Γράφει η Μαρίνα Κουρμπέλα

Οι Έλληνες, και οι  πολίτες άλλων κρατών μελών της ΕΕ, που μεταβαίνουν για  να εργαστούν στο Ηνωμένο Βασίλειο, η σε άλλο κράτος μέλος της Ευρωπαϊκής Ένωσης, πρέπει να γνωρίζουν, ότι οι κοινωνικές παροχές δεν θα είναι οι ίδιες με αυτές που απολαμβάνουν οι πολίτες της χώρας υποδοχής, διότι προωθούνται σημαντικές αλλαγές στο θέμα. Οι αλλαγές αυτές, αφορούν στην πρόσβαση των εργαζομένων της Ένωσης «εισήλθαν προσφάτως» στην αγορά εργασίας ενός κράτους μέλους,  στις παροχές για εργαζομένους για συνολική περίοδο μέχρι τέσσερα χρόνια από την έναρξη της απασχόλησης. Ο περιορισμός αυτός πρέπει να είναι κλιμακωτός, ξεκινώντας από τον πλήρη αποκλεισμό και αυξάνοντας σταδιακά την πρόσβαση στις παροχές αυτές ώστε να λαμβάνεται υπόψη η αυξανόμενη σύνδεση του εργαζομένου με την αγορά εργασίας του κράτους μέλους υποδοχής.

Συγκεκριμένα, με αφορμή τον περιορισμό στις κοινωνικές παροχές, που ζήτησε το Ηνωμένο Βασίλειο, και ενόψει του Δημοψηφίσματος που θα διεξαχθεί για παραμονή , ή όχι, της χώρας στο ηνωμένο Βασίλειο, η Ευρωπαϊκή Ένωση προωθεί ρυθμίσεις, και τροποποιήσεις στο Παράγωγο Δίκαιο ( σε κανονισμούς  οδηγίες και αποφάσεις), που διευρύνουν τις σχετικές ρυθμίσεις  και σε άλλα κράτη μέλη που θα το ζητήσουν. Σχετικές αλλαγές θα προωθηθούν  και στο πρωτογενές δίκαιο, σε μελλοντική αναθεώρηση των Συνθηκών.

Στο σχέδιο Απόφασης των Αρχηγών Κρατών και Κυβερνήσεων, που θα συνέλθουν στο πλαίσιο του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου στις 18 και 19 Φεβρουαρίου στις Βρυξέλλες, μεταξύ άλλων, αναφέρεται σχετικά, ότι: «…Μετά από σχετική εισήγηση της Επιτροπής, κατόπιν εξέτασης της γνωστοποίησης, το Συμβούλιο μπορεί, με εκτελεστική πράξη, να επιτρέψει στο οικείο κράτος μέλος να περιορίσει την πρόσβαση στις παροχές κοινωνικής πρόνοιας εργαζομένων στον βαθμό που αυτό είναι αναγκαίο. Η εκτελεστική πράξη θα επιτρέπει στο κράτος μέλος να περιορίζει την πρόσβαση των εργαζομένων της Ένωσης που εισήλθαν προσφάτως στην αγορά εργασίας του στις παροχές για εργαζομένους για συνολική περίοδο μέχρι τέσσερα έτη από την έναρξη της απασχόλησης. Ο περιορισμός αυτός πρέπει να είναι κλιμακωτός, ξεκινώντας από τον πλήρη αποκλεισμό και αυξάνοντας σταδιακά την πρόσβαση στις παροχές αυτές ώστε να λαμβάνεται υπόψη η αυξανόμενη σύνδεση του εργαζομένου με την αγορά εργασίας του κράτους μέλους υποδοχής

