30 Οκτωβρίου 2026
Δημήτριος Καλαντζόπουλος
Για τη διατύπωση του παρόντος πονήματος, αφορμή ήταν η πολύ αξιόλογος Επιφυλλίδα του εκλεκτού διανοητή Χρήστου Γιανναρά στην «ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ» , 4ης Δεκεμβρίου 2016, με τίτλο «Κρίμα τα νιάτα τους».
Αξίζει πιστεύω, να παραθέσω ενδεικτικά μερικά αποσπάσματα της, που έχουν μια καίρια συνδετική θέση, στην περαιτέρω ανάπτυξη των δικών μου θέσεων, επί του εν λόγω απολύτως επικυρίαρχου προβλήματος και άκρως αινιγματικού, παγκόσμιου προβληματισμού στον πλανήτη μας! Αναφέρονται εκεί, μεταξύ πολλών άλλων και τα ακόλουθα:
α.-«To 1996,ακριβώς πριν από πενήντα χρόνια, ο Μάρτιν Χάιντεγκερ, από τους σημαντικότερους φιλοσόφους στην ευρωπαϊκή ιστορία και κορυφαίος του 20ού αιώνα, δήλωνε την αγωνία του, αν μπορεί να υπάρξει πολιτικό σύστημα, και ποιο, ικανό να λειτουργήσει μέσα στον κόσμο που διαμορφώνει η ραγδαία εξελισσόμενη τεχνολογία, αυτονομημένη από τις ανθρώπινες ανάγκες, σαν αυτοσκοπός. “Πάντως το συμβατό με την καινούργια εποχή πολίτευμα δεν μπορεί να είναι δημοκρατία”.»
β.-«Γεννούσε τότε στον Χάιντεγκερ πανικό το γεγονός και μόνο της αυτονομημένης από τις ανθρώπινες ανάγκες παραγωγής, η εξέλιξη των μέσων παραγωγής και της παραγωγής σαν αυτοσκοπός.»
«Ήταν κιόλας φανερό ότι η τεχνολογία των μέσων και ο στόχος της παραγωγής δεν απέβλεπαν πια στην ικανοποίηση των ανθρωπίνων αναγκών .»
γ.-« Ο Χάιντεγκερ διαπίστωνε, στη συνέντευξή του το 1966, ότι η εξέλιξη της παραγωγικής τεχνολογίας διαστέλλει τον άνθρωπο από την παραγωγή, “τον ξεριζώνει από τη γη του”. . . »
δ.-«Η παραγωγή ως αυταξία και η αδιάκοπη τεχνολογική εξέλιξη που την υπηρετεί , ταυτίστηκαν αξιωματικά με την “πρόοδο”, τον “εκσυγχρονισμό”, την “προϋπόθεση καλύτερης ζωής”.»
ε.-«Ήταν περισσότερο από φανερό . . . ότι η παραγωγή. . . υπηρετούσε ιδιωτικά, όχι, στον τομέα της ανάπτυξης κοινωνικά συμφέροντα . . . Και όταν αυτό φθάσει να συμβαίνει, η δημοκρατία είναι εκ των πραγμάτων ή “εξ ορισμού” ανέφικτη.»
στ.-«Η διορατική πρόγνωση του Χάιντεγκερ επαληθεύεται με πολλήν ευκρίνεια σήμερα. . . Στο ελλαδικό κράτος σήμερα συντηρούμε όλα τα προσχήματα της δημοκρατίας (λαϊκής κυριαρχίας) χωρίς κανένα πραγματικό αντίκρισμα. . . Το κράτος επιτροπεύεται. . . »
Εν πρώτοις, παρακαλώ επιτρέψατέ μου να συστήσω εαυτόν, ως ένα πολύ παλαιόθεν - από το 1964 και εφεξής, ιδιαίτερα - πρωταγωνιστικής μάλιστα υφής και α π ό π ρ ώ τ ο χ έ ρ ι, γ ν ώ σ τ η κ α ι σ υ ν δ ι α μ ο ρ φ ω τ ή, τόσο στην Ευρώπη όσο και στην Ελλάδα, του εν λόγω πανανθρώπινου ζητήματος, που ευτυχώς και τόσο επιτυχημένα - ε π ι τ έ λ ο υ ς, κ α ι γ ι α π ρ ώ τ η φ ο ρ ά - ήδη π ρ ο σ ά γ ε τα ι στη δημοσιότητα, από τον δικό μας διανοητή κ. Χρήστο Γιανναρά, γενικώτερα βέβαια για το εξωτερικό αλλά και μ ά λ ι σ τ α ειδικότερα, γ ι α τ η ν Ε λ λ ά δ α!!!
Κάτι που προσάγει μία ακόμη επικίνδυνο κατάσταση - βασικά στο ζήτημα π ρ ο σ α ν α τ ο λ ι σ μ ο ύ της «Π α ι δ ε ί α ς» - στη χώρα μας και στους πλήρως χαμένους, μέσα στα απειράριθμα και τόσο ζωτικής υφής προβλήματά τους, ανθρώπους της.
