Σαββατοκύριακo
18-19  Νοεμβρίου 2017
Ημερήσια ηλεκτρονική εφημερίδα, Αρ. φύλλου 2617RSS FEED
Ἐξ Ἀναξιµένους ἄρχεσθαι & Ψευδορρηµοσύνης* παύεσθαι
Γράφει ο
Πέτρος Ιωαννίδης

ΑΝΑΞΙΜΕΝΗΣ ΕΥΡΥΣΤΡΑΤΟΥ ΜΙΛΗΣΙΟΣ 585/4 - 528/5

«Ἀναξιμένης δέ ἐξ ὕδατος καί ἀέρος γίνεσθαι τούς ἀνέμους βούλεται καί τῇ ῥύμῃ τινί ἀγνώστῳ βιαίως φέρεσθαι και τάχιστα ὡς τά πτηνά πέτεσθαι». (Γαληνός, 2ος µ.Χ., «Τῶν εἰς τό Περί χυµῶν» Ἱπποκράτους ὑποµνηµάτων ΙΙΙ, XVI 39). (= Ο Αναξιμένης θέλει τους ανέμους να γίνονται από νερό και αέρα και να ωθούνται βίαια από κάποια άγνωστη ορμή και αμέσως να ανυψώνονται στον αέρα όπως τα πτηνά).

«Τό γάρ βέβαιον καί πιστόν καί ὑγιές, τοῦτο ἐγώ φημί εἶναι τήν ἀληθινήν φιλοσοφίαν, τάς δέ ἄλλας τε καί εἰς ἄλλα τεινούσας σοφίας τε καί δεινότητας κομψότητας οἶμαι προσαγορεύειν ὀρθῶς ὀνοµάζειν».
(Πλάτων, 427-347, επιστολή 10η)   
(= γιατί πιστεύω πως αληθινή φιλοσοφία είναι η σταθερότητα/ ασφάλεια/αφοσίωση, η εμπιστοσύνη/αξιοπιστία και η υγεία, ενώ όλες τις άλλες μορφές γνώσεων και τις δεξιότητες που τείνουν σε διαφορετικές κατευθύνσεις νομίζω πως μπορώ δίκαια να τις χαρακτηρίσω ως επιτηδεύματα/ενασχολήσεις/ πάρεργα).

ΣΧΟΛΙΟ: Ο σοφός Πλάτων μάς δίνει τον ορισμό της πραγματικής φιλοσοφίας στην 10η επιστολή του.  Και στα έργα του “ΠΟΛΙΤΕΙΑ” (409d & 499a) και “ΘΕΑΙΤΗΤΟ” (176c) μάς αναλύει πώς εννοεί την αληθινή φιλοσοφία και τον εναρμονισμένο βίο με αυτήν. Τρεις είναι οι ιδιότητες που καθορίζουν την ουσία της και οδηγούν στην κατάκτησή της:  η Αφοσίωση, η Αξιοπιστία και η Αλκή (Σωματική Ευεξία/Ευρωστία).

«Ἡρωικῇ ἀληθείᾳ ἀρκούμενος, εὐζωήσεις» 
(Μάρκος Αυρήλιος, 121-180, «Τά εἰς ἑαυτόν», βιβλίο Γ, 12, 1, 7) (= μόνο τότε θα μπορέσεις να ευτυχήσεις στη ζωή σου, αν σου αρκεί να ζεις μέσα στον ηρωισμό, που προϋποθέτει  η κάθε αλήθεια των λόγων σου).

ΣΧΟΛΙΟ: Ο Μάρκος Αυρήλιος Αντωνίνος Αύγουστος ήταν Ρωμαίος αυτοκράτορας από το 161-180. Θεωρείται ένας από τους σημαντικότερους Στωικούς Φιλοσόφους. Το δωδεκάτομο έργο του  «Τά εἰς ἑαυτόν» που το έγραψε στα ελληνικά, αν και ήταν Ρωμαίος, θεωρείται έργο - μνημείο για μια σωστή και δίκαιη διακυβέρνηση με γνώμονα το καθήκον και την εξυπηρέτηση του κοινωνικού συνόλου.

