10 Νοεμβρίου 2026
Αθανάσιος Μπουρούνης
Ανακύκλωση είναι η διαδικασία της συστηματικής συλλογής, διαλογής και επαναφοράς των χρήσιμων υλικών από τα απορρίμματα στον κοινωνικό και οικονομικό κύκλο ζωής.
Η ανακύκλωση περιλαμβάνει όλα τα μέτρα για την ανάκτηση αυτών των υλικών και την προώθησή τους στη διαδικασία παραγωγής νέων προϊόντων που δημιουργούνται μέσα από την επεξεργασία χρησιμοποιημένων προϊόντων.
Άλλοτε τα υλικά αυτά χρησιμοποιούνται και πάλι για τον ίδιο σκοπό (π.χ. κουτάκια αλουμινίου, γυάλινες φιάλες) και άλλοτε τα παλιά υλικά μετατρέπονται σε τελείως διαφορετικά νέα προϊόντα.
Μέρος της διαδικασίας ανακύκλωσης είναι και η μετατροπή βλαβερών για το περιβάλλον υλικών, σε λιγότερο ή καθόλου βλαβερά. Με τον τρόπο αυτό γίνεται ομαλότερη η επανένταξή τους στο φυσικό περιβάλλον, το οποίο ουσιαστικά ολοκληρώνει τη διαδικασία της ανακύκλωσης με φυσικό τρόπο.
Η ανακύκλωση, αποτελεί μια βασική έννοια της σύγχρονης διαχείρισης απορριμμάτων.
Το πρόγραμμα της ανακύκλωσης, εφόσον έχει σχεδιαστεί καλά, είναι πολύ καλύτερα από τη μέθοδο της υγειονομικής ταφής ή της καύσης των απορριμμάτων, γιατί δε μολύνει και μειώνει την επιβάρυνση του περιβάλλοντος.
Τρία εκατομμύρια τόνοι οικιακών απορριμμάτων παράγονται ετησίως στην Ελλάδα. Τα απορρίμματα αυτά αρκούν για να καλύψουν με τον όγκο τους την εθνική οδό από το Ναύπλιο μέχρι την Αλεξανδρούπολη, με ένα στρώμα ύψους ενός μέτρου! Αν σ’ αυτά προσθέσουμε και τις χιλιάδες τόνους βιομηχανικών και νοσοκομειακών αποβλήτων ,καθώς και τις ακόμη μεγαλύτερες ποσότητες των υλικών που καταλήγουν στις χωματερές, εύκολα καταλαβαίνει κανείς γιατί η διαχείριση των απορριμμάτων έχει εξελιχθεί σε εφιάλτη της Τοπικής Αυτοδιοίκησης.
Η έλλειψη οργάνωσης και υποδομής σε τοπικό επίπεδο έχει πολλές φορές ως αποτέλεσμα την απευθείας απόρριψη των σκουπιδιών σε χαράδρες, σε ποτάμια, στη θάλασσα ή στον πιο πρόχειρο δημόσιο ή απερίφρακτο χώρο.
Μια πρώτη απόπειρα καταγραφής το 2007 αναφέρει σχεδόν 3.000 χωματερές σ’ όλη την Ελλάδα, το 70% των οποίων ήταν τελείως ανεξέλεγκτες, δεν πληρούσαν ούτε τις στοιχειώδεις προδιαγραφές και οι οποίες, παρόλα αυτά, δέχονταν πάνω από ένα εκατομμύριο τόνους απορριμμάτων κάθε χρόνο.
Σήμερα τα πράγματα έχουν βελτιωθεί σημαντικά, μετά από παρέμβαση των αρμόδιων υπηρεσιών της Ευρωπαϊκής Ένωσης και των σημαντικών προστίμων που έχουν επιβληθεί στη χώρα μας για τη μη συμμόρφωση.
Μια τυπική ανάλυση των απορριμμάτων της Αθήνας και άλλων αστικών κέντρων, δείχνει ότι το 50% περίπου του φορτίου των απορριμμάτων, αποτελείται από οργανικά βιοδιασπώμενα υλικά ( κατάλοιπα τροφίμων δηλαδή ή απόβλητα κήπων και καλλιεργειών ) τα οποία είναι επίσης ανακυκλώσιμα και θα μπορούσαν με τη βοήθεια μικροοργανισμών ή της αναερόβιας χώνευσης να μετατραπούν σε χρήσιμο λίπασμα, ενώ ένα ποσοστό 40% είναι υλικά συσκευασίας (δηλ. χαρτί γυαλί και μέταλλα).
Θεωρητικά λοιπόν το 90% των απορριμμάτων μπορεί να ανακυκλωθεί, ενώ το υπόλοιπο 10% αποτελείται από αδρανεί κυρίως υλικά (υφάσματα, ξύλο, κλπ.), που μπορούν να καταλήξουν σε χώρους διάθεσης χωρίς σοβαρά περιβαλλοντικά προβλήματα.
Το 2010 η Ελλάδα βρισκόταν στην τελευταία θέση μεταξύ των χωρών της Ευρωπαϊκής Ένωσης ως προς την ανακύκλωση. Ένας λόγος είναι ότι δεν υπάρχουν για τους πολίτες και τις εταιρίες κίνητρα να συμμετάσχουν σε προγράμματα ανακύκλωσης.
Η ιστορία της ανακύκλωσης άρχισε την εποχή χαλκού. Την τότε εποχή έλιωναν τα μεταλλικά αντικείμενά τους έτσι ώστε αυτά να μπορούν να παράγουν νέα προϊόντα.
Η κατάσταση άλλαξε με την αλματώδη πρόοδο της βιομηχανίας που έκανε την ανακύκλωση πιο δύσκολη.
Το 1970 σε συνέδριο για την ανακύκλωση αποφάσισαν να σηματοδοτούνται με λογότυπο, τα ανακυκλώσιμα προϊόντα.
