Γράφει ο
Νίκος Καλλιακμάνης

Δεν είναι μόνον άμεσα προβλήματα που προκαλούνται από το ηλιακό φως, ακτινοβολία του ήλιου (ερυθήματα δέρματος – εγκαύματα – ηλίαση – θερμοπληξία) αλλά και τα έμμεσα που προκαλούνται από αυτό όπως δημιουργία νεοπλασιών δέρματος – μεταλλάξεις του DNA των κυττάρων (κίνδυνος ανάπτυξης νεοπλασίας).

ΗΛΙΑΚΗ ΑΚΤΙΝΟΒΟΛΙΑ

Ο ήλιος εκπέμπει : α) 3% υπεριώδη ακτινοβολία (επιβλαβής επίδραση), β) 44% ορατό φως, γ) Υπέρυθρη ακτινοβολία (ευεργετικά αποτελέσματα).

Παρά την μικρή της ένταση η υπεριώδης ακτινοβολία προκαλεί προβλήματα στον ανθρώπινο οργανισμό (φτάνει στην επιφάνεια της Γης σε ποσοστό 3%).

Ο ήλιος ο λαμπρός αυτός ζωοδότης, της Μεσογείου, είναι απαραίτητος για όλο τον πλανήτη μας.

Ο ήλιος αποτελεί μοναδική αναντικατάστατη πηγή ενέργειας για το σύνολο του πλανήτη.

Βρίσκεται παντού με τις φυσικές και χημικές ιδιότητες του, σε όλα τα φαινόμενα της φύσης (μπλε χρώμα του ουρανού, διάχυτο φως, ουράνιο τόξο, λυκαυγές).

Το ηλιακό φάσμα (ακτινοβολία ήλιου) αποτελείται από 3 ζώνες :

• ΥΠΕΡΙΩΔΗ ΑΚΤΙΝΟΒΟΛΙΑ
• ΟΡΑΤΗ ΑΚΤΙΝΟΒΟΛΙΑ
• ΥΠΕΡΥΘΡΗ ΑΚΤΙΝΟΒΟΛΙΑ

Η Υπεριώδης ακτινοβολία (UV) αποτελεί τμήμα του φάσματος στην συνολικής ηλιακής ακτινοβολίας που φτάνει στην επιφάνεια της Γης.

Διαιρείται :

• UV-C (μικρού κύματος : 0,10 – 0,29nm)
• UV-B (μεσαίου μήκους κύματος : 0,28 – 0,35nm)
• UV-A (μεγάλου μήκους κύματος : 0,35 – 0,37nm).

H UV-C αποτελεί την πλέον επικίνδυνη ακτινοβολία για τον ανθρώπινο οργανισμό. Αυτή η ακτινοβολία εισέρχεται στα βαθύτερα στρώματα του δέρματος προκαλώντας αλλαγή του DNA και μεταλλάξεις των κυττάρων.

UV-B : Προκαλεί ερεθισμούς του δέρματος (ερυθήματα). Μετά από παρατεταμένη έκθεση του σώματος γίνεται επικίνδυνος.

UV A : Ηπιότερη μορφή ακτινοβολίας («μαλακή» ακτινοβολία)

Είναι το πλέον ακίνδυνο είδος υπεριώδους ακτινοβολίας.

Έτσι αν έχομε μία τομή του δέρματος :

Η UV B διέρχεται επιδερμικά

Η UV A διέρχεται επιδερμικά φτάνει μέχρι χόριο

Η UV C διέρχεται όλα τα στρώματα του δέρματος (επιδερμίδα – χόριο – συνδετικό ιστό).

Στην δράση της υπεριώδους ακτινοβολίας που φτάνει στη Γη παίζει ρόλο και το «στρώμα του όζοντος»

Με την «τρύπα όζοντος» που έχει εμφανιστεί τα τελευταία χρόνια να αποτελεί σοβαρό οικολογικό πρόβλημα

Γενικά η ακτινοβολία του ήλιου εμφανίζει την μέγιστη έκταση κατά την διάρκεια του μεσημεριού (μέγιστο ηλιακό ύψος) τόσο στην θερινή όσο και στην χειμερινή περίοδο).

Η ηλιακή ενέργεια είναι μεγαλύτερη κατά την περίοδο του θέρους (υψηλή θέση ήλιου – αύξηση των ωρών ηλιοφάνειας (μειωμένες νεφώσεις). Πρακτικά όσο πιο ψηλά βρίσκεται ο ήλιος από τον ορίζοντα τόσο πιο έντονη ακτινοβολία έχομε).