Τούτο, γιατί από την αρχή της δικτατορίας (1967) και εντεύθεν, η κάπως σύντομη αλλά πολύ πρωτοποριακή για την τότε εποχή της, ελληνική πρόοδος – αφ’ ενός μεν στον τεχνολογικό τομέα και αφ’ ετέρου παράλληλα και συνάμα μάλιστα στον πάσης μορφής και κατηγορίας ανθρώπινό της παράγοντα που ήδη είχε αρχίσει από το 1964, να θέτει την υποδομή της περαιτέρω βασικοτάτης για το μέλλον της, πορείας της χώρας, κατ’ αρχήν το 1967 - εξ ανάγκης - εγκαταλείφθηκε!
Ενώ ακολούθως - δυστυχέστατα – και μετά τη μεταπολίτευση - ουδένα Θεσμικό Όργανο, δηλαδή, κυρίως το ΤΕΕ, ως ο μοναδικός εν προκειμένω από την ίδρυσή του θεσμοθετημένος σύμβουλος των εκάστοτε κυβερνήσεων, όχι μόνο δεν ενδιαφέρθηκε, αλλά τουναντίον . . . ν α ι ! , δεν επέτρεψε να ασχοληθεί και κανένα μέλος του, για να συνεχίσει τις προηγούμενες κατευθυντήριες και άκρως ωφέλιμες για τη χώρα, πραγματοποιηθείσας προόδους!!!
Έχω αφιερώσει στο εν λόγω θέμα, ένα πολύ σημαντικό κομμάτι της νεανικής μου ζωής και μάλιστα, από την αρχική περίοδο της δημιουργίας του! Ας μου επιτραπεί συνεπώς, στο παρόν στάδιο, μέσα σε ένα αναρίθμητο για το θέμα πλήθος τόσων υφισταμένων στοιχείων, να αναφέρω εδώ μόνο εκείνα τα στοιχεία, που θα βοηθήσουν πιστεύω τον καθένα μας, στη διαμόρφωση μιας όσον γίνεται πιο ευκρινούς εικόνος.
Τ ι, γ ι ν ό τ α ν τ ό τ ε σ τ η ν Ε υ ρ ώ π η, ιδιαίτερα δε, κ α ι τ ι σ τ η ν Ε λ λ ά δ α ;
T ι , α π ό τ ό τ ε κ α ι μ έ χ ρ ι σ ή μ ε ρ α. . . π ή γ α ι ν ε ν α α λ λ ά ξ ε ι σ τ η ν Ε λ λ ά δ α. . . α λ λ ά . . . δ ε ν έ γ ι ν ε ; ; ;
Το έτος 1964, με βρήκε στη ΔΕΗ, όπου υπηρετούσα, επικεφαλής κατασκευής των ηλεκτρικών της δικτύων, ως Μηχ/γος & Ηλεκ/λόγος Μηχ/κός και Πολ/κός Μηχ/κός του ΕΜΠ, καθώς και άλλων συναφών προς τούτο έργων ΔΕΗ, ενώ στις εκλογές του ΤΕΕ, τον Οκτώβριο 1964, είχα αναδειχθεί Σύμβουλος –Μέλος της Διοικούσης το ΤΕΕ, Προεδρείας. Το ΤΕΕ, μέχρι της δικής μας τότε διοικήσεως, με Πρόεδρο τον Ι. Χριστοδουλίδη, ήταν ένα τελείως αδρανές μέλος δύο παγκοσμίων Τεχνικών Οργανώσεων, ήτοι :
(α) της IFAC (International Federation of Automatic Control ), Διεθνής Οργάνωση Αυτομάτου Ελέγχου, και (β) της WPC (World Power Conference), Διεθνής Οργάνωση Ενεργείας .
Επειδή, ουδέν στοιχείο ή άλλη τυχόν επαφή είχε τότε βρεθεί στο ΤΕΕ, σχετικά με τις εν λόγω τόσο παραμελημένες, δύο πολύ σημαντικές Διεθνείς Οργανώσεις - Αυτομάτου Ελέγχου και Ενεργείας - με απόφαση της Διοικούσης - μου ανετέθησαν τα καθήκοντα της αποκαταστάσεως στενών επικοινωνιακών επαφών με αυτές, καθώς και η διαρκής συμμετοχή μου - ως Εκπροσώπου του ΤΕΕ και των Ελλήνων μηχανικών - στα επόμενα συνέδριά τους, βάσει των υπ’ αυτών αποστελλομένων κάθε φορά λεπτομερειακών προσκλήσεών τους!
Όλα εκείνα, που μέχρι τότε, παρέμεναν εκ μέρους του ΤΕΕ, αναπάντητα!