Μετά από διαγωνισμό το βραβείο πήγε στον G. Anderson, τότε σπουδαστή του Τμήματος Καλών Τεχνών του Πανεπιστημίου της Νότιας Καλιφόρνιας. Το σχέδιό του, τρία τόξα σε κυκλική πορεία, βασίστηκε στην ανακάλυψη του μεγάλου μαθηματικού του 19ου αιώνα, του August Ferdinand Mobius, όπου μια λωρίδα χαρτιού διπλωμένη μια φορά και ενωμένη στις άκρες της, σχηματίζει μια συνεχόμενη μονογωνική, μονόπλευρη επιφάνεια.
Τα ανακυκλώσιμα υλικά μπορούν να προέλθουν από πολλές πηγές συμπεριλαμβανομένων των σπιτιών, των δημοσίων υπηρεσιών και των βιομηχανιών.
Η σημασία και τα οφέλη της ανακύκλωσης είναι σημαντικά διότι έχει ως αποτέλεσμα:
1) Τη μείωση της κατανάλωσης πρώτων υλών καθώς και της χρήσης ενέργειας και ως εκ τούτου τις εκπομπές αερίων του θερμοκηπίου.
2) Την εξοικονόμηση ενέργειας και φυσικών πόρων που λαμβάνονται συνεχώς από τη φύση.
3) Τη μείωση των απορριμμάτων και των προβλημάτων διαχείρισής τους.
4) Μείωση του κόστους αποκομιδής. Οι αυξανόμενες ανάγκες για χώρους αποκομιδής και η ανάγκη να οδηγηθούν τα απορρίμματα σε τοποθεσίες πολύ μακριά από το σημείο που προέρχονται, οδήγησε σε αυξημένο κόστος αποκομιδής.
5) Τη μείωση της ρύπανσης της ατμόσφαιρας, του εδάφους και των υπόγειων υδάτων.
6) Την πτώση των τιμών των προϊόντων μακροπρόθεσμα, καθώς δεν απαιτείται εκ νέου παραγωγή πρώτης ύλης.
7) Την προστασία της υγείας των κατοίκων του πλανήτη και τη διασφάλιση καλύτερου μέλλοντος των παιδιών μας.
8) Τη δημιουργία νέων θέσεων εργασίας σε τομείς θετικών ενεργειών για τη διάσωση του πλανήτη.
9) Τη δημιουργία ευχάριστης αίσθησης και ικανοποίησης για τη συμμετοχή στη βελτίωση του περιβάλλοντος και των συνθηκών ζωής.
Σε ανακύκλωση μπορεί να υποβληθεί το χαρτί, το γυαλί, το αλουμίνιο, οι μπαταρίες, τα πλαστικά, τα οχήματα, οι ηλεκτρικές και ηλεκτρονικές συσκευές, τα κινητά τηλέφωνα, τα ελαστικά οχημάτων, κλπ.
Η ανακύκλωση έχει περάσει πλέον στη συνείδηση των περισσοτέρων πολιτών ως μια θετική διέξοδος για τη διαχείριση των απορριμμάτων. Δυστυχώς όμως στην Ελλάδα, η μέθοδος αυτή έχει σχεδόν ταυτιστεί με την απλή συλλογή του χαρτιού και του αλουμινίου από τα αναψυκτικά και οι περισσότερες προσπάθειες έμειναν στο στάδιο των πιλοτικών προγραμμάτων, τόσο από τους Δήμους, όσο και από τους ιδιώτες.
Πρέπει λοιπόν όλοι οι άνθρωποι να καταλάβουμε πόσο σημαντική είναι η ανακύκλωση των προϊόντων, αν θέλουμε να διατηρήσουμε το περιβάλλον καθαρό. Κάθε ένας μεμονωμένα και όλοι μαζί συνολικά, πρέπει να συμβάλουμε ενεργά στην επιτυχία της προσπάθειας αυτής.
ΑΝΑΚΎΚΛΩΣΗ ΧΑΡΤΙΟΥ
Το χαρτί είναι ένα προϊόν που χρησιμοποιείται ευρύτατα στην καθημερινή ζωή. Από την τουαλέτα μέχρι την κουζίνα και από το γραφείο μέχρι το εμπόριο χρησιμοποιούνται τεράστιες ποσότητες χαρτιού.
Η σπατάλη χαρτιού ασκεί υπερβολικές πιέσεις πάνω στα δάση του πλανήτη. Σημαντικά οικοσυστήματα απειλούνται επίσης από την κατανάλωση του χαρτιού. Σπάνια είδη και ανεξερεύνητες σχέσεις χάνονται για πάντα μαζί με τα εξαιρετικά οικοσυστήματα. Χωρίς το δάσος δεν μπορούν να επιβιώσουν σπάνια είδη ζώων και φυτών, συχνά σημαντικά και για τον άνθρωπο.
Το τροπικό δάσος που κόβεται δεν φυτρώνει ξανά και τα δάση που αντικαθίστανται από τεχνητές καλλιέργειες, χάνουν τη βιοποικιλότητά τους. Επιπλέον πολλές μελέτες επισημαίνουν τον κίνδυνο να μη μπορούν να καλυφθούν οι ανάγκες σε ξυλεία, αν στηριχθούμε στις μονοκαλλιέργειες.
Η ζημιά στο περιβάλλον δεν σταματάει με το κόψιμο των δένδρων. Για να γίνει το χαρτί, η βιομηχανία πρέπει να επεξεργαστεί τους κομμένους κορμούς. Συχνά η επεξεργασία αυτή προκαλεί σημαντική ρύπανση. Ακόμα και αυτό το χημικό που χρησιμοποιείται για τη λεύκανση του χαρτιού έχει ευθύνη για τη ρύπανση με οργανοχλωριωμένες ενώσεις του περιβάλλοντος.
Η κατανάλωση του χαρτιού στις αρχές του εικοστού αιώνα (1915) ήταν μόλις 5.000.000 τόνους για ολόκληρο τον πλανήτη. Σήμερα η ετήσια κατανάλωση είναι περίπου 40 φορές μεγαλύτερη, ξεπερνώντας τους 200.000.000 τόνους το χρόνο.
