουν με τους χριστιανούς, που συνδέονται με τους χριστιανούς, που θα φαίνονται ότι είναι χριστιανοί, αλλά δεν είναι. Ο Ιησούς εδώ (όπως σε όλο το κεφάλαιο) ομιλεί προς τους μαθητές του. Δεν απευθύνεται στους αντιπάλους του, στους Εβραίους θρησκευτικούς ηγέτες, ούτε στα πλήθη. Έτσι αυτή η παραβολή, όπως και οι άλλες σε αυτήν την ενότητα, είναι μία προειδοποίηση προς την Εκκλησία, προς τους εκπροσώπους της, και δη προς προς τους ανωτάτους κληρικούς. Οι πέντε παρθένες χωρίς λάδι αντιπροσωπεύουν τους ψεύτικους πιστούς, και κληρικούς πρωτίστως, οι οποίοι απολαμβάνουν τα οφέλη της χριστιανικής κοινότητος χωρίς αληθινή αγάπη και ενδιαφέρον για τον Χριστό. Διότι, όποιος αδιαφορεί ή περιφρονεί το ποίμνιον, τον λαό, τους πιστούς, ουσιαστικώς αδιαφορεί για τον Χριστό. Τους ενδιαφέρει όλους αυτούς το γλέντι από το να δουν τον Νυμφίο. Τους ενδιαφέρει η απόλαυση των κοσμικών αγαθών και όχι η είσοδος στην Ουράνια Βασιλεία.

          Επανερχόμενοι στο αρχικό θέμα μας και παραλλάσσοντας την παραβολή των πέντε μωρών παρθένων θα μπορούσε κάποιος να είπει στον Αρχιεπίσκοπο, και κατά δεύτερον λόγον στην Ιεραρχία, (με εξαίρεση, επαναλαμβάνομεν, ελαχίστους επιφανείς ΠΟΙΜΕΝΑΡΧΕΣ), ότι δεν εφρόντισαν εγκαίρως να εφοδιασθούν με το απαραίτητο και κατάλληλο "λάδι", να είναι εν εγρηγόρσει και έτοιμοι να ανταμώσουν τον Κύριο, εν προκειμένω τους πιστούς, τον λαό. Έτσι, Ιεράρχες, όταν έλθει, και θα έλθει συντόμως, η ώρα να απευθυνθείτε προς το πλήρωμα της Εκκλησίας και να του ζητήσετε να σας συμπαρασταθεί στον αγώνα σας προς την Πολιτεία, τότε το πλήρωμα της Εκκλησίας, οι πιστοί, ο λαός θα σας αποκριθεί, όπως ο Κύριος προς τις πέντε μωρές παρθένες, "Αμήν λέγω υμίν, ουκ οίδα υμάς" (=Αληθώς σας λέγω, δεν σας γνωρίζω).

          Και με το δίκαιόν του. Διότι, όταν ο λαός, οι πιστοί διεμαρτύροντο για τα ιερά και τα όσια που απειλούνταν, εσείς, Αρχιεπίσκοπε, απουσιάζατε, και μάλιστα αφού προηγουμένως εξυβρίσατε τους ιδίους και αμφισβητήσατε τις αρχές και αξίες που υπερασπιζόταν το "ποίμνιόν" σας.

          Και επιλογικώς προς προβληματισμόν αναφέρομε απόσπασμα από την προς Τιμόθεον Β΄ επιστολήν, κεφ. γ, 1-5, του Αποστόλου Παύλου: "γίγνωσκε δε τούτο. Εν ταις εσχάταις ημέραις θέλουσιν έλθει καιροί κακοί. Διότι θέλουσιν είναι οι άνθρωποι φίλαυτοι, φιλάργυροι, αλαζόνες, υπερήφανοι, βλάσφημοι, απειθείς προς τους γονείς (και προγόνους), αχάριστοι, ανόσιοι, άσπλαγχνοι, αδιάλλακτοι, συκοφάνται, ακρατείς, ανήμεροι, αφιλάγαθοι, προδόται, προπετείς τετυφλωμένοι, φιλήδονοι μάλλον παρά φιλόθεοι, έχοντες μεν μορφήν ευσεβείας, ηρνημένοι δε την δύναμιν αυτής. Και τούτους φεύγε".