Γράφει ο
Νίκος Καλλιακμάνης

Αφορά περίπου το 25% του πληθυσμού των ενηλίκων.

Βέβαια υπάρχει αυτή η πιθανότητα. Η Α/Π δεν γίνεται αντιληπτή γιατί δεν προκαλεί συνήθως συμπτώματα.

Τα συμπτώματα οφείλονται στις επιπλοκές της Α/Π και επέρχονται μετά από χρόνια.

Όχι σε ποσοστό πάνω από 25% (Βλ. σχήμα).

Βέβαια. (βλ. πίνακα).

• Βρεττανική Εταιρεία Υπέρτασης.
• Ευρωπαϊκή Εταιρεία Υπέρτασης.

Τόσο η συστολική όσο και η διαστολική Α/Π αποτελούν ισχυρούς και ανεξάρτητους παράγοντες κινδύνου για δημιουργία καρδιαγγειακού νόσου.

Για κάθε 20mmHg αύξηση της συστολικής πίεσης ή 10mmHg αύξηση της διαστολικής διπλασιάζεται ο κίνδυνος για Α.Ε.Ε. – στεφανιαία νόσο.

Ειδικότερα, στα άτομα ηλικίας άνω των 50 ετών η συστολική πίεση είναι πολύ ισχυρότερος δείκτης καρδιαγγειακού κινδύνου από την αντίστοιχη διαστολική πίεση.

• Δυσλιπιδαιμία.
• Κάπνισμα.
• Σακχαρώδης Διαβήτης.
• Παχυσαρκία.
• Υπερτροφία αριστερής κοιλίας της καρδίας.
• Αθηρωμάτωση καρωτίδων.
• Λευκωματουρία.
• Στεφανιαία νόσος.
• Νεφρική βλάβη.

Άτομα που εμφανίζουν αυξημένη πίεση στο ιατρείο σε τουλάχιστον 3 επισκέψεις, ενώ εκτός ιατρείου η πίεση είναι φυσιολογική.

Το «φαινόμενο αυτό» εμφανίζεται και σε άτομα με υπέρταση υπό θεραπεία και τούτο οδηγεί σε υπερθεραπεία (αύξηση θεραπευτική αγωγής).

Τα άτομα αυτά που εμφανίζουν την Υ.Λ.Μ. δεν χρειάζονται φάρμακα αλλά παρακολουθούνται 2 – 3 μήνες με σύγχρονες παράλληλες λήψεις Α/Π και στο σπίτι όπως και εργαστηριακές εξετάσεις που αποδεικνύουν την μη προσβολή οργάνων, στόχων που προκαλεί η Α/Π.

1. Η σχολαστική και λεπτομερής λήψη οικογενειακού και ατομικού ιστορικού, είναι ο ακρογωνιαίος λίθος σε όλα τα άτομα που εμφανίζουν υψηλή Α/Π.
2. Η προσεκτική και λεπτομερής κλινική εξέταση με σκοπό την εξακρίβωση συμπτωμάτων ή σημείων δευτεροπαθούς υπέρτασης ή βλάβες των οργάνων στόχων.

• ΒΥΘΟΣΚΟΠΗΣΗ : Για εξακρίβωση της βλάβης των αγγείων που έχει προκαλέσει η Α/Π. Επίσης ανιχνεύονται πρώϊμες αρτηριοσκληρυντικές βλάβες.
• ΣΑΚΧΑΡΟ – ΟΥΡΙΑ – ΚΡΕΑΤΙΝΙΝΗ – Χοληστερόλη – HDL – LDL – τριγλυκερίδια – ολικά λιπίδια – ουρικό οξύ – K, Na, Ca ορού – Γενική Αίματος – Γενική Ούρων – ΗΚΓ – Λεύκωμα ούρων.
• ΥΠΕΡΗΧΟΓΡΑΦΗΜΑ ΚΑΡΔΙΑΣ (Triplex).
• ΥΠΕΡΗΧΟΓΡΑΦΗΜΑ ΚΑΡΩΤΙΔΩΝ (Triplex αγγείων).

Η αυξημένη Α/Π δεν γίνεται αντιληπτή από τον πάσχοντα και ούτε ΠΡΟΚΑΛΕΙ ΙΔΙΑΙΤΕΡΑ ΣΥΜΠΤΩΜΑΤΑ.

Τα συμπτώματα της Α/Π οφείλονται στις επιπλοκές που προκαλεί η Α/Π και εκδηλώνονται μετά από χρόνια παρουσίας Α/Π.