Η ανακύκλωση του χαρτιού, είναι μια διεργασία που αν γίνει σωστά, μπορεί να είναι οικονομικά συμφέρουσα, φιλική προς το περιβάλλον και να δίνει καλής ποιότητας ανακυκλωμένο χαρτί.
Αν μειώσουμε την περιττή κατανάλωση χαρτιού και αν βελτιώσουμε τα προγράμματα ανακύκλωσης χαρτιού, μπορούμε να ελαφρύνουμε τις πιέσεις που ασκούνται πάνω στα δάση. Σημειώνουμε ότι όταν ανακυκλώνουμε έναν τόνο χαρτιού:
- Σώζουμε 17 δένδρα.
- Εξοικονομούμε ενέργεια και κατανάλωση νερού κατά 50%.
- Μειώνουμε τη ρύπανση του περιβάλλοντος κατά 74% και
- Ελαττώνουμε τα απορρίμματα προς τις χωματερές.
ΑΝΑΚΥΚΛΩΣΗ ΓΥΑΛΙΟΥ
Το γυαλί το χρησιμοποιούμε συχνά στη ζωή μας σε διάφορες μορφές. Είναι ένα υλικό που βρίσκεται παντού. Όταν όμως βρεθεί στη φύση δεν αποσυντίθεται, γι’ αυτό πρέπει να το ανακυκλώσουμε.
Το γυαλί είναι ένα υλικό που για να αποσυντεθεί στο περιβάλλον, πρέπει να περάσουν χιλιάδες χρόνια. Για την ακρίβεια μπορούμε να υποθέσουμε ότι δεν αποσυντίθεται και κατά συνέπεια αποτελεί για το περιβάλλον ρύπο.
Οπότε η λύση είναι η ανακύκλωση. Επίσης, όσες φορές και να ανακυκλώσουμε το γυαλί, η ποσότητά του δεν αλλοιώνεται.
Στη χώρα μας καταλήγουν στις χωματερές τουλάχιστον 100.000 τόνοι γυαλιού, από τους οποίους ποσοστό λιγότερο από το 50%, καταλήγει στην ανακύκλωση.
Υπάρχουν δύο τρόποι ανακύκλωσης:
Ο πρώτος είναι η επαναχρησιμοποίηση των μπουκαλιών και
Ο δεύτερος έχει σχέση με τα μπουκάλια που δεν μπορούν να επαναχρησιμοποιηθούν, καθώς και με τα διάφορα γυάλινα αντικείμενα. Αυτά συγκεντρώνονται σε ειδικούς κάδους και στη συνέχεια μεταφέρονται στα κέντρα συγκέντρωσης γυαλιού, όπου γίνεται ο διαχωρισμός ανάλογα με το χρώμα του. Μετά το σπάνε σε μικρά κομματάκια (υαλόθραυσμα) και κατόπιν το καθαρίζουν από τα χαρτιά, τα πλαστικά, κ.α. Στη συνέχεια το υαλόθραυσμα οδηγείται στον κλίβανο τήξης και ακολουθείται όλη η προηγούμενη διαδικασία.
Η ανακύκλωση γίνεται σε μάντρες κοντά στις χωματερές ή σε ειδικά κέντρα εμπορίας γυαλιού σε διάφορα σημεία των μεγάλων πόλεων. Στα κέντρα αυτά γίνεται διαλογή των φιαλών ανάλογα με τη φίρμα της βιομηχανίας που τις χρησιμοποιεί ως υλικό συσκευασίας. Όσες βρίσκονται σε άριστη κατάσταση, στέλνονται στις αντίστοιχες βιομηχανίες όπου καθαρίζονται, αποστειρώνονται και επαναχρησιμοποιούνται. Οι υπόλοιπες φιάλες διοχετεύονται στις βιομηχανίες υαλουργίας, ως υαλόθραυσμα.
Στη χώρα μας λειτουργούν δύο μεγάλα κέντρα ανακύκλωσης γυαλιού στην Αθήνα και στη Λάρισα, καθώς και ελάχιστες μικρές μονάδες.
Τι μπορούμε να κάνουμε:
- Να μην πετάμε διάφορα γυάλινα σκεύη ή διακοσμητικά που δεν χρειαζόμαστε, αλλά να τα ρίχνουμε στους ειδικούς κάδους ανακύκλωσης.
- Να επιστρέφουμε τα γυάλινα δοχεία από αναψυκτικά και μπύρες
- Πολλά γυάλινα δοχεία μπορούν να ξανά χρησιμοποιηθούν στην κουζίνα μας όπως για μαρμελάδες, γλυκά κομπόστες κλπ.
- Να ζητήσουμε από το Δήμο να τοποθετήσει κάδους για ανακύκλωση.
ΑΝΑΚΥΚΛΩΣΗ ΑΛΟΥΜΙΝΙΟΥ
Το αλουμίνιο δικαίως χαρακτηρίζεται ως «πράσινο» μέταλλο, ικανοποιώντας ταυτόχρονα τις τεχνολογικές και οικολογικές απαιτήσεις.
Η διατήρηση της αξίας του μετάλλου, παράλληλα με την επ’ άπειρον δυνατότητα ανακύκλωσης του αλουμινίου, αποτελούν εξαιρετικά ελκυστικά χαρακτηριστικά που ενισχύουν το προφίλ οικολογίας του αλουμινίου. Ο χαρακτηρισμός του σαν «ενεργειακή τράπεζα» αποδίδει πλήρως τα παραπάνω.
Η ανακύκλωση κουτιών αλουμινίου, εξοικονομεί περίπου το 95% της ενέργειας που απαιτεί η παραγωγή αλουμινίου από μετάλλευμα και είναι το σημαντικότερο μέσο για την οικονομία ενέργειας, καθώς και τη μείωση των εκπομπών ρύπων στο περιβάλλον.
