Γράφει ο
Νίκος Καλλιακμάνης

Το ανθρώπινο γάλα προσφέρει πολλά πλεονεκτήματα όπως :

• Μείωση πιθανότητας ξαφνικού θανάτου νεογνών.
• Αυξημένη διανοητική ανάπτυξη νεογνού.
• Μειωμένο αριθμό λοιμώξεων νεογνού.
• Μειωμένο αριθμό ιώσεων νεογνού.
• Μειώνει πιθανότητες παιδικής λευχαιμίας, σακχαρώδη διαβήτη, άσθματος, εκζέματος, οδοντικών προβλημάτων, παρέχει μειωμένη πιθανότητα παχυσαρκίας στην ενήλικη ζωή.
• Μειωμένες περιπτώσεις αυτισμού.
• Μειωμένη πιθανότητα εμφάνισης ψυχιατρικών νόσων κυρίως στα υιοθετημένα παιδιά.

Επίσης ο θηλασμός συντείνει :

1. Στην ταχύτερη επαναφορά μήτρας και μαστών στην προ του τοκετού φάση.
2. Μειώνει τον κίνδυνο αιμορραγίας μετά τοκετό.
3. Επαναφορά στο προηγούμενο σωματικό βάρος της μητέρας.

Επίσης ο θηλασμός μειώνει τον κίνδυνο Ca μαστού της μητέρας στην μέλλουσα ζωή της.

Το γάλα παράγεται από ορμονικά ερεθίσματα (προλακτίνη και οκυτοκίνη).

Αναφέρεται σαν πρωτόγαλα που είναι πλούσιο σε ανοσοσφαιρίνη IgA, η οποία σαν ανοσοσφαιρίνη προστατεύει τα επιθήλια ειδικά στο ΓΕΣ, ενισχύει το ανοσολογικό σύστημα του εμβρύου και προσφέρει λειτουργικότητα (προκαλώντας ελαφρά υπακτική ενέργεια – αποβολή μυοκανίου – σύνθεση χολερυθρίνης).

Η ανικανότητα παραγωγής γάλακτος από την έγκυο μητέρα είναι σπάνια (είναι ίδιο σε ποσότητα και ποιότητα στις μητέρες που ζουν σε ανεπτυγμένες και υπανάπτυχτες κοινότητες).

Αίτια όπως μη καλή επαφή χειλιών και αναρρόφησης νεογνού – λήψη αντισυλληπτικών φαρμάκων – αφυδάτωση είναι συχνά.

Σπάνια το σύνδρομο Sheeham (που είναι ανεπάρκεια υπο….. μετά τον τοκετό) προκαλεί ανεπάρκεια προλακτίνης (χρήζει ορμονικής αντικατάστασης).

Ποσότητα του παραγόμενου γάλακτος εξαρτάται από τον ρυθμό απομύζησης (χρήση ηλεκτρικής αντλίας που προκαλεί χαμηλούς ερεθισμούς στο συνολικό μαστό, και εκφορητικούς πόρους, μπορεί να χρησιμοποιηθεί προς αύξηση έκκρισης).

Η λήψη από πολλές μητέρες fenugreek (τριγοννέλα – νυχάκι) φυτικού προϊόντος εναλλακτικής ιατρικής, που χρησιμοποιείται από εκατοντάδες χρόνια υπό μορφή αφεψίματος και φαρμάκων για την αύξηση του γάλακτος, όπως :

• Domperidone = που δρα σαν ανταγωνιστής ιστοπαμίνης με αντιεμετικές ιδιότητες και σαν παρανέργεια εμφανίζει αύξηση παραγωγής γάλακτος με αντένδειξη χορήγησης καρδιολογικά προβλήματα.
• Το Reglan = Μετοκλοπραμίδη ΕΙΝΑΙ ΕΠΙΣΦΑΛΗΣ ΚΑΤΑ ΤΗ ΔΙΑΡΚΕΙΑ ΤΟΥ ΘΗΛΑΣΜΟΥ.
  