Ο άνθρωπος αντιλαμβάνεται γενικά μία μικρή περιοχή του φάσματος των ακτινοβολιών και αυτές που αντιλαμβάνονται είναι ορατό φως μέσω της όρασης – τις υπέρυθρες ακτινοβολίες μέσω της θερμότητας.

Ποσοστό 95% της υπεριώδους ακτινοβολίας διαπερνά το νερό (θάλασσα) και ποσοστό 50% διεισδύει σε βάθος ≈ 3 μέτρων. Όταν λοιπόν κολυμπάμε το σώμα μας που βρίσκεται μόλις λίγα εκατοστά κάτω από την επιφάνεια του νερού της θάλασσας και ΔΗΛΑΔΗ ΔΕΝ ΠΡΟΣΤΑΤΕΥΕΤΑΙ ΑΠΟ ΤΗΝ ΥΠΕΡΙΩΔΗ ΑΚΤΙΝΟΒΟΛΙΑ ΤΟ ΣΩΜΑ ΜΑΣ ΟΤΑΝ ΚΑΝΟΥΜΕ ΜΠΑΝΙΟ.

ΗΛΙΟΣ ΚΑΙ ΕΠΙΔΕΡΜΙΔΑ

Όλοι οι άνθρωποι δεν συμπεριφέρονται στον ήλιο με τον ίδιο τρόπο ή ο ήλιος καλύτερα δεν συμπεριφέρεται με τον ίδιο τρόπο σε όλους τους ανθρώπους.

Υπάρχουν ορισμένα χαρακτηριστικά σε κάθε άτομο τα οποία προσδιορίζουν «τον φωτότυπο» του κάθε ατόμου και εκφράζουν την ικανότητα μαυρίσματος (αντίδρασης προς το ηλιακό φως)

Οι ακτίνες του ήλιου διεγείρουν τα μελανοκύτταρα του δέρματος προς παραγωγή μελανίνης. Προάγοντας και τον σχηματισμό «Βιτ. D βιταμίνη του ήλιου».

Ο ΦΩΤΟΤΥΠΟΣ του κάθε ατόμου εξαρτάται από :

• Χρώμα επιδερμίδας (ανοιχτόχρωμη, σκούρα)
• Χρώμα μαλλιών
• Παρουσία εφηλίδων (φακίδες)
• Φωτοευαισθησία
• Λήψη φαρμάκων

Ο ήλιος προκαλεί ξηρότητα δέρματος – γήρανση – εγκαύματα δέρματος (100% αποδίδονται στο UV ακτινοβολία)

Η διεθνής οργάνωση υγείας, αναφέρεται στις δυσμενείς επιπτώσεις από UVR (υπεριώδη ακτινοβολία) που είναι :

• ΚΑΚΟΗΘΕΣ ΜΕΛΑΝΩΜΑ ΔΕΡΜΑΤΟΣ

Για την δημιουργία του 50% - 90% θεωρείται υπεύθυνη η ακτινοβολία

• ΑΚΑΝΘΟΚΥΤΤΑΡΙΚΟ ΚΑΡΚΙΝΩΜΑ

Λιγότερο επιθετικό νεόπλασμα εξελίσσεται αργά 50% - 70% αποδίδεται στην υπεριώδη ακτινοβολία

• ΒΑΣΙΚΟΚΥΤΤΑΡΙΚΟ ΚΑΡΚΙΝΩΜΑ

Στις μεγάλες ηλικίες – εξέλιξη δερματικής βλάβης με αργούς ρυθμούς 50% - 90% στην υπεριώδη

Επίσης το UVR προκαλεί ηλιακό έγκαυμα – φλοιώδη καταρράκτη οφθαλμού, στην επανεργοποίηση επιχείλιου έρπητα. 

Τα μάτια και το δέρμα αποτελούν τα όργανα που υφίστανται την μεγαλύτερη έκθεση, βλάβες από τον ήλιο.

Είναι βέβαια και τα νύχια, μαλλιά λιγότερο σημαντικά από ιατρική άποψη.

Η υπεριώδης ακτινοβολία Β προκαλεί έγκαυμα δέρματος, διάφορες μορφές καρκίνου, ενώ η UVA επιδρά στον υποδόριο ιστό, αλλάζει την δομή του κολλαγόνου, ινών ελαστίνης δέρματος, επιτυγχάνοντας έτσι την γήρανσή του.

ΣΥΝΕΠΕΙΕΣ ΤΩΝ ΕΓΚΑΥΜΑΤΩΝ ΤΟΥ ΗΛΙΟΥ ΕΙΝΑΙ ΑΘΡΟΙΣΤΙΚΕΣ

Η ΥΠΕΡΙΩΔΗΣ ακτινοβολία ΕΠΙΔΡΑ στο DNA των κυττάρων προκαλώντας βλάβες και αναδιάταξη αυτών με τελική κατάληξη εμφάνιση ΜΕΤΑΛΛΑΞΕΩΝ.

