Γράφει ο
Νίκος Καλιακμάνης

Το καλοκαίρι έφτασε!

Ο προγραμματισμός των καλοκαιρινών διακοπών έχει αρχίσει να γίνεται με στόχο αποδράσεις σε παραλίες και βουνά, περιπάτους, κολύμπι σε γαλάζια νερά, σε όμορφες παραλίες που διαθέτει πολλές η χώρα μας.

Τα διαβητικά άτομα μπορούν να απολαύσουν όλα τα παραπάνω με εστιασμένη προσοχή σε ορισμένα σημεία όπως η διατροφή, ή προσαρμογή και προφύλαξη από το ζεστό, υγρό περιβάλλον [τα άτομα με Σ.Δ. πρέπει να λαμβάνουν λόγω του θερμού κλίματος και της σωματικής άσκησης (περπάτημα, κολύμπι) πολλά υγρά (νερό, φυσικούς χυμούς φρούτων)].

Και βέβαια στο επίκεντρο της προσοχής των ατόμων με Σακχαρώδη Διαβήτη βρίσκεται η σωματική άσκηση.

Η άσκηση θεωρήθηκε από τα παλιά χρόνια πολύ σημαντικό όπλο για την ρύθμιση του Σ.Δ.

Σήμερα η συμβολή της άσκησης στο ΣΔ1, ΣΔ2 έχει αποδειχθεί ωφέλιμη και για την πρόληψη του ΣΔ2 είναι ιδιαιτέρας σημασίας και επιστημονικά τεκμηριωμένη.

Κατά την διάρκεια της άσκησης τα επίπεδα της ινσουλίνης μειώνονται.

Επίσης η ευαισθησία των ιστών (ειδικά των μυών) αυξάνονται και παραμένει αυξημένη τουλάχιστον για 12-14 ώρες μετά το τέλος της άσκησης.

Τα παραπάνω ευρήματα ισχύουν και για τους υγιείς και για τα άτομα με Σ.Δ.

Πιθανοί μηχανισμοί για τα παραπάνω αναφέρονται :

1. 1.    Αύξηση σύνδεσης ινσουλίνης υποδοχέων
2. 2.    Αύξηση του αριθμού των υποδοχέων
3. 3.    Διάνοιξη περισσοτέρων τριχοειδών αγγείων με επακόλουθο αύξηση της αιμάτωσης των μυών
4. 4.    Αύξηση δραστηριότητας εξοκινάσης.

Εξοκινάση: ένζυμο που λαμβάνει μέρος στη γλυκόλυση (διάσπαση σακχάρων, γλυκόζης) με τελική κατάληξη πυροσταφυλικό οξύ και παραγωγή ΑΤΡ (Τριφωσφορική αδενοσίνη = παραγωγή ενέργειας).

1. 5.    Η σωματική άσκηση συντελεί στην απώλεια σωματικού βάρους όπως και τη μείωση της αρτηριακής πίεσης.
2. 6.    Βελτιώνει επίσης το χοληστερινικό προφίλ [θεωρείται η άσκηση σαν μοναδικό μέσον αύξησης της HDL (High Density Lipoprotein) της «καλής» «προστατευτικής» των αγγείων χοληστερίνης].
3. 7.    Επίσης θεωρείται ότι η σωματική άσκηση προκαλεί αύξηση του μεγέθους των LDL, η οποία καθιστάται έτσι λιγότερο αθηρογενής.

Η ευνοϊκή επίδραση της σωματικής άσκησης στις παραπάνω παραμέτρους έχει σαν αποτέλεσμα την μείωση σωματικού βάρους, καλύτερη ρύθμιση αρτηριακής πίεσης.

Επίσης η σωματική άσκηση εκτός από την ευεξία την οποία δημιουργεί, προκαλεί αύξηση κατανάλωσης ενέργειας, καταστολή όρεξης, ελάττωση ολικού και ενδοκοιλιακού λίπους, αύξηση κατανάλωσης οξυγόνου Ο₂ λόγο αερόβιου μεταβολισμού.

Η έναρξη κάθε σωματικής άσκησης πρέπει να γίνεται σταδιακά.