Η ΔΙΑΓΝΩΣΗ ΤΗΣ Α/Π ΒΑΣΙΖΕΤΑΙ ΑΠΟΚΛΕΙΣΤΙΚΑ ΣΤΗ ΜΕΤΡΗΣΗ ΤΗΣ.

Για την μέτρηση της Α/Π υπάρχουν ορισμένοι κανόνες :

1. Αξιόπιστη μέτρηση και αξιολόγηση Α/Π γίνεται με χρήση στηθοσκοπίου και «παραδοσιακό πιεσόμετρο» (υδραργυρικό) το οποίο πρέπει να ελέγχεται ανά 6μηνο.
2. Οι διαστάσεις του αεροθάλαμου της περιχειρίδας του πιεσόμετρου πρέπει να βρίσκονται σε αναλογία με την περίμετρο του βραχίονα του αρρώστου (Μήκος αεροθάλαμου να καλύπτει τουλάχιστον 80% της περιμέτρου του βραχίονα).
3. Ο εξεταζόμενος πρέπει να είναι ήρεμος σε καθιστή θέση και με τον βραχίονα να είναι στο ύψος της καρδίας.
4. Οι μετρήσεις, γίνονται 2 – 3 φορές με χρονικό διάστημα 3 – 4 λεπτών.
5. Η αποσυμπίεση της περιχειρίδας του πιεσόμετρου γίνεται με ρυθμό 2mmHg/sec.
6. Σαν συστολική πίεση καταγράφεται το σημείο εμφάνισης ρυθμικών ήχων (ΗΧΟΣ I) και σαν διαστολική το σημείο εξαφάνισης τους (ΗΧΟΣ V). Σε περιπτώσεις όπου ο ρυθμικός ήχος ακούγεται μέχρι το 0mmHg, για τον προσδιορισμό της διαστολικής πίεσης, χρησιμοποιείται το σημείο εξασθένησης των ήχων (ΗΧΟΣ V, συχνό εύρημα κατά τη εγκυμοσύνη).
7. Όταν το άτομο λαμβάνει θεραπεία Α/Π, τότε η λήψη Α/Π γίνεται και στην όρθια θέση – στάση του σώματος (ιδιαίτερα στους πάσχοντες από Σακχαρώδη Διαβήτη και τους ηλικιωμένους), για το ενδεχόμενο ανεύρεσης ορθοστατικής υπότασης.
8. Η διάγνωση της Αρτηριακής Υπέρτασης δεν γίνεται σε μία επίσκεψη του ατόμου στο γιατρό. Ακόμα και σε άτομα με σαφή αύξηση Α/Π (συστολική 180 / διαστολική 120) υπάρχει χρονικό περιθώριο μερικών ημερών για να γίνει επανεκτίμηση και επανέλεγχος Α/Π πριν αποφασιστεί η θεραπεία. Πρέπει να γίνουν με μεσοδιάστημα 7 – 10 ημερών επανέλεγχος της Α/Π. Εδώ, πρέπει να τονιστεί ότι δεν αρκούν μόνο μία ή δύο τιμές αυξημένης αρτηριακής υπέρτασης για να ενημερωθεί προγνωστικά και για το άμεσο μέλλον ο άρρωστος. Η παρουσία άλλων Παραγόντών Καρδιαγγειακού κυρίως κινδύνου (δυσλιπιδαιμία – κάπνισμα – σακχ. Διαβήτης – παχυσαρκεία – υπερτροφία αρ. κοιλίας – αθηρωμάτωση καρωτίδων – λευκωματουρία), προσδιορίζουν την μελλοντική εξέλιξη του υπερτασικού ατόμου.

ΜΕΤΡΗΣΗ – ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ Α/Π ΣΤΟ ΣΠΙΤΙ

Έχουν επικρατήσει για την λήψη Α/Π στο σπίτι τα ηλεκτρονικά αυτόματα πιεσόμετρα.

Η ΧΡΗΣΗ ΠΙΕΣΟΜΕΤΡΟΥ ΠΟΥ ΕΦΑΡΜΟΖΕΤΑΙ ΣΤΟΝ ΚΑΡΠΟ Η ΔΑΚΤΥΛΑ ΔΕΝ ΣΥΝΙΣΤΑΤΑΙ.

Περισσότερες πληροφορίες παρέχονται στο διαδίκτυο στη διεύθυνση : www.dableducational .org

Οι μετρήσεις Α/Π το σπίτι γίνονται για 3 – 7 ημέρες σε διάστημα 1 – 2 εβδομάδων με υπολογισμό του μέσου όρου Α/Π.