Αν το διάβαζαν όλοι οι πολιτικοί ηγέτες του κόσμου θα είχαν πολλά να διδαχθούν για τη μορφή της ορθής διακυβέρνησης μιας  χώρας και των πολιτών της.  Θα έπρεπε όμως να λένε την αλήθεια στο λαό, πράγμα που απαιτεί θάρρος, παρρησία, γενναιότητα και αυτά ή δεν τα κατέχουν ή δεν τα χρησιμοποιούν. Βασικό αξίωμα της διδασκαλίας του το: «ἔνδον σκάπτε, ἔνδον ἡ πηγή τοῦ ἀγαθοῦ καί ἀεί ἀναβλύειν δυναμένη, ἐάν ἀεί σκάπτῃς», (Μάρκος Αυρήλιος, 121-180, «Τά εἰς ἑαυτόν», βιβλίο Ζ, 59, 1, 1). (= σκάβε μέσα σου, μέσα σου βρίσκεται η πηγή του αγαθού και μπορεί ακατάπαυστα να αναβλύζει, αν ακατάπαυστα σκάβεις).                                                 

ΣΧΟΛΙΟ: Δύσκολο πράγμα η ενδοσκόπηση, η προσπάθεια αυτογνωσίας και αυτοπαρατηρησίας σε χαλεπούς καιρούς, που το μόνο το οποίο μας ενδιαφέρει είναι το σαρκίο μας και η δύσκολη και άχαρη επιβίωσή μας.


ΑΗΡ Η ΑΡΧΗ ΤΩΝ ΠΑΝΤΩΝ

«Χωρίς γάρ σέθεν οὐδέν ὅλως ζωῆς φύσιν ἔγνω· κοινωνεῖς γάρ ἅπασι κεκραµένη ἠέρι σεµνῷ». (Oρφικός ύμνος της Ήρας, 16ος, 5 - 6) (= Γιατί χωρίς εσένα (Ήρα) κανένα γενικώς πλάσμα δεν θα γνώριζε τη φύση της ζωής· αφού (επι)κοινωνείς με όλα αναμεμιγμένη με το σεβαστό / θεϊκό αέρα).

Ο άνθρωπος από αρχαιοτάτων χρόνων προσωποποίησε τα ατμοσφαιρικά φαινόμενα και τις φυσικές δυνάμεις έντρομος και απροστάτευτος στην άγρια όψη του μαυροσυννεφιασμένου ουρανού και τα ξεσπάσματα των καταιγίδων. Όσο τρομερά του φαίνονταν αυτά τα φαινόμενα, τόσο τρομερά και τερατώδη όντα έπλαθε η φαντασία του σαν αιτία τους. Τέτοια τέρατα εμφανίζονται και δρουν ανεξέλεγκτα στα αρχικά στάδια της δημιουργίας           του κόσμου, όταν ακόμη, όπως ιστορεί η Μυθολογία, ο προθάλαμος της Ιστορίας, δεν υπήρχε η τάξη σ’ αυτόν, τάξη που έβαλε ο Δίας, όταν επικράτησε και αναγνωρίστηκε ως βασιλιάς και των θεών και των ανθρώπων (ένας βασιλιάς - κυρίαρχος με άλλες ένδεκα υποστάσεις/φύσεις/ουσίες - Αρχαίος Ελληνικός Μονοθεϊσμός), καθώς και όλοι οι Προσω-κρατικοί Φιλόσοφοι δέχονται ΜΙΑ ΑΡΧΗ. Ανάμεσα στα αρχέγονα φοβερά όντα της Ελληνικής Μυθολογίας (= Προϊστορικής) κοσμογονίας  ξεχωρίζει ο Τυφωεύς - Τυφάων - Τυφών, γέννημα της Γαίας και του Ταρτάρου, προσωποποίηση της έκρηξης των ηφαιστείων ή της μεγάλης κακοκαιρίας. Ως δαίμονας της θύελλας ο Τυφών θεωρείται και γιος της Ήρας που τον γέννησε σε στιγμή θυμού ενάντια στο Δία. Παιδί της διχόνοιας του ουράνιου ζεύγους ο Τυφών εκφράζει τις βίαιες διαταραχές της ατμόσφαιρας.   