Τα Συνέδρια τους, δεν ήσαν μόνο τα Ετήσια, Γενικές Συνελεύσεις των Διεθνών Μονίμων Επιτροπών τους, αλλά και εκείνα της καθεμιάς εκ των πολυμελών ειδικοτέρων Μονίμων Επιτροπών τους, ανά τα εκάστοτε καθοριζόμενα διαστήματα. Τούτο δε, βάσει πάντα των δικών τους προσκλήσεων.
Μετά από την κάθε τέτοια εκεί συμμετοχή μου, υπέβαλα πλήρη ενημερωτικά στοιχεία στο ΤΕΕ, ενώ από το Εβδομαδιαίο Δελτίο ΤΕΕ, ενημερωνόντουσαν όλες οι ειδικότητες μηχανικών επί των νέων εξελικτικών στοιχείων προόδου σε κάθε τομέα, και των αποφάσεων, που είχαν κάθε φορά ληφθεί.
Όσον αφορά στην IFAC, παράλληλα με τις συντονισμένες ενημερώσεις των Μελών του ΤΕΕ μηχανικών – από το 1964 και εντεύθεν – πραγματοποιείτο και η επιτυχής οργάνωση, όλων όσων απαιτούντο για να πραγματοποιηθεί και στον Τεχνικό Κόσμο της Ελλάδος, ό ,τι είχε μέχρι τότε ήδη συντελεστεί - από μακρού χρόνου, προηγουμένως - στην Οργάνωση και Λειτουργία των 30 τότε παγκοσμίων Εθνών - Μελών της IFAC.
Το πρώτο στερεό βήμα προς αυτόν τον σκοπό, είχε ήδη συντελεστεί!!! Τον Ιούνιο 1966, μετά την επιστροφή μου από το ετήσιο Συνέδριο Αυτοματισμού IFAC στο Λονδίνο, η Διοικούσα Επιτροπή ΤΕΕ ενέκρινε την εισήγησή μου, συνεστήθη δε και άρχισε να λειτουργεί - κατά το πρότυπο των 30 άλλων ακόμη διεθνών Μονίμων Επιτροπών Αυτοματισμού - και η « Ε θ ν ι κ ή μ α ς , Μ ό ν ι μ η Ε π ι τ ρ ο π ή Α υ τ ο μ α τ ι σ μ ο ύ», όπου εκεί είχα τον ενημερωτικό και καθοδηγητικό ρόλο, εκ μέρους της Διοικούσης.
Οι ενημερώσεις των μηχανικών μας ήσαν αδιάκοπες και συνεχείς. Διαλέξεις, Άρθρα, Συζητήσεις Στρογγυλής Τραπέζης, διαδέχονταν το ένα το άλλο . . . και η τότε προκαθορισμένη ορθή πορεία του «Αυτοματισμού» στον ελλαδικό μας χώρο , είχε πλέον βρει το δρόμο της!!! Απλά μόνο σημειώνω, ότι στο πρόσφατα εκδοθέν βιβλίο μου «Κραυγή Αγωνίας», εκδόσεις Πορθμός, δίδεται μια πληρέστερη εικόνα των προσπαθειών μας για τη διαρκή και μέσω του ΤΕΕ, τεχνολογική ενημέρωση των μηχανικών μας, καθώς και της ευρύτερης ελληνικής κοινωνίας, γενικότερα.
Στη συνέχεια, πιστεύω ότι αρκετή ενημέρωση δυνάμεθα να λάβουμε όσον αφορά τις - μέχρι καταρρεύσεως της 7-ετούς δικτατορίας - εν Ελλάδι εξελίξεις του θέματος, τουλάχιστον από το παρακάτω αναφερόμενο «Ρ α δ ι ο φ ω ν ι κ ό Σ υ μ π ό σ ι ο», της 27-6- 1967 - κάτι τελείως άσχετο και ανεξάρτητο από το ΤΕΕ - το μεταδοθέν υπό του Εθνικού Προγράμματος του Ραδιοφωνικού Σταθμού Αθηνών, ώρα 18.05, με Θέμα : «Ο Α υ τ ο μ α τ ι σ μ ό ς κ α ι ο « Ά ν θ ρ ω π ο ς». Συμμετέχοντες οι κύριοι: Παναγιώτης Δημάκης εντεταλμένος τότε Υφηγητής της Νομικής Σχολής του Πανεπιστημίου Αθηνών, Δημήτριος Καλαντζόπουλος, Πολιτικός Μηχανικός και Μηχανολόγος & Ηλεκτρολόγος Μηχανικός ΕΜΠ, Κωνσταντίνος Μουτζιθρόπουλος, Καρδιολόγος και Κωνσταντίνος Παναγιωτακόπουλος, Ψυχίατρος, πρώην Επιμελητής της Ψυχιατρικής Κλινικής του Πανεπιστημίου του Harvard.
Τη συζήτηση διηύθυνε ο Κωστής Μεραναίος, ο οποίος ως δημοσιογράφος - διευθυντής του Σταθμού, και που μας είχε προσκαλέσει.