Στο κείμενο που ακολουθεί δημοσιεύουμε ολόκληρο το θέμα των κοινωνικών παροχών του Σχεδίου Απόφασης.
--------------------------------------------
ΣΧΕΔΙΟ
ΑΠΟΦΑΣΗ ΤΩΝ ΑΡΧΗΓΩΝ ΚΡΑΤΩΝ ΚΑΙ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΝ, ΣΥΝΕΛΘΟΝΤΩΝ ΣΤΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΤΟΥ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟΥ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟΥ, ΣΧΕΤΙΚΑ ΜΕ ΜΙΑ ΝΕΑ ΔΙΕΥΘΕΤΗΣΗ ΓΙΑ ΤΟ ΗΝΩΜΕΝΟ ΒΑΣΙΛΕΙΟ ΣΤΗΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΕΝΩΣΗ

ΚΟΙΝΩΝΙΚΕΣ ΠΑΡΟΧΕΣ ΚΑΙ ΕΛΕΥΘΕΡΗ ΚΥΚΛΟΦΟΡΙΑ

Η ελεύθερη κυκλοφορία των εργαζομένων στο εσωτερικό της Ένωσης αποτελεί αναπόσπαστο μέρος της εσωτερικής αγοράς, η οποία περιλαμβάνει, μεταξύ άλλων, το δικαίωμα των εργαζομένων των κρατών μελών να αποδέχονται προσφορές εργασίας οπουδήποτε εντός της Ένωσης. Τα διαφορετικά ύψη αμοιβών από το ένα κράτος μέλος στο άλλο καθιστούν ορισμένες προσφορές εργασίας περισσότερο ελκυστικές από άλλες, με επακόλουθες μετακινήσεις εργαζομένων ως άμεση συνέπεια της ελευθερίας της αγοράς. Ωστόσο, τα συστήματα κοινωνικής ασφάλισης των κρατών μελών, τα οποία το δίκαιο της Ένωσης συντονίζει αλλά δεν εναρμονίζει, είναι δομημένα με διαφορετικούς τρόπους και αυτό μπορεί να έχει ως αποτέλεσμα συγκεκριμένες χώρες να προσελκύουν ορισμένα τμήματα του εργατικού δυναμικού χωρίς αυτό να αποτελεί φυσική συνέπεια της εύρυθμης λειτουργίας της αγοράς. Είναι θεμιτό να λαμβάνεται υπόψη η κατάσταση αυτή και να προβλέπεται, τόσο σε επίπεδο Ένωσης όσο και σε εθνικό επίπεδο, και χωρίς τη δημιουργία αδικαιολόγητων άμεσων ή έμμεσων διακρίσεων, η λήψη μέτρων για την αποφυγή ή τον περιορισμό των ροών εργαζομένων όταν λαμβάνουν διαστάσεις τέτοιες που να έχουν αρνητικές συνέπειες τόσο για τα κράτη μέλη καταγωγής όσο και για τα κράτη μέλη προορισμού.

Οι ανησυχίες που εξέφρασε το Ηνωμένο Βασίλειο σχετικά με το θέμα αυτό έχουν ληφθεί υπόψη, ενόψει της εκπόνησης νέας ενωσιακής νομοθεσίας και σχετικής εθνικής νομοθεσίας.
Ερμηνεία των ισχυόντων κανόνων της ΕΕ

1. Τα μέτρα που αναφέρονται στο εισαγωγικό εδάφιο θα πρέπει να λαμβάνουν υπόψη ότι τα κράτη μέλη έχουν το δικαίωμα να ορίζουν τις θεμελιώδεις αρχές των συστημάτων κοινωνικής ασφάλισής τους και διαθέτουν ευρύ περιθώριο διακριτικής ευχέρειας όσον αφορά την εκπόνηση και την εφαρμογή της κοινωνικής τους πολιτικής και πολιτικής απασχόλησης, καθώς και για τον καθορισμό των προϋποθέσεων για την πρόσβαση στις παροχές κοινωνικής πρόνοιας.

α) Λαμβάνοντας υπόψη ότι η ελεύθερη κυκλοφορία των εργαζομένων κατά το άρθρο 45 της ΣΛΕΕ συνεπάγεται την κατάργηση κάθε διάκρισης λόγω ιθαγένειας όσον αφορά την απασχόληση, την αμοιβή και τους άλλους όρους εργασίας και απασχόλησης, το δικαίωμα αυτό μπορεί να υπόκειται σε περιορισμούς για λόγους δημόσιας τάξης, δημόσιας ασφάλειας ή δημόσιας υγείας.