Στο προηγούμενο άρθρο είχαμε αναφέρει τις Άρπυιες, ως προσωποποιήσεις των τρομερών θυελλωδών ανέμων ξηράς και θάλασσας που αρπάζουν το βιος των ανθρώπων πέφτοντας πάνω τους σαν αρπακτικά πτηνά γαμψώνυχα και με τεράστιες φτερούγες ή σαν σκυλιά ανήμερα: «σκυλιά του Μεγάλου Δία», τις αναφέρει ο Απολλώνιος ο Ρόδιος, επικός ποιητής του 3ου π.Χ., στα “Αργοναυτικά” του, Β’ 289, «μεγάλοιο Διός κύνας». Από τότε που μπήκε τάξη στον κόσμο, ο Αίολος, που το όνομά του σημαίνει αυτόν που “απαστράπτει”, γίνεται ο «κυρίαρχος των ανέμων, των παιδιών της Αιθρίας», Απολλώνιος ο Ρόδιος, Δ 765 «Αἴολον ὅς τ᾽ἀνέμοις αἰθρη γενέεσσιν ἀνάσσει».                       Άλλη φορά θα μιλήσουμε για τους τέσσερις κυρίως ανέμους που αναφέρει ο Όμηρος: τον Βορέα, τον Νότο, τον Εύρο και τον Ζέφυρο.

Η ΗΡΑ η ΠΕΛΑΣΓΙΣ (Α΄, 14)  “Πνεύμα” ΑΗΡ 

(με αναγραμματισμό του ονόματός της).

Ο ατμοσφαιρικός αήρ και τα φαινόμενα που συμβαίνουν σ’ αυτόν προσωποποιούνται στην Ήρα, τη σύζυγο του Δία, του θεού του ουρανού. Κατά τον 16ο ορφικό ύμνο, η Ήρα “έχει τη μορφή του αέρα”, “αυτή παρέχει τις αύρες που τρέφουν την ψυχή” των ανθρώπων, “μητέρα των βροχών” καθώς είναι, και “τροφός των ανέμων”. 
Αυτή κυριαρχεί και βασιλεύει στα πάντα, αφού αυτή γέννησε τα πάντα. Χωρίς αυτήν τίποτα δε θα γνώριζε τη φύση της ζωής, γιατί συμμετέχει σ’ όλα αναμεμιγμένη με το σεβαστό/θεϊκό αέρα.    

Στους Προσω-κρατικούς Φυσικούς Φιλοσόφους  το Σύμπαν συντίθεται, αποτελείται από τα τέσσερα πρωταρχικά στοιχεία (ΥΔΩΡ - ΑΗΡ - ΑΡΟΥΡΑ (=γη) - ΠΥΡ). Όλα έχουν στο όνομά τους το ΡΟ, δηλαδή τη ροή/ροϊκότητα/κίνηση, τα οποία συνδέονται με τα δύο ζεύγη των αντίθετων ποιοτήτων (θερμό-ψυχρό και υγρό - ξηρό), στη Μεγακοσμική Διάσταση. Αντίστοιχος προς τον Μεγάκοσμο - Σύμπαν είναι ο μικρόκοσμος - άνθρωπος.            

Στην Αρχαία Ελληνική Ιατρική τα (4) πρωταρχικά στοιχεία αντιστοιχούν στους (4) βασικούς χυμούς του ανθρώπινου σώματος και στα αντίστοιχα όργανα, τα οποία συνδέονται με αυτούς: Το ΠΥΡ αντιστοιχεί στην “ΚΙΤΡΙΝΗ ΧΟΛΗ” (ήπαρ-χολή). Η ΓΗ (ΑΡΟΥΡΑ) στη “ΜΕΛΑΝΑ ΧΟΛΗ” (σπλην). Ο ΑΗΡ στο “ΑΙΜΑ” (καρδία) και Το ΥΔΩΡ στο “ΦΛΕΓΜΑ” (εγκέφαλος).         