Κάθε χρόνο στην Ελλάδα χρησιμοποιούνται 1.000.000.000 κουτιά αλουμινίου. Για την παραγωγή αυτών των κουτιών, χρειάζονται 17.142 τόνοι αλουμινίου ή 68.600 τόνοι βωξίτη και 257.142.000 κιλοβατώρες ενέργειας.
Επομένως κουτιά από αναψυκτικά, μπύρες κ.α. δεν είναι άχρηστα, αντίθετα με την ανακύκλωσή τους έχουμε εξοικονόμηση χρημάτων, περιορισμό στη σπατάλη πρώτων υλών, μείωση του όγκου των σκουπιδιών, προστασία του περιβάλλοντος, εξοικονόμηση του 95% της ενέργειας που χρειάζεται για την παραγωγή του από καθαρή πρώτη ύλη και τέλος μείωση των πληγών στα βουνά που γίνονται για την εξόρυξη βωξίτη.
Είναι αξιοσημείωτο, σύμφωνα με τα στοιχεία της Ελληνικής Ένωσης Αλουμινίου, υπολογίζεται ότι ανακυκλώθηκε μόνο το 25% από το σύνολο των κουτιών αλουμινίου που καταναλώθηκαν το 1991.
Για να καταδειχθεί η σημαντικότητα της ανακύκλωσης, τονίζεται ότι ενώ για την πρωτογενή παραγωγή 1 κιλού αλουμινίου (ηλεκτρόλυση αλουμίνας από βωξίτη) απαιτείται ενέργεια 14 KWH, για την ανακύκλωση της ίδιας ποσότητας από σκραπ, απαιτείται μόνο 5% της ενέργειας της μεθόδου ηλεκτρολύσεως. Η διεθνείς προσπάθεια που καταβάλλεται προς την κατεύθυνση αυτή, αποδεικνύεται και με το «κλείσιμο» ορυχείων βωξίτη. Η επαναφορά του τοπίου των σκαμμένων ορυχείων είναι καθιερωμένη και τα Ηνωμένα Έθνη έχουν βραβεύσει την αναδάσωση παλαιών ορυχείων μεγάλης εταιρίας στην Αυστραλία.
ΑΝΑΚΥΚΛΩΣΗ ΠΛΑΣΤΙΚΟΥ
Κοιτώντας γύρω μας, καταλαβαίνουμε εύκολα ότι περιτριγυριζόμαστε από πλαστικό. Παιχνίδια, υλικά συσκευασίας, μέρη αυτοκινήτων, σκεύη κουζίνας, ιατρικές συσκευές και τόσα άλλα.
Πλαστικά σκουπίδια στους δρόμους, φραγμένα φρεάτια από πλαστικά μπουκάλια, πολλά από τα οποία μπορούν να ανακυκλωθούν.
Η ανακύκλωση παίζει σημαντικό ρόλο στη διαχείριση των πλαστικών, αλλά δεν μπορεί να αντιμετωπίσει το σύνολο των υλικών συσκευασίας, διότι:
- Η συλλογή των πλαστικών αποβλήτων είναι σημαντικό πρόβλημα.
- Κατά την ανακύκλωση, τουλάχιστον το 15% των πλαστικών παραμένει ως απόβλητο, εξαιτίας των ουσιών που περιέχουν τα πλαστικά.
- Με την ανακύκλωση δε λύνουμε το πρόβλημα της ρύπανσης, αλλά το επιβραδύνουμε.
- Τέλος, δε μπορεί να πραγματοποιηθεί ανακύκλωση, αν δεν προηγηθεί διαχωρισμός των διαφορετικών ειδών πλαστικού.
Από την ανακύκλωση πλαστικών έχουμε τα εξής πλεονεκτήματα:
- Εξοικονόμηση μη ανανεώσιμων ορυκτών καυσίμων και ενέργειας.
- Μείωση της ποσότητας των στερεών καταλοίπων που καταλήγουν στις χωματερές.
- Μείωση των εκπομπών διοξειδίου του άνθρακα, οξειδίων του αζώτου και διοξειδίου του θείου.
Σημειώνουμε ότι για κάθε τόνο ανακυκλωμένου πολυαιθυλενίου, εξοικονομούνται 1,8 τόνοι πετρελαίου, ενώ η ανακύκλωση ενός και μόνο πλαστικού μπουκαλιού, εξοικονομεί ενέργεια για να ανάψει μια λάμπα των 60 watt για 6 ώρες.
ΑΝΑΚΎΚΛΩΣΗ ΜΠΑΤΑΡΙΩΝ
Ανακύκλωση μπαταριών, είναι η διαδικασία ανάκτησης και αξιοποίησης των υλικών που αποτελούν τις μπαταρίες, δηλαδή η απόσπαση των μετάλλων της μπαταρίας και η επαναφορά τους στο φυσικό και οικονομικό κύκλο, με την επαναχρησιμοποίησή τους για την κατασκευή νέων μπαταριών ή άλλων προϊόντων.
Τελικός σκοπός της ανακύκλωσης μπαταριών, είναι η εξοικονόμηση ενέργειας και πρώτων υλών, η μείωση του όγκου απορριμμάτων, κυρίως όμως η προστασία του περιβάλλοντος. Οι ουσίες που περιέχει μια μικρή μπαταρία ( όπως αυτές που έχουν τα ρολόγια μας ) είναι ικανή να ρυπάνει ένα (1) κυβικό μέτρο χώμα ή 400 κυβικά μέτρα νερό. Επίσης ορισμένα μέταλλα, από αυτά που ενδεχομένως περιέχουν οι μπαταρίες μας, έχουν γνωστές και επιβεβαιωμένες επιδράσεις στην υγεία μας.
Πάνω από 10 δισεκατομμύρια μπαταρίες παράγονται σ’ ολόκληρο τον κόσμο κάθε χρόνο. Στην Ελλάδα κυκλοφορούν:
- Ένα εκατομμύριο μπαταρίες αυτοκινήτων. ( οι περισσότερες είναι μολύβδου )
- 100 εκατομμύρια μπαταρίες «οικιακής χρήσης» διαφόρων μεγεθών (από αυτές υπολογίζεται ότι το 80% είναι απλές μπαταρίες ψευδαργύρου/άνθρακα και οι υπόλοιπες είναι αλκαλικές).