Ο θεράπων γιατρός θα δώσει το «πράσινο» φως για την έναρξη εκτιμώντας τη γενική κατάσταση του διαβητικού ατόμου, την ήπαρξη μικροαγγειακών, μακροαγγειακών επιπλοκών που αναπτύσσονται στον Σ.Δ. και κυρίως την καρδιαγγειακή του κατάσταση (καρδιογράφημα ακόμα και δοκιμασία κόπωσης) πρέπει να γίνεται πριν από την έναρξη του προγράμματος άσκησης.

Η σωματική άσκηση που θεωρείται κατάλληλη για το άτομο με Σ.Δ. είναι :

α) ΠΕΡΠΑΤΗΜΑ

β) ΤΡΕΞΙΜΟ

γ) ΠΟΔΗΛΑΤΟ

δ) ΟΜΑΔΙΚΑ ΑΘΛΗΜΑΤΑ ΜΕ ΜΠΑΛΑ.

Οι παραπάνω ασκήσεις πρέπει να γίνονται κάθε 2 – 3 ημέρες αλλά η προγραμματισμένη διάρκειας ½ ώρας καθημερινή άσκηση είναι ιδανική.

Η ένταση της κάθε άσκησης μπορεί να επιφέρει ποσοστό 60% - 90% του μέγιστου καρδιακού ρυθμού του σακχαροδιαβητικού ατόμου.

Άσκηση μικρής έντασης αυτή που επιφέρει ≤ 60% του καρδιακού ρυθμού, μέτριας έντασης 60 – 75% μέγιστου καρδιακού ρυθμού.

Άσκηση μεγάλης έντασης ≥ 75% του μέγιστου καρδιακού ρυθμού.

Έχει εξακριβρωθεί ότι άσκηση μικρής ή μέτριας έντασης μειώνει τους κινδύνους καρδιαγγειακής νόσου.

Έτσι, βάδισμα ανέβασμα καθημερινά σκαλοπατιών (όχι χρήση ασανσέρ!!!) αποτελεί υπαρκό ΡΕΑΛΙΣΤΙΚΟ ΣΤΟΧΟ για την άσκηση των σακχαρωδιαβητικών ατόμων και πρέπει η συνολική προσπάθεια να ενθαρύνεται.

Σε περίπτωση ήδη ανεπτυγμένων επιπλοκών του Σ.Δ. όπως π.χ. παραγωγική αμφιβληστροειδοπάθεια απαγορεύονται οι ασκήσεις που περιλαμβάνουν κινήσεις απότομες κεφαλιού, άρση βαρών.

Όταν υφιστάται περιφερική νευροπάθεια πρέπει να αποφεύγονται οι ασκήσεις με άρση βαρών και πιθανή έκθεση σε κίνδυνο τραυματισμού των κάτω άκρων.

Σκόπιμη είναι η χρήση βαμβακερών καλτσών, και κλειστών αθλητικών υποδημάτων (κατά προτίμηση με αερόσολες) για την απόλυτη προστασία των ποδιών.

Άτομα σακχαροδιαβητικά με εκδηλωμένη νεφροπάθεια προβαίνουν σε χαμηλή ή μέτριας έντασης άσκηση.

Κάθε άσκηση ξεκινάει με ένα εισαγωγικό στάδιο «προθέρμανση» ακολουθεί η κύρια άσκηση και τέλος ο «επίλογος» που περιλαμβάνει χαλαρό περπάτημα και επαναφορά του καρδιακού ρυθμού στα προ άσκησης επίπεδα.

ΕΠΑΡΚΗΣ ΕΝΥΔΑΤΩΣΗ ΠΡΕΠΕΙ ΝΑ ΓΙΝΕΤΑΙ ΣΕ ΟΛΑ ΤΑ ΣΤΑΔΙΑ (προ-κατά-μετά) ΤΗΝ ΑΣΚΗΣΗ.

ΣΑΚΧΑΡΩΔΗΣ ΔΙΑΒΗΤΗΣ 1 (Σ.Δ.1) ΚΑΙ ΑΣΚΗΣΗ

Η άσκηση σε άτομο με ΣΔ1 εξαρτάται:

1. 1.    Από την ηλικία του αρρώστου.
2. 2.    Την κάλη ρύθμιση του σακχάρου του.
3. 3.    Είδος αγωγής (χορήγηση ινσουλίνης ή αντλία ινσουλίνης).
4. 4.    Χρόνος εκτέλεσης της σωματικής άσκησης σε σχέση με την ώρα χορήγησης της ινσουλίνης και τα γεύματα που έχουν προηγηθεί της ένεσης.