Η αναλογία “κράσεως” ήτοι ανάμιξης των χυμών του ανθρωπίνου σώματος είναι απολύτως ιδιαίτερη για κάθε άνθρωπο· αποτελεί την “ιδιο-συγκρασία” του και οποιαδήποτε διαταραχή της προκαλεί νόσο σ’ αυτόν.                  Γενικά, κάθε άνθρωπος υπάγεται σ’ έναν από τους (4) βασικούς ιδιοσυγκρασιακούς τύπους, ανάλογα του ποιος είναι ο χυμός που επικρατεί στο σώμα του, δηλαδή αναλόγως της ιδιοσυστασίας του. Έτσι έχουμε τον “Χολερικό”, τον “Μελαγχολικό”, τον “Αιματώδη” και τον “Φλεγματικό” τύπο. Εκτός από τους 4 βασικούς χυμούς στο ανθρώπινο σώμα υπάρχουν και (3) πνεύματα: το “Φυσικόν” που εδράζεται στο Ήπαρ, το “Ζωτικόν” με έδρα την Καρδιά, και το “Ψυχικόν” με έδρα τον Εγκέφαλο. 

Το “Ζωτικόν” πνεύμα του Γαληνού, ιατρού από την Πέργαμο, 2ος μ.Χ., δεν είναι άλλο από το Οξυγόνο, το οποίο ανακαλύφθηκε μόλις το 1771 από τον Σουηδό Σέελε (Scheele), δηλαδή δεκαέξι και πλέον αιώνες μετά το Γαληνό.

Ο Αριστοτέλης στο έργο του “Περί πνεύματος”,   “De spiritu” (483b, 2-7) μας αναφέρει ποια είναι η διαφορά μεταξύ του αέρα που κυκλοφορεί στις αρτηρίες και του εξωτερικού/ατμοσφαιρικού. «διαφέρειν  γάρ  εὔλογον, τάχα δέ καί ἀναγκαῖον, λεπτότητι...».    (= γιατί είναι φυσικό να διαφέρουν, αυτά, ίσως και αναγκαίο ως προς την πυκνότητα του αέρα...).

Συμπερασματικά, αυτή η λεπτομερέστατη ουσία που εμπεριέχεται στον εισπνεόμενο αέρα, χωρίς την οποία τίποτα δε θα ζούσε, αφού αυτή κοινωνεί με όλα αναμεμιγμένη με το σεμνό / θεϊκό αέρα - η θεά Ήρα του αρχαίου Ορφικού ύμνου - είναι το Οξυγόνο.

――――――

* Ψευδορρημοσύνη: η λέξη απαντάται στον Γρηγόριο Παλαμά, (1296-1359), διαπρεπή φιλόσοφο, λόγιο, θεολόγο και αρχηγό του Ησυχασμού, που αντιτάχθηκε στην ένωση των δύο εκκλησιών. Σημαίνει τον ψευδή λόγο, την ψευδολογία, ομιλία ανακριβή ή αντίθετη προς την αλήθεια, διάδοση ανύπαρκτων ή ανυπόστατων γεγονότων / πραγμάτων. Η ενέργεια και το αποτέλεσμα του ψεύδεσθαι, η ιδιότητα του ψευδολόγου/ψεύτη,  η διαστροφή, διαστρέβλωση, παραχάραξη της αλήθειας, σύνηθες φαινόμενο της εποχής μας· το αντίθετο είναι η φιλαλήθεια,  η ειλικρίνεια, η αληθινολογία, αληθινομανία, έννοιες που πρέπει κάποτε να τις εντάξουμε στην καθημερινότητά μας, αν θέλουμε να θεμελιώσουμε μια υγιή κοινωνία.

(Από την «ΕΒΔΟΜΗ ΤΗΣ ΑΤΤΙΚΗΣ»)


Ενιαίος Ευρωπαϊκός Αριθμός Έκτακτης Ανάγκης