- 5 εκατομμύρια μπαταρίες σε σχήμα κουμπιού (κομβιόσχημες)
- Χιλιάδες συσσωρευτές βιομηχανικού τύπου (βιοτεχνίες, ΟΤΕ, στρατός ) που είναι συνήθως μολύβδου ή καδμίου / νικελίου.
(αυτοί είναι αριθμοί που αφορούν την προηγούμενη δεκαετία. Σήμερα οι αριθμοί αυτοί είναι πολύ μεγαλύτεροι).
Όπως όμως αναφέραμε και για άλλα επικίνδυνα για το περιβάλλον υλικά, έτσι και για τις μπαταρίες υπάρχουν τρόποι να μειώσουμε τα προβλήματα. Έτσι:
- 1. Αποφεύγουμε τη χρήση μπαταριών, όσο είναι δυνατόν (πχ στο σπίτι ακούμε μουσική βάζοντας τη συσκευή στην πρίζα και όχι με μπαταρίες).
- 2. Δεν αφήνουμε μπαταρίες μέσα σε συσκευές που δεν χρησιμοποιούμε συχνά.
- 3. Προτιμάμε ηλιακές μπαταρίες όπου αυτές είναι διαθέσιμες. Φορτίζουν με το φως του ήλιου και δεν τις πετάμε.
- 4. Προτιμάμε τις επαναφορτιζόμενες. (κοστίζουν περισσότερο στην αρχή αλλά συμφέρουν γιατί επαναφορτίζονται πολλές φορές με μηδαμινή κατανάλωση ρεύματος. Επιπλέον δεν αναγκαζόμαστε να πετάμε συχνά μπαταρίες).
- 5. Ανακυκλώνουμε αυτές τις μπαταρίες που είμαστε σίγουροι ότι δεν «αντέχουν» άλλο. (Προσοχή: δεν τοποθετούμε μεταχειρισμένες μαζί με καινούριες στην ίδια συσκευή. Είναι επικίνδυνο και βλάπτει και τις μπαταρίες ).
Οι μόνες μπαταρίες που συλλέγονται και ανακυκλώνονται σήμερα στην Ελλάδα είναι οι μπαταρίες μολύβδου για τα οχήματα. Η συλλογή τους δεν είναι συστηματική και το κίνητρο της συλλογής τους είναι μόνο οικονομικό, γιατί ο μόλυβδος που περιέχουν λιώνει και πουλιέται.
Η ανακύκλωση των υπόλοιπων μπαταριών είναι δύσκολη και δαπανηρή, κατά συνέπεια δεν είναι οικονομικά συμφέρουσα. Οι σκοποί της είναι η προστασία του περιβάλλοντος και η εξοικονόμηση ενέργειας.
Όσοι δέχονται μπαταρίες για ανακύκλωση, το κάνουν για λόγους προβολής των επιχειρήσεών τους. Άλλωστε πληρώνουν για κάθε κιλό μπαταριών που παραδίδουν στην εταιρία διαχείρισης αποβλήτων με την οποία συνεργάζονται.
Σε ολόκληρη την Ευρώπη υπάρχουν σήμερα μόνο τέσσερα (4) εργοστάσια που τις ανακυκλώνουν. Τα δύο είναι στη Γαλλία και τα υπόλοιπα δύο στη Γερμανία. Η συλλογή, η μεταφορά και η αποδοχή εκ μέρους μιας χώρας, των μπαταριών της άλλης, προαπαιτούν ειδικές συμβάσεις και έγκριση από τα Υπουργεία Περιβάλλοντος και των δύο χωρών.
ΑΝΑΚΎΚΛΩΣΗ ΟΧΗΜΑΤΩΝ
Στη χώρα μας κυκλοφορούν σήμερα πάνω από 1,5 εκατομμύρια αυτοκίνητα ηλικίας άνω των 15 ετών, τη στιγμή που ο μέσος όρος ηλικίας οχημάτων στην υπόλοιπη Ευρώπη, μετά βίας αγγίζει τα 13 χρόνια.
Όταν όμως το παλιό μας αυτοκίνητο μας «εγκαταλείψει» δεν είναι λίγοι δυστυχώς οι ιδιοκτήτες που επιλέγουν αντί της ανακύκλωσης να το αφήσουν μόνιμα σταθμευμένο στο δρόμο, δημιουργώντας πλείστα όσα προβλήματα.
Κατά κύριο λόγο γίνονται εστίες περιβαλλοντικής ρύπανσης. Επίσης καταλαμβάνουν θέσεις στάθμευσης και τέλος δημιουργούν πλασματικά στοιχεία κυκλοφορίας των αυτοκινήτων.
Τα αυτοκίνητα αυτά, όπως και πολλά άλλα προϊόντα που « φτάνουν στο τέλος της ζωής τους» [Οχήματα Τέλους Κύκλου Ζωής (Ο.Τ.Κ.Ζ.)] με κατάλληλη εναλλακτική διαχείριση, καθίστανται πηγή πρώτων υλών, εξαρτημάτων και ανταλλακτικών.
Στη χώρα μας λειτουργούν αρκετές εταιρίες που διαθέτουν μονάδα επεξεργασίας απορρύπανσης και ανακύκλωσης οχημάτων. Οι εγκαταστάσεις περιλαμβάνουν χυτήριο ανακύκλωσης, διαλυτήριο Ο.Τ.Κ.Ζ. και μονάδα για την ανακύκλωση στερεών μεταλλικών και μη μεταλλικών αποβλήτων.
Οι εταιρείες ανακύκλωσης αυτοκινήτων συγκεκριμένα αναλαμβάνουν:
1) Τη δωρεάν διεκπεραίωση των διαδικασιών οριστικής απόσυρσης και διαγραφής.