Επιπλέον, αν υπάρχουν επιτακτικοί λόγοι δημοσίου συμφέροντος, όπως η ενθάρρυνση των προσλήψεων, η μείωση της ανεργίας, η προστασία των ευάλωτων εργαζομένων, η αποσόβηση του κινδύνου να υπονομευθεί σοβαρά η βιωσιμότητα των συστημάτων κοινωνικής ασφάλισης, οι οποίοι το καθιστούν αναγκαίο, η ελεύθερη κυκλοφορία των εργαζομένων μπορεί να περιοριστεί με μέτρα ανάλογα προς τον επιδιωκόμενο θεμιτό σκοπό.

Με βάση αντικειμενικές εκτιμήσεις που δεν λαμβάνουν υπόψη την ιθαγένεια των ενδιαφερομένων και κατ’ αναλογία προς τον επιδιωκόμενο θεμιτό σκοπό, μπορούν να επιβληθούν όροι σε σχέση με ορισμένες παροχές προκειμένου να διασφαλιστεί η ύπαρξη πραγματικού και ουσιαστικού βαθμού σύνδεσης μεταξύ του ενδιαφερομένου και της αγοράς εργασίας του κράτους μέλους υποδοχής.

β) Η ελεύθερη κυκλοφορία των πολιτών της Ένωσης κατά το άρθρο 21 ΣΛΕΕ πρέπει να ασκείται υπό την επιφύλαξη των περιορισμών και των προϋποθέσεων που προβλέπονται στις Συνθήκες και των μέτρων που θεσπίζονται για την εφαρμογή τους.

Το δικαίωμα οικονομικά μη ενεργών ατόμων να διαμένουν στο κράτος μέλος υποδοχής εξαρτάται, βάσει της νομοθεσίας της ΕΕ, από το κατά πόσον τα άτομα αυτά διαθέτουν επαρκείς πόρους για τον εαυτό τους και τα μέλη της οικογένειάς τους, ώστε να μην επιβαρύνουν το σύστημα κοινωνικής πρόνοιας του κράτους μέλους υποδοχής και να διαθέτουν πλήρη ασφαλιστική κάλυψη ασθενείας.

Τα κράτη μέλη έχουν τη δυνατότητα να αρνούνται κοινωνικές παροχές σε άτομα που ασκούν το δικαίωμά τους στην ελεύθερη κυκλοφορία με αποκλειστικό σκοπό την απόκτηση των κοινωνικών παροχών των κρατών μελών χωρίς να διαθέτουν επαρκείς πόρους για να τους αναγνωριστεί το δικαίωμα διαμονής.

Τα κράτη μέλη μπορούν να απορρίπτουν αιτήσεις υπαγωγής στο σύστημα κοινωνικής πρόνοιας από πολίτες της ΕΕ από άλλα κράτη μέλη οι οποίοι δεν έχουν δικαίωμα διαμονής ή έχουν το δικαίωμα να διαμείνουν στην επικράτειά τους αποκλειστικά και μόνον για αναζήτηση εργασίας. Σε αυτή την κατηγορία περιλαμβάνονται αιτήσεις από πολίτες της ΕΕ από άλλα κράτη μέλη για την λήψη κοινωνικών παροχών οι οποίες προορίζονται κυρίως για την κάλυψη των ελάχιστων εξόδων διαβίωσης, ακόμη και αν οι παροχές αυτές έχουν επίσης ως στόχο να διευκολύνουν την πρόσβαση στην αγορά εργασίας στα κράτη μέλη υποδοχής.

γ) Τα πρόσωπα που απολαύουν του δικαιώματος της ελεύθερης κυκλοφορίας οφείλουν να σέβονται τη νομοθεσία του κράτους μέλους υποδοχής.