 ΜΕΣΟΙ ΟΡΟΙ Α/Π ΣΤΟ ΣΠΙΤΙ > 140/90 υποδηλώνει υπέρταση και παρακολουθείται.

Η δευτεροπαθής Υπέρταση εμφανίζει συχνότητα 5% στους ενήλικες.

Αίτια Δ.Υ.

• Χρόνια νεφροπάθεια.
• Σύνδρομο άπνοιας ύπνου.
• Αθηρωματική στένωση νεφρικής αρτηρίας.
• Πρωτοπαθής αλδοστερονισμός.
• Φαιοχρωμακύτωμα.
• Σύνδρομο Cushing.
• Στένωση ισθμού αορτής.

Η διαγνωστική προσέγγιση της Δ.Υ. γίνεται :

1. Με λεπτομερή λήψη ιστορικού κληρονομικού, ατομικού.
2. Κλινική εξέταση.
3. Ειδικές εργαστηριακές εξετάσεις.

- Αυξημένη Α/Π – αιφνίδια εμφάνιση υπέρτασης – ανθεκτική στη φαρμακευτική αγωγή υπέρταση παρέχουν την διαγνωστική υπόνοια Δ.Υ.

Σε υπερτασική ηλικία > 65 ετών πίεση – στόχος < 140/90. Στους διαβητικούς – νεφροπαθείς < 130/80mmHg.

Παράλληλα, με την θεραπευτική αντιμετώπιση της αρτηριακής υπέρτασης, πρέπει να αντιμετωπιστούν φαρμακευτικά και υγειοδιαιτητικά οι συνυπάρχοντες παράγοντες κινδύνου (αύξηση χοληστερόλης – κάπνισμα – παχυσαρκία – σακχ. Διαβήτης – σύνδρομο άπνοιας κατά τον ύπνο).

Το βασικότερο σημείο για τη ρύθμιση της αρτηριακής υπέρτασης είναι η απώλεια σωματικού βάρους (ελάττωση της παχυσαρκίας).

Οι μειώσεις του βάρους δρουν ευνοϊκά στη μείωση Α/Π – στη ρύθμιση Σ/Δ – στη δυσλιπιδαιμία.

Η δίαιτα χωρίς προσθήκη αλατιού (ανάλατα φαγητά) με κατανάλωση φρούτων, λαχανικών, γαλακτοκομικών πλούσιων σε ασβέστιο, κάλιο, η μικρή κατανάλωση αλκοόλ (2 ποτά την ημέρα για τους άνδρες, 1 για τις γυναίκες), όπως και η ελεγχόμενη σωματική άσκηση αποτελούν ακρογωνιαίους λίθους στην τελική ρύθμιση Α/Π.

Οι λαϊκόμορφες αντιλήψεις, ότι οι υπερτασικοί δεν πρέπει να καταναλώνουν πορτοκάλια, μπανάνες, καφέ και αντίθετα να καταναλώνουν ποσότητα σκόρδου και σκευασμάτων αυτού αποτελούν μύθους, χωρίς επιστημονική τεκμηρίωση.

Συνήθως, τα άτομα που εμφανίζουν Α/Υ. πάσχουν από άλλα νοσήματα που αποτελούν επιπλοκές της χρόνιας Α/Υ ή συνυπάρχουν απλώς με αυτήν.

ΑΤΟΜΑ ΜΕ Α/Υ ΚΑΙ ΚΑΡΔΙΑΚΗ ΑΝΕΠΑΡΚΕΙΑ (Κ.Α.)

Χορηγούνται :

• Αναστολείς ΜΕΑ.
• Β΄- αποκλειστές.
• Ανταγωνιστές υποδοχέων αγγειοτασίνης.

ΑΤΟΜΑ ΜΕΤΑ ΑΠΟ ΕΜΦΡΑΚΤΟ ΜΥΟΚΑΡΔΙΟΥ

Χορήγηση Β΄- αποκλειστών και ανασταλτών ΜΕΑ. Οι ανταγωνιστές υποδοχέων αγγειοτασίνης. Χορηγούνται όταν αναστολείς ΜΕΑ δεν είναι ανεκτοί.

ΑΤΟΜΑ ΜΕ ΣΤΗΘΑΓΧΗ

Β΄- αποκλειστές θεωρούνται φάρμακα εκλογής. Εναλλακτικά χορηγούνται ανταγωνιστές ασβεστίου – μακράς δράσης.