Στο άτομο με ΣΔ1 η ινσουλίνη χορηγείται θεραπευτικά και επομένως δεν ελέγχεται (δεν μειώνεται) κατά την άσκηση όπως συμβαίνει στο φυσιολογικό άτομο αλλά και στα άτομα με ΣΔ2.

Μπορεί όμως ο ινσουλινοεξαρτημένος διαβητικός (ΣΔ1) να κανονίσει της μονάδες ινσουλίνης σε σχέση με τη χρονική στιγμή που θα γίνουν αυτές, όταν πρόκειται να ασκηθεί.

Έτσι, ο ασθενής δεν πρέπει να ασκείται κατά την φάση (χρονική στιγμή) αιχμής της δράσης της ινσουλίνης, και αυτό διότι αν το σακχαροδιαβητικό άτομο ξεκινάει την σωματική άσκηση την στιγμή δραστικής αιχμής της ινσουλίνης μπορεί να οδηγηθεί σε υπογλυκαιμία.

Αντίθετα όμως αν τα επίπεδα της ινσουλίνης κατά την διάρκεια της σωματικής άσκησης είναι χαμηλότερη του φυσιολογικού ο ασθενής βρίσκεται σε απορρύθμιση (ή πρόσληψη γλυκόζης από τους μυς δεν εννοείται – η αύξηση των (κατεχολαμίνων, κορτιζόνης, γλυκαγόνου προκαλεί υπεργλυκαιμία (αύξηση γλυκόζης αίματος).

Έτσι εμφανίζεται η υπεργλυκαιμία κατά την σωματική άσκηση του ατόμου με ΣΔ1 «επί ελλείψεως ινσουλίνης».

Επίσης εμφανίζεται λιπόλυση και αύξηση της παραγωγής κετονικών σωμάτων.

Η ΣΩΜΑΤΙΚΗ ΑΣΚΗΣΗ ΣΤΟΝ ΣΔ1 ΑΠΑΓΟΡΕΥΕΤΑΙ ΑΝ Η ΤΙΜΗ ΣΑΚΧΑΡΟΥ ΑΙΜΑΤΟΣ ΕΙΝΑΙ > 250mg% ΚΑΙ ΥΠΑΡΧΕΙ ΚΕΤΩΣΗ ΕΝΩ ΠΡΕΠΕΙ ΝΑ ΑΠΟΦΕΥΓΕΤΑΙ ΑΝ ΟΙ ΤΙΜΕΣ ΤΗΣ ΓΛΥΚΟΖΗΣ > 250mg ΧΩΡΙΣ ΤΗΝ ΥΠΑΡΞΗ ΚΕΤΩΣΗΣ (ΚΕΤΟΝΙΚΩΝ ΣΩΜΑΤΩΝ).

Το άτομο με ΣΔ1 πρέπει να μετράει το σάκχαρο του πριν από την προγραμματισμένη άσκηση και αν η τιμή είναι φυσιολογική < 100mg% πρέπει να λάβει 20gr υδατάνθρακες.

Περισσότεροι υδατάνθρακες αν αυτό είναι χαμηλότερο.

Σε προγραμματισμένη παρατεταμένη άσκηση η ινσουλίνη που χορηγείται πριν από την άσκηση πρέπει να μειώνεται κατά ποσοστό 25 – 30% όπως και συνιστάται η κατανάλωση ενπορροφήτων υδατανθράκων σε υγρή μορφή κατά την άσκηση (ρυθμός πρόσληψης 10γ/ώρα).

ΑΣΚΗΣΗ ΣΤΟΝ ΣΔ2

Τα άτομα που πάσχουν από ΣΔ2 είναι συνήθως υπέρβαρα, παχύσαρκα με συνοδά νοσήματα αρτηριακή υπέρταση και δυσλιπιδαιμία συνήθως.

Η άσκηση που συνιστάται στα άτομα με ΣΔ2 είναι η μετά το γεύμα για την βελτίωση της μετά το γεύμα επερχόμενης αύξησης του σακχάρου.