Μετά το πέρας του Συμποσίου, εζήτησα και έλαβα επί δανείω από το Σταθμό, ένα αντίτυπο του Δίσκου καταγραφής όλων των συνομιλιών, ενδιαφέροντα μέρη του οποίου και έχω αποτυπώσει, στο παρόν.
Λόγω της μεγάλης του διάρκειας και του πλήθους των επιμέρους ποικίλων θεμάτων και καταστάσεων που συζητήθηκαν εκείνο το βράδυ, είμαι τώρα υποχρεωμένος και σε αυτή τη πρώτη μου γενικότερη ενημερωτική προσπάθεια, να επιλέξω από τις συζητήσεις και τους διαλόγους, μόνον εκείνα που κατά τη γνώμη μου είναι ικανά να μας δώσουν την καλύτερη δυνατή εικόνα του μέχρι τότε συντελεσθέντος έργου στην πατρίδα μας. Προσπάθησα ακόμη, κατά το δυνατόν, να διατηρήσω τη γλωσσική έκφραση της τότε εποχής. Καθώς και να συντμήσω - σε αυτή την πρώτη μου ενημερωτική προσπάθεια – και όπου τούτο καθίστατο αναγκαίο, το όλο μακροσκελές κείμενο του τότε «Ραδιοφωνικού Συμποσίου».
Π ο υ τ ό σ ο ε π ί κ α ι ρ ο , έ ρ χ ε τ α ι σ ή μ ε ρ α σ τ ο φ ω ς !!!
«κ. Κ. Κωστής Μεραναίος:
Πολύ ορθώς εχαρακτηρίσθη η εποχή μας, ως εποχή της Τεχνολογίας. Η ταχυτάτη εξέλιξή της και οι πρόοδοι που έχουν σημειωθεί εις όλους τους τομείς, καθιστούν την εποχή μας κυριολεκτικώς τεχνοκρατούμενη. Μία από τις συνέπειες αυτής της τεχνολογικής εξελίξεως είναι και η προϊούσα εισαγωγή του αυτοματισμού.
Βεβαίως, ο Αυτοματισμός εμφανίζεται ως μία ευλογία δια τον Άνθρωπο, δεδομένου ότι θα τον απαλλάξει από κάθε μορφή μόχθου. Αλλά, εν τούτοις, δεν στερείται ωρισμένων γενικών επιπτώσεων, όπως θα καταδειχθεί από τη συζήτηση που θα ακολουθήσει, και δι’ αυτόν ακριβώς τον λόγον, εκαλέσαμε και τους αρμοδίους επιστήμονες, εκπροσωπούντας διαφόρους κλάδους της μαθήσεως και της γνώσεως, για να μας αναπτύξουν τας σχετικάς απόψεις εις το θέμα.
Αλλά πριν προχωρήσουμε, θα έπρεπε να ιδούμε τι είναι αυτός ο Αυτοματισμός και ποίες είναι οι γενικώτερές του συνέπειες, δια τον Άνθρωπο. Παρακαλώ δε τον κ. Καλαντζόπουλο, να κάνει την εισαγωγή.
κ. Δ. Καλαντζόπουλος :
Είναι γεγονός ότι ο Αυτοματισμός αφορά όλους μας, οιανδήποτε κοινωνική θέση, ειδίκευση ή στάθμη μορφώσεως και αν έχουμε. Αρχίζει από τον χειρώνακτα εργάτη και φθάνει έως την ανωτάτη βαθμίδα της Διοικήσεως. Όπως η πρώτη Βιομηχανική Επανάστασις, αντικατέστησε τους εργατικούς μυς με τη Μηχανή, έτσι και η δεύτερη, ο Αυτοματισμός, τείνει να αντικαταστήσει και αυτό τούτο το πνεύμα του ανθρώπου ακόμη, δια της Μηχανής!
Πριν προχωρήσουμε, ας δούμε τι είναι εκείνο που λέμε «Αυτοματισμό ή Αυτοματοποίηση», ξεκινώντας από άμεσα αντιληπτές έννοιες, για να δούμε και τις διαφορές, μεταξύ των χρησιμοποιουμένων λέξεων.
Τρία είναι τα χαρακτηριστικά της ανθρώπινης εργασίας: Η καταβολή μυϊκής δυνάμεως, η επιδεξιότης των χεριών και η πνευματική εργασία. Τώρα ανάλογα με το ποίαν από τις τρεις αυτές κύριες μορφές ανθρωπίνης εργασίας, εκτελεί μία τεχνική εκμετάλλευσις (μυϊκή, επιδεξιότητα ή πνευματικήν), ομιλούμε αντίστοιχα και για τον τομέα των Μηχανών, των Μηχανισμών και της Αυτοματοποιήσεως.