  

ΠΕΡΙΕΚΤΙΚΟΤΗΤΑ ΑΝΘΡΩΠΙΝΟΥ ΓΑΛΑΚΤΟΣ

• ΛΙΠΟΣ

• ΠΡΩΤΕΪΝΕΣ g/100mL

* Λακτοφερρρίνη : Πρωτεΐνη η οποία συνδέει Fe, βρίσκεται στα κοκκία των ουδετερόφιλων κυττάρων. Η σύνδεσή της με το Fe αποστερεί αυτόν από το μεταβολισμό τωνμικροβίων και μυκήτων (απαραίτητο στοιχείο) για την ανάπτυξή τους, βρίσκεται σε εκκρίσεις για σίελο- βλέννη – χολή.

• ΙΧΝΟΣΤΟΙΧΕΙΑ g/100mL

• ΥΔΑΤΑΝΘΡΑΚΕΣ g/100mL

Το πρωτόγαλα που συνήθως εμφανίζει κιτρινωπή όψη και πολλές φορές εμφανίζεται στους μαστούς κατά την κύηση είναι πλούσιο σε πρωτεΐνες και αντισώματα.

Η σύσταση αυτή παρέχει παθητική ανοσία στο νεογνό.

Το πρωτόγαλα αυτό γίνεται μητρικό γάλα σε 3 – 4 μέρες με σύσταση υδαρή και πολύ γλυκιά γεύση και παρέχει τα απαραίτητα στοιχεία (πρωτεΐνες – σάκχαρα – ιχνοστοιχεία – αντισώματα) που χρειάζεται άμεσα το μωρό.

Ειδικά η IgA (ανοσοσφαιρίνη Α) παραμένει στο μητρικό γάλα σε υψηλή ποσότητα 10 μέρες – 7.5 μήνες μετά τη γέννηση. Σήμερα έχει αποδειχθεί ότι είναι παρόμοιο το μητρικό γάλα με τεχνητό γιαούρτι, περιέχοντας 600 διαφορετικά είδη ωφέλιμα μικρόβια – 200 είδη πολυσακχαριτών. Ειδικά οι τύποι αυτοί των σακχάρων δεν ανευρίσκονται πουθενά αλλού στη φύση.

Σημειωτέον ότι το είδος αυτό των ολιγοσακχαριτών δεν υφίστανται πέψη από το νεογνό αλλά χρησιμοποιούνται για την θρέψη των ωφέλιμων εντερικών μικροβίων.

Επίσης η παρουσία στο μητρικό γάλα ΕΝΔΟ-ΚΑΝΝΑΒΙΝΟΕΙΔΩΝ χρησιμεύει για αύξηση όρεξης και ρύθμιση αυτής.

Το γάλα των μαστών που παράγεται από διαβητικές μητέρες έχει διαφορετική σύνθεση από εκείνο μη διαβητικών περιέχει αυξημένα ποσά γλυκόζης και ινσουλίνης και ελαττωμένο ποσό πολυακόρεστων λιπαρών οξέων. Έχει διαπιστωθεί επιβράδυνση της ομιλίας στα παιδιά των διαβητικών μητέρων αλλά αυτό ερευνάται.

Το έτος 1950 είχε κυκλοφορήσει μία «άποψη», «μία μόδα» η οποία πρέσβευε τον μη θηλασμό στις νεαρές μητέρες (αισθητικοί λογοι – «μιμητικοί» - γυναικείος λόγος) και την θρέψη του νεογνού με παιδικά σκευάσματα τα οποία διαφημίζονταν σαν ανώτερα του μητρικού γάλακτος.

Σήμερα η διεθνής εμπειρία έχει δείξει ότι δεν υπάρχει εμπορική συσκευασία – εμπορικά προϊόντα παρόμοια με το φυσικό μητρικό γάλα, που περιέχει τις απαραίτητες ποσότητες υδατανθράκων - πρωτεϊνών – λίπους αλλά και βιταμίνες – ιχνοστοιχεία – πεπτικά ένζυμα – ορμόνες – αντισώματα – λεμφοκύτταρα, ώστε να προστατεύεται αποτελεσματικά το νεογέννητο από τις λοιμώξεις.