Σύμφωνα με το δίκαιο της Ένωσης τα κράτη μέλη μπορούν να λαμβάνουν μέτρα ώστε να προλαμβάνουν την καταχρηστική άσκηση δικαιωμάτων ή την απάτη όπως, για παράδειγμα, την υποβολή πλαστών εγγράφων και να αντιμετωπίζουν περιπτώσεις σύναψης ή διατήρησης εικονικών γάμων με υπηκόους τρίτων χωρών που αποσκοπούν στη χρήση της ελεύθερης κυκλοφορίας ως μέσου για την νομιμοποίηση της διαμονής σε κράτος μέλος ή για την παράκαμψη των εθνικών κανόνων περί μετανάστευσης που ισχύουν για υπηκόους τρίτων χωρών.

Τα κράτη μέλη υποδοχής μπορούν επίσης να λαμβάνουν τα απαραίτητα περιοριστικά μέτρα για την προστασία τους από άτομα των οποίων η προσωπική συμπεριφορά ενδέχεται να συνιστά πραγματική και σοβαρή απειλή για τη δημόσια τάξη ή ασφάλεια. Κατά τον προσδιορισμό του κατά πόσον η συμπεριφορά ενός ατόμου συνιστά πραγματική απειλή για τη δημόσια τάξη ή ασφάλεια, τα κράτη μέλη μπορούν να λαμβάνουν υπόψη τη συμπεριφορά του εν λόγω ατόμου κατά το παρελθόν· η δε απειλή δεν είναι απαραίτητο να είναι άμεση. Ακόμη και αν δεν υπάρχει προηγούμενη ποινική καταδικαστική απόφαση, τα κράτη μέλη μπορούν να λαμβάνουν μέτρα για προληπτικούς λόγους, υπό την προϋπόθεση ότι αυτά αφορούν μόνο το συγκεκριμένο άτομο.

Θα αναπτυχθεί από κοινού με την Επιτροπή περαιτέρω ανταλλαγή πληροφοριών και διοικητική συνεργασία μεταξύ των κρατών μελών με σκοπό την αποτελεσματικότερη καταπολέμηση τέτοιων περιπτώσεων καταχρηστικής άσκησης δικαιωμάτων και απάτης.

Αλλαγές στο παράγωγο δίκαιο της ΕΕ

2. Σημειώνεται ότι, μετά την έναρξη ισχύος της παρούσας απόφασης, η Επιτροπή θα υποβάλει προτάσεις για την τροποποίηση του υφιστάμενου παράγωγου δικαίου της ΕΕ ως εξής:

α) πρόταση τροποποίησης του κανονισμού 883/2004 για τον συντονισμό των συστημάτων κοινωνικής ασφάλειας ώστε τα κράτη μέλη να μπορούν, στις περιπτώσεις εξαγωγής του επιδόματος τέκνων σε κράτος μέλος άλλο από εκείνο στο οποίο κατοικεί ο εργαζόμενος, να τιμαριθμοποιούν αυτές τις παροχές με βάση το βιοτικό επίπεδο στο κράτος μέλος στο οποίο διαμένει το τέκνο•

β) προκειμένου να ληφθεί υπόψη ο παράγοντας έλξης που απορρέει από το καθεστώς των παροχών προς εργαζομένους που ισχύει σε ένα κράτος μέλος, πρόταση για την τροποποίηση του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 492/2011 που αφορά την ελεύθερη κυκλοφορία των εργαζομένων στο εσωτερικό της Ένωσης ώστε να προβλεφθεί μηχανισμός συναγερμού και διασφάλισης για τις περιπτώσεις εισροής εργαζομένων από άλλα κράτη μέλη, μεγάλης κλίμακας και επί μεγάλο χρονικό διάστημα.