Μία τυπική περίπτωσις «Μηχανοποιήσεως», είναι π.χ. η εγκατάσταση γερανών ή οι αγροτικές μηχανές. «Μηχανισμός», είναι π.χ. η εγκατάσταση πακεταρίσματος τροφίμων ή μία εγκατάστασις εμφιαλώσεως.
Καθαρά ανθρώπινη πνευματική δραστηριότητα, αναλαμβάνεται μόνον από τας αυτομάτους συσκευάς. Παράδειγμα εδώ είναι το αυτόματον τηλεφωνικό κέντρον, όπου χωρίς τη συνεργασία του ανθρώπου, εκτελεί τούτο λογικές αποφάσεις . Τώρα, εις ένα εργοστάσιο εμφιαλώσεως, εάν π.χ. πλένει τα μπουκάλια, μετά τα γεμίζει, τα κλείνει και κολλά τη μάρκα, τότε αυτό δεν είναι «Αυτόματος» εγκατάστασις, αλλά μόνο ένας «Μηχανισμός». Από τεχνικής πλευράς θα θεωρηθεί «Αυτόματος», τότε μόνον, όταν δεν επιχειρεί να προχωρήσει και να γεμίσει την φιάλη και την απορρίπτει, μόλις αντιληφθεί κάποιο ελάττωμα, π.χ. ένα ράγισμα ή ένα σκουπιδάκι.
Θα δώσωμε λοιπόν, ως εξής, απλά τον ο ρ ι σ μ ό τ η ς «Α υ τ ο μ α το π ο ι ή σ ε ω ς».
«Αυτοματοποίηση των φάσεων παραγωγής, είναι η χρησιμοποίηση των τεχνικών εκείνων εγκαταστάσεων με τη βοήθεια των οποίων αι απαραίτητες μαθηματικές και λογικές πράξεις, δηλαδή αι αποφάσεις, κατόπιν δε αι επεμβάσεις, λαμβάνονται και εκτελούνται, χωρίς τη συνεργασία του ανθρώπου»!
κ. Κ. Μεραναίος: Δηλαδή, ουσιαστικώς με την αυτοματοποίηση ο άνθρωπος απαλλάσσεται από την καταβολήν ωρισμένων προϋποθετικών επεμβάσεών του, είτε και καθαρά πνευματικών, όσον αφορά εις την παραγωγήν ενός ωρισμένου προϊόντος ;
Κ. Δ. Καλαντζόπουλος: Ναί, κ. Μεραναίε. Oπως θα πούμε και παρακάτω, ο άνθρωπος α π α λ λ ά σ σ ε τ α ι α π ό τ η ν χ ε ι ρ ω ν α κ τ ι κ ή ν ε ρ γ α σ ί α ν τ ο υ π ν ε ύ μ α τ ο ς και με τα ενισχυτικά μέσα που έχει στην διάθεσή του, από τους ηλεκτρονικούς υπολογιστάς και άλλας αυτομάτους συσκευάς, α ν α λ α μ β ά ν ε ι π ν ε υ μ α τ ι κ ή ν ε ρ γ α σ ί α ν α ν ω τ έ ρ α ς σ τ ά θ μ η ς!
κ. Κ.Μεραναίος:. . . Μία ακόμη διευκρίνιση κ. Καλ. . . και συνεπώς. . . ας πούμε, ότι έχει τον χρόνον ελεύθερον, δι’ ανωτέρου είδους πνευματικήν εργασίαν.
κ. Δ. Καλαντζόπουλος: Ακριβώς. Α υ τ ό ε ί ν α ι κ α ι τ ο π ρ ό β λ η μ α! Γίνεται μ ί α π ρ ο σ α ρ μ ο γ ή και, κατά κάποιον τρόπον, έ ν α ς μ ε τ α σ χ η μ α τ ι σ μ ό ς , ανεβαίνει και ι σ χ υ ρ ο π ο ι ε ί τ α ι τ ο ε π ί π ε δ ο ν δ ι α ν ο ή σ ε ω ς τ ο υ α ν θ ρ ώ π ο υ!
κ. Π. Δημάκης: . . . και του μένουν περισσότερες ελεύθερες ώρες, δια διασκέδαση,δια Hobby, δια ανάπαυση. . .
κ. Δ. Καλαντζόπουλος: Ποία είναι τα προϊόντα που παράγει και προσφέρει γενικά προς το περιβάλλον ένα ανθρώπινο όν; Πρώτα-πρώτα, (α) Ύλη - παραγωγή περιορισμένη και κατά περιόδους. (β) Ενέργεια – ασήμαντος σήμερα - διότι και ο ανειδίκευτος εργάτης αναπτύσσει μίαν ωφέλιμον ισχύν, που μόλις φθάνει τα 50 Βάττ. Και, απαντώντες στο ερώτημα, «Ποία είναι η ουσιαστική εισφορά του ανθρώπου προς το περιβάλλον του;» Θα απαντήσωμεν. «Είναι οι λεγόμενες επιστημονικά, π λ η ρ ο φ ο ρ ί ε ς, δηλαδή , η π ν ε υ μ α τ ι κ ή ε ρ γ α σ ί α, που έχει σχέσιν με τον «Αυτόματον Έλεγχο»!