ΣΑΚΧΑΡΩΔΗΣ ΔΙΑΒΗΤΗΣ

Όλα τα φάρμακα πρώτης επιλογής. Προσοχή στους Β΄- αποκλειστές!!!

ΝΕΦΡΙΚΗ ΒΛΑΒΗ

Στη διαβητική νεφροπάθεια αλλά και στα μη διαβητικά άτομα με νεφρική εντόπιση οι αναστολείς ΜΕΑ και ανταγωνιστές υποδοχέων, αγγειοτασίνης, καθυστερούν την εξέλιξη επιδείνωση της βλάβης των νεφρών.

ΣΤΗΝ ΕΝΑΡΞΗ ΤΗΣ ΘΕΡΑΠΕΙΑΣ ΣΥΜΒΑΙΝΕΙ ΑΝΑΜΕΝΟΜΕΝΗ ΑΥΞΗΣΗ ΤΗΣ ΚΡΕΑΤΙΝΙΝΗΣ ΤΟΥ ΟΡΟΥ (μέχρι 30%) ΠΟΥ ΔΕΝ ΑΠΟΤΕΛΕΙ ΛΟΓΟ ΔΙΑΚΟΠΗΣ ΤΟΥ ΦΑΡΜΑΚΟΥ.

Σε επίπεδα κρεατινίνης > 2.5 – 3mg/dL τα θειαζιδικά διουρητικά δεν δρούν και χορηγούνται διουρητικά αγκύλης (ΦΟΥΡΟΣΕΜΙΔΗ).

ΑΙΣΤΙΑΚΟ ΕΓΚΕΦΑΛΙΚΟ ΕΠΕΙΣΟΔΙΟ (Α.Ε.Ε.)

ΠΡΟΠΑΘΕΙΑ ΜΕΙΩΣΗΣ ΤΗΣ ΠΙΕΣΗΣ ΚΑΤΑ ΤΗΝ ΟΞΕΙΑ ΦΑΣΗ ΤΟΥ Α.Ε.Ε. ΜΠΟΡΕΙ ΝΑ ΕΠΙΔΕΙΝΩΣΕΙ ΤΗΝ ΝΕΥΡΟΛΟΓΙΚΗ ΣΥΝΔΡΟΜΗ.

Αν σταθεροποιηθεί η Α/Π στα 200/120mmHg τότε επιχειρείται προσεκτικά σταδιακή μείωση (όχι κάτω 160/110).

Αφού παρέλθει η οξεία φάση η αρτηριακή πίεση ρυθμίζεται με αναστολέα ΜΕΑ και διουρητικού.

ΥΠΕΡΤΡΟΦΙΑ ΑΡΙΣΤΕΡΗΣ ΚΟΙΛΙΑΣ

Πρέπει να υπάρξει άριστη ρύθμιση Α/Π. Χορηγείται ανταγωνιστής αγγειτασίνης ή Β΄- αποκλειστής.

ΑΤΟΜΑ ΜΕΓΑΛΗΣ ΗΛΙΚΙΑΣ 

Η φαρμακευτική αγωγή δεν διαφέρει για τους ηλικιωμένους.

Προσοχή στις δόσεις (αρχή θεραπείας με μικρές δόσεις και προοδευτική αύξηση με παρακολούθηση Α/Π).

Τις περισσότερες φορές χορηγούνται συνδυασμοί φαρμάκων.

Η ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΣΥΣΤΟΛΙΚΗΣ ΠΙΕΣΗΣ ΓΙΝΕΤΑΙ ΜΕ ΧΟΡΗΓΗΣΗ ΔΙΟΥΡΗΤΙΚΟΥ ή ΑΝΤΑΓΩΝΙΣΤΗ Ca.

ΠΑΙΔΙΑ - ΕΦΗΒΟΙ

Εμφάνιση υπέρτασης στους εφήβους υποδηλώνει εμφάνιση ιδιοπαθούς υπέρτασης.

Στα μικρά παιδιά ή δευτεροπαθής υπέρταση (νεφρογενής υπέρταση, στένωση ισθμού αορτής), είναι συχνή.

Στη 2^η δεκαετία η εμφάνιση ιδιοπαθούς υπέρτασης επίσης είναι συχνή.

Διάγνωση Α/Π ακολουθεί τους κανόνες των ενηλίκων.