Χαρακτηριστικά το μητρικό γάλα περιέχει μικρότερα ποσά σιδήρου από τα εμπορικά σκευάσματα.

Ο λόγος είναι «θεϊκή πρόληψη» δηλαδή ο σίδηρος είναι απαραίτητος για τη θρέψη και ανάπτυξη μικροβίων σε κάθε ξενιστή και επομένως και στο νεογνό, με σκοπό την διατήρηση αναλογίας παθογόνων και μη μικροβίων στο ΓΕΣ.

Αποτέλεσμα αυτής της «θεϊκής πρόληψης» η ενίσχυσης του οργανισμού με απαραίτητα σκευασμάτα σιδήρου στους πρώτους 6 μήνες της ανάπτυξης του νεογνού.

Αλκοόλη – HIV, HTLV-1 – Φάρμακα, περνάνε από το μητρικό γάλα στο νεογνό (Συνεννόηση με γυναικολόγο).

Ειδικά οι ποσότητες χοληστερόλης (50% κορεσμένο λίπος) και τα κορεσμένα λίπη είναι απαραίτητα για την ανάπτυξη του νεογνού, παιδιών (Εγκέφαλος, Κεντρικό Νευρικό Σύστημα). Επομένως εμπορικά σκευάσματα με χαμηλή περιεκτικότητα των ουσιών αυτών είναι ακατάλληλα για νεαρά άτομα – παιδιά.

Το ανθρώπινο γάλα είναι λεπτόρρευστο και γλυκύτερο από της αγελάδας, ενώ περιέχει 2 πρωτεΐνες.

ΓΑΛΑ  ΑΓΕΛΑΔΑΣ: Γάλα αγελάδας περιέχει λιγότερο Fe – ρετινόλη – Βιτ. Ε – Βιτ. C – Βιτ. D – ακόρεστα λίπη – λιγότερο απαραίτητα λιπαρά οξέα για τα παιδιά. Επίσης περιέχει μεγάλη ποσότητα – Na – K – φώσφορο – χλωριούχων – που παρέχουν επιβάρυνση λειτουργίας νεφρού. Το γάλα αγελάδας είναι  δύσπεπτο και λιγότερο απορροφήσιμο από το ανθρώπινο.

Το γάλα εβαπορέ είναι πιο εύπεπτο αλλά θρεπτικά ανεπαρκές. Επίσης αλλεργικές αντιδράσεις προκαλεί το γάλα αγελάδας και αποδίδεται στις πρωτεΐνες που περιέχει.

Όλα αυτά ισχύουν και για τα σκευάσματα εμπορίου που προέρχονται από το γάλα αυτό.

ΑΛΛΕΣ ΧΡΗΣΕΙΣ ΑΝΘΡΩΠΙΝΟΥ ΓΑΛΑΚΤΟΣ

Επειδή το ανθρώπινο γάλα περιέχει αντισώματα και αντιτοξίνες έχει χρησιμοποιθεί για αντιμετώπιση :

• Επιπεφυκίτιδας,
• Δήγματα εντόμων,
• Δερματίτιδα εξ επαφής,
• Μολυσμένες πληγές, εγκαύματα, πληγές δέρματος.

Επίσης σαν φάρμακο για :

• Ιογενείς γαστρεντερίτιδες,
• Γριππώδη σύνδρομα,
• Πνευμονία,

ενισχύοντας το ανοσολογικό σύστημα των ασθενών αυτών.

Έρευνες επίσης έχουν αποδώσει στο μητρικό γάλα ικανότητες αυξημένης «απόπτωσης» ορισμένων τύπων καρκινικών κυττάρων (υπό διερεύνηση). Προσπάθειες επίσης κατασκευής «σαπουνιών» από το ανθρώπινο γάλα με την προοπτική της αντισηπτικής ιδιότητας που θεωρείται ίση ή υπέρτερη των συνηθισμένων σαπουνιών δεν έχουν αποδώσει.