κ. Κ. Μουτζιθρόπουλος: Εκεί, αν δεν απατώμαι, είναι και η Θεωρία των Πληροφοριών ( Information Theory), όπου στηρίζεται και η «Κυβερνητική;»
κ. Δ. Καλαντζόπουλος: Ακριβώς. Είναι και η Θεωρία των Πληροφοριών, καθώς και οι Ηλεκτρονικοί Υπολογισταί που από την προηγούμενη 10-ετία, ενισχύουν και επαυξάνουν το ανθρώπινο πνευματικό έργο. Τώρα δε ο άνθρωπος ενισχύει την ποσότητα των πληροφοριών που ο ίδιος παράγει και ελέγχει έτσι, μία πολύ μεγαλυτέραν ροήν ύλης και ενεργείας. Οι Αυτόματες συσκευές τώρα, δ ε ν δ η μ ι ο υ ρ γ ο ύ ν - ό π ω ς ο Ά ν θ ρ ω π ο ς - αλλά μόνον ε ν ι σ χ ύ ο υ ν τ η ν α ν θ ρ ώ π ι ν η δ ι α ν ό η σ ι ν και την α π α λ λ ά σ σ ο υ ν α π ό τ η ν κ α τ ω τ έ ρ α ς σ τ ά θ μ η ς, π ν ε υ μ α τ ι κ ή ν ε ρ γ α σ ί α ν! Με αυτήν την κατάστασιν όμως, δημιουργούνται πλείστα όσα π ρ ο β λ ή μ α τ α, δια τον άνθρωπον!
Δηλαδή, προβλήματα αναγκαίας π ρ ο σ α ρ μ ο γ ή ς - και τ ω ν α τ ό μ ω ν, ου μην αλλά και τ ω ν κ ο ι ν ω ν ι ώ ν - προς τη νέαν κατάστασιν.
Προ της αυτοματοποιήσεως, ο άνθρωπος καταβάλλει π ν ε υ μ α τ ι κ ή ν ε ρ γ α σ ί α ν χαμηλής στάθμης, ρ ο υ τ ί ν α ς θα λέγαμε, τα δε ά τ ο μ α τώρα καθίστανται σ κ λ ά β ο ι τ ω ν μ η χ α ν ώ ν, διότι απλούστατα, κάνουν πράγματα, που οι μηχανές τους αναγκάζουν να κάνουν!
Τώρα, αι χαμηλής στάθμης αποφάσεις, αναλαμβάνονται πλήρως από το σύστημα αυτομάτου ελέγχου, τα δε άτομα, λ αμ β ά ν ο υ ν π λ έ ο ν α π ο φ ά σ ε ι ς υ ψ η λ ή ς σ τ ά θ μ ης !
Συνεπώς καταργούνται ήδη, πολλές εργασίες κατωτέρας στάθμης, ενώ παράλληλα, δημιουργούνται άλλες και πολύ περισσότερες μάλιστα, ανωτέρας στάθμης!!! Αντίστοιχα ήσαν και τα προβλήματα της Μηχανοποιήσεως, που αντιμετωπίστηκαν κατά τον ίδιον ακριβώς τρόπον.
Πίσω από όλα αυτά βεβαίως ευρίσκεται πάντα το καίριο, το πρωταρχικό θέμα της «Π α ι δ ε ί α ς» και της α ν ά λ ο γ η ς Π ρ ο σ ά ρ μ ο γ ή ς τ η ς !!!
Παράλληλα δε και με αυτό το στερεό υπόβαθρο, θα αντιμετωπισθούν κοινωνιολογικά και τα προβλήματα πάλιν, της εκπαιδεύσεως, μετεκπαιδεύσεως και αναπτύξεως νέων ικανοτήτων των ατόμων. Βεβαίως, θα πρέπει να υπάρξει και μία ανάλογη προσαρμογή εις την Διοικητικήν Μηχανήν και πολλές Διοικητικές Οργανώσεις της σημερινής μορφής, θα καταστεί απαραίτητον να αλλάξουν μορφήν και σύστασιν.
κ. Κ.Μουτζιθρόπουλος : Εις το θέμα των επικοινωνιών, θα έχει επιπτώσεις η Αυτοματοποίηση;
κ. Δ. Καλαντζόπουλος: Ναί, κ. Μουτζ…, αυτό εννοούσα, όταν έλεγα ότι και τα κανάλια των επικοινωνιών, γενικά, ανάμεσα στους ανθρώπους, στη μηχανή, στη διοίκηση και εις το κοινωνικό σύνολο, θα αλλάξουν! Άλλα κανάλια θα διευρυνθούν, άλλα θα καταργηθούν και άλλα νέα, θα διανοιγούν!