Γενικά όπως ο έλεγχος και οι θεραπευτικοί χειρισμοί πρέπει να κατευθύνονται από ειδικά κέντρα.

Ναι – Βέβαια.

Έτσι :

1. Η χορήγηση ΔΙΟΥΡΗΤΙΚΩΝ αντενδεικνύεται σε ιστορικό ουρικής αρθρίτιδας – σοβαρής υπονατριαιμίας (χαλημής τιμής Na στον ορό).
2. Οι Β΄- ΑΠΟΚΛΕΙΣΤΕΣ δεν πρέπει να χορηγούνται στις Χρόνιες Αποφρακτικές Πνευμονοπάθειες (ΧΑΠ) – στην υπάρξη κολποκοιλιακού αποκλεισμού 2^ου – 3^ου βαθμού.
3. Οι μη ΔΙΫΔΡΟΠΥΡΙΔΙΝΙΚΟΙ ΑΝΤΑΓΩΝΙΣΤΕΣ ΑΣΒΕΣΤΙΟΥ (Βεραπαμίλη – Διλτιαζέμη) σε κολποκοιλιακό αποκλεισμό 2^ου – 3^ου βαθμού – σε καρδιακή ανεπάρκεια.
4. ΑΝΑΣΤΟΛΕΙΣ ΜΕΑ – ΑΝΤΑΓΩΝΙΣΤΕΣ ΥΠΟΔΟΧΩΝ ΑΓΓΕΙΟΤΑΣΙΝΗΣ. Δεν πρέπει να χορηγούνται σε – υπερκαλιαιμία – αμφοτερόπλευρη στένωση νεφρικών αρτηριών – κύηση (ακόμη και σε ενδεχόμενη εγκυμοσύνη) – ιστορικό αγγειονευρωτικού οιδήματος.

Βεβαίως και μάλιστα σε ευρεία κλίμακα. Οι θιασώτες της θεραπείας αυτής, ισχυρίζονται την πιο εύκολη λήψη, τον έλεγχο, ακόμα και ενίσχυση του θεραπευτικού αποτελέσματος ειδικώτερα στους υπερτασικούς ασθενείς μεγάλης ηλικίας.

Οι πιο συνήθεις συνδυασμοί είναι :

α) Θειαζιδικό διουρητικό με αναστολέα ΜΕΑ – ανταγωνιστή αγγειοτασίνης – Β΄αποκλειστή.

β) Ανταγωνιστή ασβεστίου με Β΄αποκλειστή.

γ) Ανταγωνιστή ιόντων ασβεστίου με αναστολέα ΜΕΑ ή ανταγωνιστή αγγειοτασίνης.

δ) Συνδυασμός ανταγωνιστή ασβεστίου με θειαζιδικό διουρητικό.

ΣΥΝΔΥΑΣΜΟΣ ΜΗ ΔΙΫΔΡΟΠΥΡΙΔΙΝΩΝ ΑΝΤΑΓΩΝΙΣΤΩΝ Ca (Βεραπαμίλη – Διλτιαζέμη) πρέπει να αποφεύγεται, λόγω της κοινής αρνητικής δράσης των φαρμάκων αυτών στην καρδιακή συχνότητα.

Επίσης, ο συνδυασμός αναστολέα ΜΕΑ με διουρητικό καλιοσυντηρητικό πρέπει να αποφεύγεται λόγω κινδύνου υπερκαλιαιμίας.

ΓΕΝΙΚΑ Η ΕΠΙΛΟΓΗ ΚΑΙ ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΤΗΣ ΘΕΡΑΠΕΙΑΣ ΓΙΝΕΤΑΙ ΜΕ ΓΝΩΜΟΝΑ – ΗΛΙΚΙΑ – ΦΥΛΟ – ΕΠΑΓΓΕΛΜΑ – ΑΣΘΕΝΟΥ ΜΕ Α.Υ. αλλά και προσδοκόμενο θεραπευτικό αποτέλεσμα στα όργανα στόχους (καρδιά – νεφρά – εγκέφαλο) που προσβάλλει η υπέρταση.

Η έναρξη θεραπείας γίνεται με χορήγηση φαρμάκων σε μικρή δόση.

Έναρξη θεραπείας με συνδυασμό δύο φαρμάκων γίνεται όταν Α.Π. > 160 – 100mmHg.

Αποτελέσματα θεραπείας, αξιολογούνται μετά θεραπεία μηνός, επί μη καλής απόκρισης προσθήκη άλλου φαρμάκου καλό θα είναι να χορηγούνται για ευκολία φάρμακα μακράς δράσης.