Το κράτος μέλος που επιθυμεί να κάνει χρήση του μηχανισμού αυτού θα γνωστοποιεί στην Επιτροπή και στο Συμβούλιο ότι υφίσταται μια τέτοια εξαιρετική κατάσταση σε κλίμακα που επηρεάζει ουσιώδεις πτυχές του συστήματος κοινωνικής ασφάλισης του κράτους μέλους, συμπεριλαμβανομένου του πρωταρχικού σκοπού του καθεστώτος κοινωνικών παροχών προς εργαζομένους, ή η οποία οδηγεί σε προβλήματα τα οποία είναι σοβαρά και αναμένεται να αποκτήσουν μόνιμο χαρακτήρα στην αγορά εργασίας ή τα οποία ασκούν υπερβολικές πιέσεις στην εύρυθμη λειτουργία των δημόσιων υπηρεσιών του κράτους μέλους. Μετά από σχετική εισήγηση της Επιτροπής, κατόπιν εξέτασης της γνωστοποίησης, το Συμβούλιο μπορεί, με εκτελεστική πράξη, να επιτρέψει στο οικείο κράτος μέλος να περιορίσει την πρόσβαση στις παροχές κοινωνικής πρόνοιας εργαζομένων στον βαθμό που αυτό είναι αναγκαίο. Η εκτελεστική πράξη θα επιτρέπει στο κράτος μέλος να περιορίζει την πρόσβαση των εργαζομένων της Ένωσης που εισήλθαν προσφάτως στην αγορά εργασίας του στις παροχές για εργαζομένους για συνολική περίοδο μέχρι τέσσερα έτη από την έναρξη της απασχόλησης. Ο περιορισμός αυτός πρέπει να είναι κλιμακωτός, ξεκινώντας από τον πλήρη αποκλεισμό και αυξάνοντας σταδιακά την πρόσβαση στις παροχές αυτές ώστε να λαμβάνεται υπόψη η αυξανόμενη σύνδεση του εργαζομένου με την αγορά εργασίας του κράτους μέλους υποδοχής. Η εκτελεστική πράξη του Συμβουλίου θα έχει περιορισμένη διάρκεια και θα εφαρμόζεται σε εργαζομένους της ΕΕ που εισέρχονται στην αγορά εργασίας του κράτους μέλους για διάστημα [X] ετών, με δυνατότητα παράτασης για δύο διαδοχικές περιόδους [Y] και [Z] ετών.

Οι αντιπρόσωποι των κρατών μελών υπό την ιδιότητά τους ως μελών του Συμβουλίου θα ασχοληθούν κατά προτεραιότητα με τις εν λόγω νομοθετικές προτάσεις και θα καταβάλουν κάθε δυνατή προσπάθεια για να διασφαλίσουν την ταχεία έγκρισή τους.
Αλλαγές στο πρωτογενές δίκαιο της ΕΕ

3. Όσον αφορά τις μελλοντικές διευρύνσεις της Ευρωπαϊκής Ένωσης, σημειώνεται ότι στις σχετικές πράξεις προσχώρησης θα προβλέπονται κατάλληλα μεταβατικά μέτρα σχετικά με την ελεύθερη κυκλοφορία των προσώπων τα οποία θα συμφωνηθούν από όλα τα κράτη μέλη, σύμφωνα με τις Συνθήκες. Στο πλαίσιο αυτό, σημειώνεται η θέση που διατύπωσε το Ηνωμένο Βασίλειο υπέρ αυτών των μεταβατικών μέτρων.

ΜΕΡΟΣ Ε

ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΚΑΙ ΤΕΛΙΚΕΣ ΔΙΑΤΑΞΕΙΣ

1. Κάθε κράτος μέλος μπορεί να ζητήσει από τον Πρόεδρο του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου να συζητηθεί στο Ευρωπαϊκό Συμβούλιο οποιοδήποτε θέμα σχετικό με την εφαρμογή της παρούσας απόφασης.

2. Η παρούσα απόφαση θα τεθεί σε ισχύ την ημερομηνία κατά την οποία η Κυβέρνηση του Ηνωμένου Βασιλείου θα ενημερώσει τον Γενικό Γραμματέα του Συμβουλίου ότι το Ηνωμένο Βασίλειο αποφάσισε να παραμείνει μέλος της Ευρωπαϊκής Ένωσης.