Η Αυτοματοποίησις, δεν σημαίνει απαραιτήτως ότι θα μας φέρει ευτυχίαν, οπωσδήποτε όμως θα ανεβάσει το βιωτικό μας επίπεδο. Σιγά-σιγά, οι αγρότες και οι εργάτες, εξαφανίζονται. Τι γίνονονται; Αστικοποιούνται!
Θα σας φέρω ένα παράδειγμα: Το 1947, στην Αμερική, υπήρχαν 400.000 ανθρακωρύχοι. Σήμερα, που έχουμε ηυξημένην την παραγωγή του άνθρακος, ο αριθμός αυτός έχει πέσει στους 100 000. Ακόμη, ένα παράδειγμα: Πριν από 30 χρόνια, το 25% του ενεργού πληθυσμού της Αμερικής απησχολείτο με την γεωργία. Σήμερα, το ποσοστό αυτό είναι μόνον 7% και το 1975, υπολογίζεται να είναι μόνον 4%, ενώ βεβαίως η αγροτική παραγωγή συνεχώς αυξάνει.
Ένας Μαθηματικός έχει υπολογίσει ότι στις Ηνωμένες Πολιτείες της Αμερικής, σε λίγα χρόνια θα φθάσωμε ώστε το 2% του πληθυσμού εις τα εργοστάσια και τους αγρούς, να παράγει όλα τα αγαθά για τον υπόλοιπο πληθυσμό.
Περνάμε ήδη σε μία νέα εποχή παραγωγής και ηυξημένης καταναλώσεως. Οι χθεσινοί εργάται και αγρόται, γίνονται έμποροι και υπάλληλοι. Τα άτομα, θα εργάζωνται ολιγώτερες ώρες, θα έχουν περισσότερον ελεύθερον χρόνο, καθώς και περισσότερες ανέσεις. Με τον Αυτοματισμόν, θα έχωμε περισσότερα αγαθά, τα οποία τώρα θα είναι προσιτά εις το ευρύ κοινό.
Περισσότερα άτομα θα απασχολούνται δια την παραγωγήν και την διάθεσίν των και έτσι, δεν θα υπάρξει ανεργία. Τώρα, νομίζω, ότι εις την συζήτησην, δύο σημεία της τεχνολογικής εξελίξεως, αξίζει τον κόπον να σημειωθούν.
Το πρώτον, είναι ένα βασικό σημείον, που αφορά σε αυτόν τούτον τον Άνθρωπο. Διότι, ο Αυτοματισμός, είναι ένα αναπόσπαστο χαρακτηριστικό της ανθρώπινης ζωής. Όπου υπάρχει ζωή, έχουμε διαδικασίες Αυτομάτου Ελέγχου. Και μπορούμε να πούμε, ότι από απόψεως Κυβερνητικής, η ζωή αυτή καθαυτή είναι μία επίδειξις φάσεων Αυτοματισμού προς την Φύσιν! Υπάρχει άλλωστε ένας μεγάλος αριθμός παραλληλισμών μεταξύ της Μηχανής, του Ανθρωπίνου Εγκεφάλου και της Κοινωνίας. Μπορούμε, δηλαδή, να πούμε ότι ο άνθρωπος «προσπαθεί να αντιγράψει τον άνθρωπον», και να φτειάξει τις ενισχυτικές της ανθρωπίνης διανοίας, συσκευές!
Το δεύτερον σημείον που νομίζω ότι θα πρέπει να συζητηθεί, έχει σχέσιν με την Ψυχολογίαν, είναι δε το «Τ ε χ ν ο λ ο γ ι κ ό Ά γ χ ο ς» , που δημιουργείται από τον Αυτοματισμόν. Αυτό δε, διότι το πιο παράξενο – νομίζω - χαρακτηριστικό της εποχής μας είναι ο τ ρ ο μ α κ τ ι κ ό ς ρ υ θ μ ό ς τ η ς π ρ ο ό δ ο υ και της αδιάκοπης αλλαγής! Οι διαφορές σήμερα, δεν φαίνονται από γενεά σε γενεά, μα από χρόνο σε χρόνο και έτσι ο άνθρωπος δέχεται μίαν αφόρητη πίεση, από την ανάγκην που αισθάνεται, δια να προσαρμόζεται συνεχώς!!!
κ. Π. Δημάκης: Αυτό είναι και το δράμα μας, σήμερα. Ότι δεν προφθαίνομε να παρακολουθούμε, αυτές τις γρήγορες αλλαγές στη ζωή μας.
κ. Κ. Μεραναίος: κ. Καλ… προηγουμένως είπατε ότι οπωσδήποτε θα πρέπει να θεωρηθεί ως ευτυχία η επικράτησις του Αυτοματισμού, αλλά ταυτοχρόνως, επισημάνατε και ωρισμένα αδιέξοδα, τα οποία είναι ενδεχόμενον να προκαλέσει. Είπατε όμως και κάτι άλλο. Ότι ουσιαστικώς, ο Αυτοματισμός αποτελεί μίαν διαδικασίαν και πολύ σωστά ετονίσατε, ότι ο Άνθρωπος αποτελεί ήδη το πρότυπο των Αυτομάτων Μηχανών.