Συνήθως, η λήψη φαρμάκων γίνεται :

α) Επί καθημερινής βάσης.

ΕΙΝΑΙ ΛΑΘΟΣ ΑΥΤΟ ΠΟΥ ΑΚΟΥΓΕΤΑΙ «Δεν έχεις σήμερα πίεση – μην πάρεις φάρμακο!!!».

β) Κατά την πρωϊνή έγερση.

Προς διευκόλυνση των ηλικιωμένων και προς αποφυγή σφαλμάτων κυκλοφορούν στο εμπόριο ειδικές θήκες, κασετίνες με χωρίσματα που αντιστοιχούν στις μέρες της εβδομάδας.

γ) Τα φάρμακα για την θεραπεία της Α.Υ. χορηγούνται διά βίου.

Υπάρχουν υπερτάσεις «ανθεκτικές» στα φάρμακα (δεν ρυθμίζονται επαρκώς).

Τότε γίνεται χρήση 3 κατηγοριών αντιϋπερτασικών φαρμάκων και προσθήκη ισχυρού διουρητικού.

Αίτια αποτυχίας της θεραπείας (πριν η Α/Π χαρακτηριστεί σαν «ανθεκτική») είναι:

1. Ανεπαρκής δοσολογία.
2. Κακή συνεργασία – αντίληψη ασθενούς.
3. Κακή χρήση διουρητικών (χορήγηση διούρησης), σε άτομα με κρεατινίνη > 3mg/dL.
4. Σύγχρονη χορήγηση άλλων φαρμάκων που διαθέτουν υπερτασική δράση (μη στεροειδή αναλγητικά φάρμακα, κορτικοειδή, φάρμακα που ασκούν συμπαθητικοτονία).

Βέβαια.

Μεγάλες αυξήσεις αρτηριακής πίεσης και ενδείξεις εμφράγματος μυοκαρδίου πνευμονικού οιδήματος – Α.Ε.Ε. – ρήξη διαχωριστικού ανευρύσματος αορτής – κρανιοεγκεφαλική κάκωση – εκλαμψία – κακοήθης υπέρταση – υπερτασική εγκεφαλοπάθεια.

Οι παραπάνω καταστάσεις απαιτούν :

α) Άμεση ρύθμιση της αρτηριακής πίεσης.

β) Εισαγωγή επείγουσα ασθενούς στο Νοσοκομείο. Σε περιπτώσεις όπου η σημειούμενη αύξηση Α/Π δεν συνδυάζεται με βλάβη οξεία οργάνου – στόχου «αιχμές υπέρτασης» δεν απαιτείται άμεση μείωση αλλά τμηματική μείωση της Α/Π.

* Χορήγηση σε 1 δόση την ημέρα για φαρμακοτεχνικές με 24ωρη δράση.

 Αναστολέας ΜΕΑ : Αναστολέας μετατρεπτικού ενζύμου αγγειοτασίνης, Υδρ/θειαζίδη: Υδροχλωροθειαζίδη.

α) Ο έλεγχος για εμφάνιση ανεπιθύμητων ενεργειών από τη θεραπεία.

β) Παρακολούθηση καλής ρύθμισης Α/Π (συνήθως κάθε 6μήνες). Σε άτομα «υψηλού κινδύνου» η ιατρική παρακολούθηση γίνεται στους 2-3 μήνες.

γ) Συχνός έλεγχος για εμφάνιση βλάβης στα όργανα-συστήματα στόχων.

δ) Έλεγχος και ρύθμιση «επικινδύνων παραγόντων» που συνυπάρχουν με Α/Π (Σ.Δ. – αύξηση χοληστερίνης, ουρικού οξέος)

ε) Διάθεση χρόνου και ανθρώπινη προσέγγιση του προβλήματος στον άνθρωπο που πάσχει από Υπέρταση, ώστε να αντιληφθεί τα οφέλη – στόχους – κανόνες θεραπείας.

Γενικά, η προσέγγιση του γιατρού προς τον ασθενή – οι ανθρώπινοι χειρισμοί και φιλικές συμβουλές προς αυτόν αποτελούν τον ακρογωνιαίο λίθο της θεραπείας της υπέρτασης, ο οποίος δεν «διδάσκεται» και ούτε περιλαμβάνεται σε πρωτόκολλο.

Dr. ΝΙΚΟΣ ΚΑΛΛΙΑΚΜΑΝΗΣ