Η σωματική άσκηση στα άτομα με ΣΔ2 αυξάνει την ευαισθησία στη δράση της ινσουλίνης, συντείνει στη μείωση του σωματικού βάρους, βελτιώνει τη δυσλιπιδαιμία.

Όλα τα παραπάνω «προστατεύουν» από τις μικροαγγειακές επιπλοκές του ΣΔ2

Χαρακτηριστικά αναφέρεται ότι ασθενείς που διαθέτουν καλή φυσική κατάσταση σε ποσοστό 50 – 80% εμφανίζουν ελαττωμένη θνητότητα.

Τα άτομα με ΣΔ2 τα οποία θεραπεύουν το Σ.Δ. με δίαιτα, χάπια (μετφορμίνη – αναστολείς α-γλυκοσιδάσων*) σπάνια εμφανίζουν υπογλυκαιμικά επεισόδια κατά την σωματική τους άσκηση.

*Α-γλυκοσιδάσες: ακαρβόζη (βλέπε Πίνακα 1).

ΑΝΤΙΔΙΑΒΗΤΙΚΑ ΔΙΣΚΙΑ

Πίνακας 1

Άτομα με ΣΔ 2 τα οποία λαμβάνουν εκκριματαγωγά φάρμακα (βλέπε Πίνακα 2) μπορεί να εμφανίσουν κατά την σωματική ασκησή τους υπογλυκαιμία.

Αντιμετωπίζονται αυτό με την έναρξη της άσκησης κατά τα γεύματα.

Η πρόσληψη υδατανθράκων στα άτομα με ΣΔ2 πρέπει κατά το δυνατόν να αποφεύγονται (ήδη τα άτομα αυτά είναι υπέρβαρα).

ΑΝΤΙΔΙΑΒΗΤΙΚΑ ΔΙΣΚΙΑ – ΠΙΝΑΚΑΣ 2

Διακρίνονται 5 κατηγορίες αντιδιαβητικών δισκίων

*α-γλυκοσιδάση: Ένζυμο που δρα στους δεσμούς του αμύλου και αποικοδομεί τους δισακχαρίτες με μόρια α-γλυκόζης.

*DPP-4: Dipeptidyl Peptidase-4, γνωστό και σαν adenosine deaminase complexing protein 2, αποικοδομεί τις ινκρετίνες GLP-1 – GIP (gastic inhibitor mentior. Οι ινκρετίνες αυξάνουν την έκκριση ινσουλίνης, καταστέλλουν γλυκογόνη, επιβραδύνουν κένωση στομάχου.

*SGLT-2: Sodium Glycose cotraus protein-2, μεταφορέας πρωτεϊνικός που εξαρτάται από Na και μεταφέρει γλυκόζη.

Δεν είναι πάντως εξακριβωμένο αν υπάρχει παράλληλη σχέση μεταξύ της έντασης και διάρκειας άσκησης με την βελτίωση του γλυκαιμικού ελέγχου στη ΣΔ2.

Τα άτομα με ΣΔ2 που αντιμετωπίζουν τη νόσο τους με χρήση ινσουλίνης, ακολουθούν τις οδηγίες της σωματικής άσκησης και τα διάφορα στάδια αυτής που διέπουν τον ΣΔ1 (ινσουλινοεξαρτημένος Σ.Δ.).

Η ομάδα των γιατρών (παθολόγος – διαβητολόγος – ενδοκρινολόγος – καρδιολόγος – διαιτολόγος) πρέπει να εξετάζει με προσοχή κάθε άτομο με Σ.Δ. τύπου 1 ή 2 το οποίο θέλει να υποβληθεί σε σωματική άσκηση (πληροφόρηση για τα οφέλη, για τους πιθανούς κινδύνους, είδος και διάρκεια άσκησης).

Το παρόν άρθρο παρέχει γενικές, εκλαϊκευμένες πληροφορίες που αποσκοπούν στην σωστή ενημέρωση. Κατά κανένα τρόπο δεν υποκαθιστά τον γιατρό όπως και την φαρμακευτική αγωγή που χορηγείται στον κάθε άρρωστο.

Ref.: - Merck Man 19^th ed.

-       Μετεκ. Μαθημ. ΣΔ – ΙΓΝΑ 2014

-       - Βικιπαίδεια