Γράφει ο
Νίκος Καλλιακμάνης

Το συμπλήρωμα του ορού ορίζεται σαν ένα σύνολο (σύστημα) 20 πρωτεϊνών του ορού, που αντιδρώντας μεταξύ τους, διευρύνουν γενικά τις αντιδράσεις που γίνονται μεταξύ αντιγόνου αντισώματος.

Σαν εργαστηριακή εξέταση το συμπλήρωμα του ορού χρησιμοποιείται για την τεκμηρίωση της διαγνώσεως στα αυτοάνοσα νοσήματα, διάφορες κολλαγονώσεις (διάσπαρτος ερυθηματώδης λύκος, ρευματοειδής αρθρίτις), σε σπειραματονεφρίτιδες (μεταστρεπτοκοκκική, μεμβρανώδης), σε βακτηριακή ενδοκαρδίτιτδα, σε αιματολογικά νοσήματα (αιμολυτική αναιμία, πολλαπλούν μυέλωμα, κρυοσφαιριναιμία) και τελευταία στην παρακολούθηση των μεταμοσχευμένων οργάνων (νεφρού, καρδιάς), όπου τις πιο πολλές φορές βρίσκεται ελαττωμένο (βλ. πιν. 1).

 Παρατηρείται αντίθετα αύξηση του συμπληρώματος σε διάφορα φλεγμονώδη νοσήματα αλλά σε άλλα νοσήματα όπως ο σακχαρώδης διαβήτης, ,αποφρακτικός ίκτερος, οξύ έμφραγμα του μυοκαρδίου.

Γενικά το συμπλήρωμα παίζει ένα πολυδιάστατο ζωτικό ρόλο στην ανοσολογική και μη άμυνα του οργανισμού λαμβάνοντας μέρος στην έναρξη και διατήρηση των διαφόρων αντιδράσεων της φλεγμονής, οι οποίες τις περισσότερες φορές ασκούν προστατευτικό ρόλο για τον οργανισμό αλλά πολλές φορές και βλαπτικό ρόλο, προκαλώντας την καταστροφή των κυττάρων του οργανισμού.

Η ενεργοποίηση του συστήματος του συμπληρώματος γίνεται με 2 τρόπους (με δύο δρόμους), με την κλασική οδό (classic pathway) είτε με την εναλλακτική οδό (alternate pathway) και περιλαμβάνει μία διαδοχή μοριακών αντιδράσεων κατά τις οποίες παλαιά μόρια (συστατικά) του συμπληρώματος αλλά και νεοσχηματιζόμενα πολυμοριακά συμπλέγματα με βιολογική δραστικότητα σχηματίζονται.

 Η ενεργοποίηση του «κλασσικού» μονοπατιού γίνεται με την ένωση, δέσμευση των ανοσοσφαιρινών IgG, IgM, της C – αντιδρώσας πρωτεΐνης, προς C_1q(τον πρώτο παράγοντα του C₁ ) και γενικότερα με την αντίδραση αντιγόνου αντισώματος.

Το εναλλακτικό μονοπάτι του συμπληρώματος μπορεί να ενεργοποιηθεί από ενδοτοξίνες gram αρνητικών μικροβίων, από την ινουλίνη, από τις ανοσοσφαιρίνες IgΑ, IgΕ. Από τα συστατικά συμπληρώματος εξετάζονται το C₃, που έχει μια «διπλή θέση» μια θέση «κλειδί» για την ενεργοποίηση της κλασικής εναλλακτικής οδού.

Εξετάζονται επίσης το C₄ σαν ευαίσθητος δείκτης της κλασικής οδού, ενώ ο προσδιορισμός του ολικού συμπληρώματος χρησιμεύει για την ποσοτική μέτρηση του ολικού συμπληρώματος.

ΤΡΟΠΟΣ ΛΗΨΕΩΣ ΤΟΥ ΑΙΜΑΤΟΣ ΓΙΑ ΠΡΟΣΔΙΟΡΙΣΜΟ ΣΥΜΠΛΗΡΩΜΑΤΟΣ

(C₃ -  C₄ – ΟΛΙΚΟ ΣΥΜΠΛΗΡΩΜΑ)

Ορός αίματος 2-3 cc πρέπει να λαμβάνεται την ίδια μέρα που θα γίνει η εξέταση, το πρωί ενώ το άτομο είναι νηστικό. Γίνεται αποχωρισμός του ορού με τη φυγοκέντρηση του αίματος μετά από 2 ώρες από τα στιγμή της αιμοληψίας (αφήνεται το δείγμα του αίματος στη θερμοκρασία του δωματίου για 2 ώρες).

Η διατήρηση του ορού είναι δυνατή αν υπάρχει ψυγείο -20 ◦ C για διάστημα 5-7 ημερών και για μεγάλο χρονικό διάστημα αν υπάρχει ψύξη – 70 ◦ C.

Γενικά θεωρείται ότι η διατήρηση του ορού μειώνει τη δραστικότητα και τις τιμές του συμπληρώματος. Επίσης πρέπει να τονιστεί ότι για να εκτιμηθεί σωστά ο εργαστηριακός προσδιορισμός του συμπληρώματος πρέπει ο κλινικός ιατρός να γνωρίζει την ανοσολογική εικόνα του ίδιου ατόμου, πριν από τη συγκεκριμένη ασθένεια για την οποία εξετάζεται τα συμπλήρωμα.

Υπενθυμίζεται η ύπαρξη συγγενών ελλείψεων – ανεπαρκειών – πολλών συστατικών συμπληρώματος (C₁ - C₂  - C₃ - C₄ - C₅  - C₈ ) με κυριότερη την έλλειψη – ανεπάρκεια του ανασταλτού της εστεράσης του C₁ ).

*διάγραμμα της ενεργοποίησης του συμπληρώματος

Η «κλασική οδός ενεργοποιείται από το αντίσωμα (Αb) και την C – αντιδρώσα πρωτεΐνη (CRP) – η εναλλακτική οδός από το C₃ και τον παράγοντες Β, D, P (προπερδίνη)

Η ενεργοποίηση αναστέλλεται (μαύρες περιοχές) από τον ανασταλτή C₁ – εστεράσης – από τον ανασταλτή (C_3b– 1NA) – ανασταλτή του Β₁  (Β₁Η) και ο ανασταλτής C₅₆₇ (C₅₆₇ – INH).

Τα συστατικά του συμπληρώματος δηλώνονται με τους αριθμούς, ενώ οι ευθείες γραμμές πάνωω από τα στοιχεία και αριθμούς δηλώνουν συστατικά που ενεργοποιούνται.