2) Την απόσυρση και οριστική διαγραφή των Ο.Τ.Κ.Ζ., επιβατικών και φορτηγών (έως 3.5 τόνους ).
3) Την αγορά και οριστική διαγραφή φορτηγών άνω των 3.5 τόνων. Μαζί αναλαμβάνουν και την έκδοση των σχετικών πιστοποιητικών, τα οποία μπορούν να χρησιμοποιηθούν για συμμετοχή σε προγράμματα ΕΣΠΑ.
4) Τη δωρεάν μεταφορά εντός της περιφέρειας των εταιρειών, και
5) Την αγορά του δικαιώματος απόσυρσης με κέρδος από 400 έως 600 ευρώ.
Συνεπώς χρειάζεται ένας διαφορετικός τρόπος διαχείρισης των Ο.Τ.Κ.Ζ, πρωτίστως φιλικός στο περιβάλλον.
ΑΝΑΚΥΚΛΩΣΗ ΗΛΕΚΤΡΙΚΩΝ ΚΑΙ ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΩΝ ΣΥΣΚΕΥΩΝ
Τα Απόβλητα Ηλεκτρικού και Ηλεκτρονικού Εξοπλισμού (ΑΗΗΕ) είναι ηλεκτρικές ή ηλεκτρονικές συσκευές οι οποίες έχουν ολοκληρώσει τον κύκλο ζωής τους και δεν χρησιμοποιούνται πλέον από τους ιδιοκτήτες τους.
Ανακύκλωση ΑΗΗΕ, είναι η διαδικασία μετατροπής των αποβλήτων αυτών σε προϊόντα ίδιας ή διαφορετικής χρήσης, αφού έχουν προηγηθεί συγκεκριμένα στάδια επεξεργασίας που έχουν ως αποτέλεσμα την αφαίρεση των επικίνδυνων στοιχείων από αυτά, καθώς και την ανάκτηση των αξιοποιήσιμων υλικών τους.
Λόγω της προόδου της τεχνολογίας και της μεγάλης μείωσης του κόστους παραγωγής, τα ηλεκτρικά και ηλεκτρονικά είδη εξαπλώνονται με γρήγορους ρυθμούς, με συνέπεια την ταχεία αύξηση του όγκου των αποβλήτων. Κατά συνέπεια, το πιο άμεσο και ορατό όφελος της ανακύκλωσης συσκευών είναι η μείωση του όγκου των απορριμμάτων.
Ένα ιδιαίτερο και σημαντικό όφελος που προκύπτει από την ανακύκλωση των ηλεκτρικών και ηλεκτρονικών αποβλήτων μας, είναι ότι αποφεύγουμε την επιβάρυνση του περιβάλλοντος από επικίνδυνες ουσίες που περιέχονται σε αυτά, όταν μετά το τέλος της ζωής τους δεν υποστούν ορθή περιβαλλοντική διαχείριση. Για παράδειγμα, ένας υπολογιστής αποτελείται από κατασκευαστικά μέρη που περιέχουν μέταλλα όπως χαλκό, ψευδάργυρο, κασσίτερο, μόλυβδο ή κάδμιο. Αυτά τα στοιχεία δεν είναι επιβλαβή για την υγεία ή το περιβάλλον όταν ο υπολογιστής χρησιμοποιείται στην καθημερινότητά μας. Όταν όμως τον πετάξουμε στη χωματερή ή στη φύση, τα τοξικά αυτά μέταλλα θα απελευθερωθούν.
Με την επεξεργασία των ηλεκτρικών και ηλεκτρονικών αποβλήτων μας ανακτώνται αξιοποιήσιμα υλικά, όπως μέταλλα, γυαλί και πλαστικό, τα οποία επαναχρησιμοποιούνται στη διαδικασία παραγωγής.
Επομένως η ανακύκλωση συνεισφέρει στον περιορισμό της βιομηχανικής ρύπανσης, καθώς μειώνεται η παραγωγή τοξικών αερίων και σωματιδίων που ρυπαίνουν την ατμόσφαιρα ή βιομηχανικών αποβλήτων που ρυπαίνουν το νερό και το υπέδαφος. Ταυτόχρονα εξοικονομείται ενέργεια και περιορίζονται οι εκπομπές διοξειδίου του άνθρακα.
Επιπλέον συμβάλλουμε στη διαφύλαξη του ορυκτού πλούτου, απαραίτητη προϋπόθεση για την αειφόρο ανάπτυξη και το βιώσιμο μέλλον των μελλοντικών γενεών. Ειδικότερα με την ανακύκλωση επιτυγχάνεται μείωση της εξόρυξη των μη ανανεώσιμων φυσικών πόρων, όπως είναι τα μεταλλεύματα και το πετρέλαιο, με αποτέλεσμα την αποφυγή της περιβαλλοντικής υποβάθμισης.
Εκτός της προστασίας του περιβάλλοντος, η ανακύκλωση των ηλεκτρικών και ηλεκτρονικών συσκευών έχει ως αποτέλεσμα πολλά οικονομικά οφέλη για τους πολίτες και καθώς επεκτείνεται, αυτά γίνονται σημαντικότερα. Ειδικότερα:
- Μέσω της ανακύκλωσης ελαφρύνεται το κόστος αποκομιδής και μεταφοράς προς τους Χ.Υ.Τ.Α.
- Οι κατασκευαστές που παράγουν προϊόντα σε μεγάλο βαθμό από ανακυκλωμένα υλικά, έχουν τη δυνατότητα να μειώσουν το κόστος παραγωγής των προϊόντων, καθώς μειώνουν τις ανάγκες τους σε πρώτες ύλες και ενεργειακές πηγές, σε εξοπλισμό και εγκαταστάσεις. Μακροπρόθεσμα χαμηλότερο κόστος για τη βιομηχανία, σημαίνει χαμηλότερες τιμές για τους καταναλωτές.