ΓΑΛΑ ΚΑΙ ΥΠΟΚΑΤΑΣΤΑΤΑ ΑΥΤΟΥ

Το γάλα αποτελεί κύρια τροφή σίτησης και ενέργειας για τον ανθρώπινο οργανισμό.

Το γάλα που χρησιμοποιείται είναι :

α) Το μητρικό γάλα – τα γάλα της μητέρας που παρέχεται στο νεογέννητο με το θηλασμό. Συνιστάται θηλασμός διάρκειας τουλάχιστον 6 μηνών διότι παρέχονται στον οργανισμό των νεογνών με τον θηλασμό απαραίτητα αντισώματα.

β) Το ζωϊκό γάλα : που προέρχεται από τις αγελάδες, τα πρόβατα, τα κατσίκια. Υπάρχουν επίσης υποκατάστατα του γάλακτος που παράγονται από σπόρους – γάλα φυτικό (από φυτά). Οι κόκκοι ρυζιού αποτελούν τον πιο διαδεδομένο υποκατάστατο ανθρωπίνου γάλακτος όπως και το γάλα από σόγια, αλλά υπάρχουν και γάλα καρύδας – γάλα αμυγδάλου – γάλα από χασίς. Επίσης γάλα και προϊόντα γάλακτος ελεύθερα γλουτένης κυκλοφορούν.

ΑΝΕΠΑΡΚΕΙΑ ΛΑΚΤΟΖΗΣ

Η λακτόζη αποτελεί το κυριότερο σάκχαρο του γάλακτος ανεπάρκεια λακτόζης οφείλεται στην έλλειψη του ενζύμου λακτάσης το οποίο μεταβολίζει το σάκχαρο στο έντερο.

Άτομο με ενζυμική ανεπάρκεια λακτόζης όταν καταναλώσει προϊόντα γάλακτος ή γάλα εμφανίζουν – δυσκοιλιότητα – κοιλιακά άλγη – διάρροιες. Σήμερα παγωτά, γιαούρτια, γάλα κυκλοφορούν στο εμπόριο και παρασκευάζονται ελεύθερα λακτόζης, διατηρώντας την κλασσική γεύση τους.

• ΓΑΛΑ ΠΟΥ ΠΡΟΕΡΧΕΤΑΙ ΑΠΟ ΦΥΤΑ (ΦΥΤΙΚΟ ΓΑΛΑ)

ΓΑΛΑ ΑΠΟ ΑΜΥΓΔΑΛΟ : Διαδεδομένο υποκατάστατο κανονικού γάλακτος.

ΓΑΛΑ ΑΠΟ ΣΟΓΙΑ : Περιέχει λακτόζη. Διατίθεται με ποικιλία αρωμάτων και χρησιμοποιείται στο μαγείρεμα, σαν ποτό ενώ ενισχύεται από προσθήκες Ca, Βιτ. D, Zn.

• ΓΑΛΑ ΑΠΟ ΣΠΟΡΟΥΣ

ΓΑΛΑ ΑΠΟ ΡΥΖΙ : Παρασκευάζεται από ξερό ρύζι ή υγρό ρύζι. Το γάλα ρυζιού είναι ενισχυμένο με Ca, νιασίνη, Βιτ. Β₁₂, Βιτ. Α, Βιτ. D, Fe (θρεπτικές προσθήκες).

ΓΑΛΑ ΑΠΟ ΚΑΝΝΑΒΗ : Σπόρια του φυτού. Περιέχει Ωμέγα 3 και 6 λιπαρά οξέα.

Άλλα υποκατάστατα του μητρικού γάλακτος κυκλοφορούν και χορηγούνται στις περιπτώσεις που είναι αδύνατος ο μητρικός θηλασμός. Είναι απαραίτητο οι συσκευασίες αυτές να περιέχουν Σίδηρο (Fe) στοιχείο απαραίτητο για την υγιεινή ανάπτυξη του παιδιού.