Πρέπει να σημειωθεί ότι η ικανότητα του ανθρώπινου οργανισμού να προστατεύεται και να αποκαθιστά τις βλάβες που προκαλούνται από την υπεριώδη ακτινοβολία εμφανίζει σταδιακή μείωση κατά την διάρκεια της ζωής τους.

ΔΕΙΚΤΗΣ UV : Ο δείκτης αυτός αποτελεί ένα απλό διεθνές μέσο έκφρασης της επικινδυνότητας της ηλιακής υπεριώδους ακτινοβολίας.

ΤΙΜΗ UV στην Ελλάδα μέχρι 10→11.

Όσο ο ήλιος πλησιάζει στον ορίζοντα, τόσο μειώνονται οι τιμές UV και επόμενος κίνδυνος από την υπέρυθρη ακτινοβολία.

ΚΑΤΗΓΟΡΙΕΣ ΑΤΟΜΩΝ ΜΕ ΠΕΡΙΟΡΙΣΜΟΥΣ ΓΙΑ ΗΛΙΟΘΕΡΑΠΕΙΑ

• Παχύσαρκοι
• Άτομα με μεταβολικά νοσήματα – ΣΔ (Σακχαρώδης Διαβήτης) – παθήσεις θυρεοειδή αδένα
• Καρδιοαναπνευστικά προβλήματα
• Ασθένειες δέρματος
• Άτομα που λαμβάνουν φάρμακα τα οποία προκαλούν φωτοευαισθησία όπως – Zyloric – τετρακυκλίνη – Angoron – ανθελονοσιακά φάρμακα
• Νοσήματα όπως ΣΕΛ (Συστηματικός Ερυθηματώδης Λύκος) – ΠΟΡΦΥΡΑ - ΛΕΥΚΗ

 Τελειώνοντας πρέπει να αναφερθεί ότι το μαύρισμα (από τον βαθμό του οποίου κρίνεται και η επιτυχία των θερινών διακοπών μας!!). αποτελεί αμυντική αντίδραση του δέρματος στην ακτινοβολία.

ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΑΠΟ ΤΗΝ ΗΛΙΑΚΗ ΑΚΤΙΝΟΒΟΛΙΑ

Ρούχα > χαλαρά ανοικτόχρωμα κυρίως σε άτομα με δέρμα ανοικτόχρωμο τα ρούχα να καλύπτουν όλο το σώμα. Στα μέρη του σώματος χωρίς ρούχα συνιστάται χρήση αντιηλιακού (φίλτρο ακτινοβολίες, UVA, UVB)

Καπέλα > με γείσο για προστασία ματιών, αυτιών, προσώπου πίσω μέρος λαιμού (ειδικά οι φαλακροί)

Γυαλιά ηλίου > φίλτρα να έχουν για UVB-UVΑ. Γυαλιά που προσφέρουν 90-100% προστασία από αυτή. Ειδικά τα παιδιά εμφανίζουν (μεγαλύτερη διαπερατότητα υπεριώδους ακτινοβολίας στα μάτια τους.

Το τεχνικό μαύρισμα δηλαδή το Solarium πρέπει να αποφεύγεται.

Υπάρχουν ορισμένα φάρμακα πολλά κοινής χρήσης που όταν λαμβάνονται μπορεί να προκαλέσουν «ερυθήματα δέρματος» όταν το άτομο που τα χρησιμοποιεί εκτίθεται στο ηλιακό φως.

ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑ

Για να εκμεταλλευθούμε τον ήλιο που μας προσφέρει τόσα ωφέλιμα πράγματα η εφαρμογή ορισμένων μέτρων θα οδηγήσει στην καλύτερη και χωρίς προβλήματα διάρκεια των καλοκαιρινών διακοπών.

Αυτά είναι :

1. Ηλιοθεραπεία διάρκειας 10 – 15 λεπτών
2. Χρήση αντιηλιακού πριν από την ηλιοθεραπεία και μετά από κάθε κολύμβηση.
3. Κατάλληλη ενδυμασία.
4. Γυαλιά ηλίου.
5. Καλύτερη ώρα ηλιοθεραπείας 8-12 το πρωϊ και 5-8 απόγευμα.
6. Άφθονη κατανάλωση υγρών.

ΚΑΛΟ ΚΑΛΟΚΑΙΡΙ!!!!

Ref. : - Merck Man 19^th ed.

         - 5 Min Cons.

         - Tabeis λεξικό