- Επιπροσθέτως, η ανάπτυξη της ανακύκλωσης σημαίνει αύξηση των θέσεων απασχόλησης, που ειδικά για τον κλάδο της ανακύκλωσης ηλεκτρικού και ηλεκτρονικού εξοπλισμού στη χώρα μας, αριθμούν σε περισσότερες από 1000.
Ανακυκλώνοντας, συνεισφέρουμε στο περιβάλλον, την οικονομία, αλλά και στον πολιτισμό, σεβόμενοι το δικαίωμα στην υγεία, την καθαριότητα και την αισθητική του περιβάλλοντος.
AΝΑΚΎΚΛΩΣΗ ΚΙΝΗΤΩΝ ΤΗΛΕΦΩΝΩΝ
Ένα κινητό τηλέφωνο αποτελείται από υλικά όπως πλαστικό και πολύτιμα μέταλλα, όπως χρυσό, ίνδιο και ταντάλιο, και οι παλιές συσκευές κινητών τηλεφώνων εξακολουθούν να διατηρούν μέρος της αρχικής τους αξίας.
«Ακόμη και σε ένα μικρό κινητό τηλέφωνο, η συγκέντρωση σε πολύτιμα μέταλλα είναι μεγάλη».
Για παράδειγμα, κινητά τηλέφωνα που ζυγίζουν ένα κιλό, περιέχουν περίπου 300 mg χρυσού και αυτό είναι πολύ. Υπ’ αυτήν την έννοια είναι προτιμότερο τα παλιά κινητά να μη μένουν σε αχρησία, αλλά να δίνονται αμέσως για ανακύκλωση, είτε απευθείας στους παρόχους κινητής τηλεφωνίας, είτε στο πλαίσιο ειδικών εκστρατειών ευαισθητοποίησης των καταναλωτών.
Επίσης η μπαταρία του περιέχει στοιχεία τα οποία αν καταλήξουν στα σκουπίδια, θα επιβαρύνουν τον υδροφόρο ορίζοντα και κατά συνέπεια το περιβάλλον.
Για παράδειγμα η ποσότητα καδμίου που περιέχεται στις μπαταρίες νικελίου-καδμίου, είναι ικανή να μολύνει το 1/3 του νερού μιας πισίνας Ολυμπιακών διαστάσεων.
Αντικείμενα για ανακύκλωση είναι όλα τα είδη των κινητών τηλεφώνων και τα αξεσουάρ τους .
Σε πρόσφατη έρευνά του το Γερμανικό Κέντρο Πληροφόρησης για την κινητή τηλεφωνία (IZMF) καταλήγει ότι μόλις ένα στα δέκα (10%) κινητά τηλέφωνα που βγαίνουν σε αχρησία ανακυκλώνονται.
Σύμφωνα μάλιστα με στοιχεία του ΟΗΕ, η συντριπτική πλειοψηφία των καταναλωτών δεν έχει ιδέα περί των τρόπων ανακύκλωσης των κινητών τηλεφώνων ή για το πού θα μπορούσαν να τα εναποθέσουν. Επίσης έχει διαπιστωθεί ότι ένα μεγάλο μέρος παλιών κινητών, μεταπωλείται παράνομα σε χώρες της Ανατολικής Ευρώπης, της Ασίας ή της Αφρικής, αντί να καταλήγει στην ανακύκλωση.
Πώς γίνεται η ανακύκλωση κινητών τηλεφώνων
Τα κινητά προς ανακύκλωση, εάν μπορούν να επισκευαστούν, προωθούνται, όπως είπαμε σε αναπτυσσόμενες και υπανάπτυκτες χώρες.
Σε αντίθετη περίπτωση προωθούνται για ανακύκλωση, όπου: Πρώτα απομακρύνεται η μπαταρία των κινητών, η οποία οδηγείται σε μια ειδική εγκατάσταση προς επεξεργασία. Έπειτα το υπόλοιπο κομμάτι λιώνει. Με βάση σύγχρονες μεθόδους μεταλλουργίας, από τη διαδικασία αυτή μπορούν στη συνέχεια να διαχωριστούν και να ανακτηθούν μέχρι 17 είδη μετάλλων. Σε αυτό το κομμάτι εστιάζει πλέον η έρευνα , με στόχο να ανακτώνται ολοένα και περισσότερα μέταλλα.
Τα μέταλλα αυτά χρησιμοποιούνται για την παραγωγή άλλων αντικειμένων, με βάση όλες τις νομικές διατάξεις που ισχύουν στην Ε.Ε. Για παράδειγμα:
- Ο χαλκός που απομονώνεται, μπορεί να χρησιμοποιηθεί για την παραγωγή σωλήνων.
- Το νικέλιο μπορεί να χρησιμοποιηθεί για παραγωγή μαγειρικών σκευών.
- Οι μικροεπεξεργαστές μπορούν να χρησιμοποιηθούν σε φούρνους μικροκυμάτων ή σε άλλες ηλεκτρονικές συσκευές.
- Οι οθόνες υγρών κρυστάλλων (LCD) μπορούν να χρησιμοποιηθούν στα ρολόγια ή στις ηλεκτρικές κουζίνες.
- Ακόμη και τα υλικά που αποτελούνται από μίξεις πλαστικού και μετάλλου, τα οποία δεν μπορούν να διαχωριστούν, αποτεφρώνονται με ελεγχόμενες διαδικασίες για την παραγωγή ενέργειας.
Βέβαια, όπως εκτιμάται, η ειδική συνολική διαδικασία ανακύκλωσης κινητών τηλεφώνων και η ανάκτηση πολύτιμων μετάλλων, παραμένει ακόμη στην πράξη «ένα ιδιαίτερα πολύπλοκο θέμα» μέχρις ότου να μπορεί να θεωρηθεί ως μια νέα «φλέβα χρυσού», καλά κρυμμένη στα άδυτα των νοικοκυριών.
ΑΝΑΚΎΚΛΩΣΗ ΕΛΑΣΤΙΚΏΝ ΟΧΗΜΑΤΩΝ
Η ανακύκλωση των μεταχειρισμένων ελαστικών οχημάτων διαφέρει σημαντικά από την ανακύκλωση των άλλων υλικών τέλους κύκλου ζωής, στο γεγονός ότι τα προϊόντα του τεμαχισμού ή της κοκκοποίησης των μεταχειρισμένων ελαστικών, δεν μπορούν να χρησιμοποιηθούν ως πρώτες ύλες για την παραγωγή νέων ελαστικών, εκτός από πολύ μικρές ποσότητες.
Τα προϊόντα της επεξεργασίας των μεταχειρισμένων ελαστικών, μπορούν όμως να αποτελέσουν πρώτη ύλη για τη δημιουργία νέων διαφορετικών προϊόντων και για να αντικαταστήσουν σε ορισμένες περιπτώσεις άλλα πρωτογενή υλικά με αντίστοιχες ή και καλύτερες , σε ορισμένες περιπτώσεις, ιδιότητες.
Χαρακτηριστικό των μεταχειρισμένων ελαστικών οχημάτων είναι ότι, παρότι δεν συγκαταλέγονται στα επικίνδυνα απόβλητα, η διαχείρισή τους είναι δύσκολη τόσο από περιβαλλοντικής όσο και από οικονομικής άποψης.
Ο μεγάλος όγκος των ελαστικών δυσχεραίνει τη μεταφορά τους σε μεγάλες αποστάσεις, καθιστώντας ασύμφορη την αξιοποίησή τους σε μονάδες επεξεργασίας, οι οποίες βρίσκονται μακριά από τους χώρους απόρριψής τους.
Επίσης η συμπαγής δομή τους, δυσχεραίνει την όποια διαδικασία μηχανικής τους κατεργασίας, επιβαρύνοντας σημαντικά το κόστος παραγωγής των τελικών προϊόντων επεξεργασίας τους από τα εργοστάσια ανακύκλωσης.
Για τα υλικά αυτά υπάρχουν περιορισμένες αγορές τόσο στην Ελλάδα όσο και στην Ευρώπη. Συνεπώς είναι πολύ σημαντική η δημιουργία και ανάπτυξη νέων αγορών για τα προϊόντα επεξεργασίας των μεταχειρισμένων ελαστικών, ώστε να μη δημιουργούνται εμπόδια αυτού του απόβλητου, δεδομένου ότι αφενός απαγορεύεται η διάθεσή του σε ΧΥΤΑ, αφετέρου η αποθήκευση σε χώρους προσωρινής αποθήκευσης, εγκυμονεί κινδύνους.
Σημαντική αγορά για πολλά τελικά και ενδιάμεσα προϊόντα της ανακύκλωσης των ελαστικών, είναι τα δημόσια έργα τα οποία θα μπορούσαν να απορροφήσουν μεγάλες ποσότητες των προϊόντων αυτών.
Τα μεταχειρισμένα ελαστικά οχημάτων μπορούν να αξιοποιηθούν τόσο ενεργειακά, όσο και ως υλικά.
Σε ότι αφορά την ενεργειακή αξιοποίηση, αυτό συνήθως λαμβάνει χώρα σε ενεργοβόρες βιομηχανίες. Τέτοιες βιομηχανίες είναι κυρίως οι τσιμεντοβιομηχανίες, οι χαλυβουργίες κ.ά.
Η ενεργειακή τους αξιοποίηση, δεν έχει αρνητικές επιπτώσεις στο περιβάλλον, καθότι οι συνθήκες καύσης που επικρατούν στους περιστροφικούς κλιβάνους, δεν επιτρέπουν τη δημιουργία επιπρόσθετων ρύπων απ’ αυτούς που ούτως ή άλλως εκλύονται κατά την καύση ορυκτών καυσίμων.
EΠΙΛΟΓΟΣ
Η συμμετοχή του πολίτη, αποτελεί τη βασική προϋπόθεση για την επιτυχία των συστημάτων εναλλακτικής διαχείρισης όλων των απορριμμάτων
Η τακτική ενημέρωση και η για τον τρόπο ανακύκλωσης, τα οφέλη που προκύπτουν από τη σημασία της εναλλακτικής διαχείρισης, μπορούν να αποτελέσουν κίνητρο για τη περαιτέρω ενεργή συμμετοχή του πολίτη.
Ας μη ξεχνάμε ότι η ανακύκλωση είναι η δεύτερη καλύτερη λύση, η αποφυγή δημιουργίας απορριμμάτων είναι η πρώτη καλύτερη.
Παρόλα αυτά δεν αρκεί μόνο να μειωθούν τα απορρίμματα, αλλά και να ενεργοποιηθούν οι ίδιοι οι πολίτες ώστε να συμμετέχουν σε κάθε προσπάθεια αποκατάστασης του περιβάλλοντος και της ισορροπίας στη φύση.
Γι’ αυτό χρήσιμο είναι να αναζητούμε το λογότυπο της ανακύκλωσης στα προϊόντα που αγοράζουμε, να αποφεύγουμε τις συσκευασίες μιας χρήσης, να ζητάμε προϊόντα που βρίσκονται σε αρμονία με το περιβάλλον και να μάθουμε να επαναχρησιμοποιούμε υλικά αντί να τα πετάμε αμέσως μετά την πρώτη χρήση στα σκουπίδια.
Βιβλιογραφία – Ιστοσελίδεs
1) Μπουρούνης Α. (1983): Η ρύπανση του περιβάλλοντος. Λόγος και Πράξη 20,Δ σελ. 75-99
2) www.minenv.gr/4/41/4111/g411100.html
3) www.el. Wikipedia.org/wiki/
4) www.greenpeace.org/greece/137368/137396/138308
5) www.prasino.gr/enviroment/anakiklosi.htm
6) www.ecoelastika.gr/index_eng.htm
12) www.dw.de
-Ο κ. Αθανάσιος Μπουρούνης είναι Επίτιμος Δ/ντής Σχολικής Μονάδας Δ.Ε.