κ. Κ.Μουτζιθρόπουλος: Πολύ σωστά, ο κ. Καλ… ανέφερεν ότι το Πρότυπο του Αυτοματισμού ευρίσκεται εις τον Ανθρώπινον Οργανισμόν. Πράγματι, εάν αναλύσωμεν και μελετήσωμε τον ανθρώπινον οργανισμόν θα δούμε ότι πολλά αντανακλαστικά, φέρ’ ειπείν, του ανθρώπου, λειτουργούν επί τη βάσει του Αυτοματισμού και της Κυβερνητικής. Έπειτα, πολλές χημικές αντιδράσεις που γίνονται εις το ανθρώπινο σώμα, και αυτές λειτουργούν πάνω στη βάσιν αυτήν!
Ακολουθεί μία περαιτέρω σειρά διαλογικών συζητήσεων, επάνω και στο θέμα των άλλων ακόμη, θετικών επιδράσεων του Αυτοματισμού, σε ιατρικής μορφής ζητήματα - όπως είναι οι χρηστικές του ιδιαιτερότητες, στους τομείς της χειρουργικής, της Έρευνας, της εκπαιδεύσεως, της επακριβούς αναγνωρίσεως διαγνώσεων, καρδιογραφημάτων, εγκεφαλογραφημάτων και από ψυχιατρικής πλευράς - από τους κ. Κ. Δημάκη, Κ. Μουτζιθρόπουλο και Κ. Παναγιωτόπουλο, ο οποίος ακολούθως , συνεχίζει. . .
κ. Κ Παναγιωτόπουλος: . . . Από την άλλη μεριά, εγώ θα παρουσιάσω τις άσχημες επιπτώσεις του Αυτοματισμού εις τον Άνθρωπον, από ψυχικής πλευράς .
Θα έλεγα δε ότι ε μ ε ί ς οι ψ υ χ ί α τ ρ ο ι είμαστε εκείνοι που θ α β ο η θ η θ ο ύ μ ε ο λ ι γ ώ τ ε ρ ο ν α π ό τ ο ν Α υ τ ο μ α τ ι σ μ ό ν και έ ν α μ ε γ ά λ ο έ ρ γ ο μ α ς π ε ρ ι μ έ ν ει, με την εξέλιξιν που έχει πάρει η σημερινή ζωή!
Τούτο δε, αφού ξέρουμε ότι η ανθρώπινη ευτυχία δεν εξαρτάται τόσον από το πόσες ώρες θα εργασθεί το άτομο, ούτε από τις υλικές ανέσεις που θα του παρασχεθούν, όσον εξαρτάται από το κατά πόσον θα κατορθώσει το άτομο την ψ υ χ ι κ ή ν τ ο υ η ρ ε μ ί α, είς τίς καινούργιες συνθήκες ζωής τού Αυτοματισμού!
Διότι όλοι οι ά ν θ ρ ω π ο ι, συνεχώς και επιμόνως π ρ ο σ π α θ ο ύ ν ν α α π ο φ ύ γ ο υ ν τ ο ά γ χ ο ς, δια να μπορέσουν να βρούν την ψ υ χ ι κ ή ν τ ο υ ς η ρ ε μ ί α, η οποία καθώς ξέρουμε αποτελεί την βάσιν της ανθρώπινης ευτυχίας!
Από της πλευράς αυτής, φοβάμαι πως ο Αυτοματισμός δημιουργεί σοβαρά προβλήματα, τα οποία εάν δεν βρούν την σωστήν λύσιν και αντιμετώπισίν τους, κινδυνεύουν να μετατρέψουν τον Αυτοματισμόν, α π ό ε υ λ ο γ ί α, ίσως σ ε κ α τ ά ρ α, για τον Άνθρωπο!!!
Τα προβλήματα που δημιουργούνται, είναι πολλά και ποικίλα. Κατ’ αρχήν, χάρις εις τον Αυτοματισμό και την ραγδαίαν τεχνικήν εξέλιξιν που έχει σαν συνέπειά του, τώρα, οι συνθήκες της ζωής, να εξελίσσονται μεταβαλλόμενες με ένα καταπληκτικό ρυθμό, ο οποίος είναι πολύ τ α χ ύ τ ε ρ ο ς τ ο υ ρ υ θ μ ο ύ τ η ς «ψ υ χ ο δ ι α ν ο η τ ι κ ή ς» ε ξ ε λ ί ξ ε ω ς του Ανθρώπου. Με συνέπεια, να ευρίσκεται ο Άνθρωπος ψ υ χ ο δ ι α ν ο η τ ι κ ώ ς α π ρ ο ε τ ο ί μ α σ τ ο ς ν α δ ε χ θ ε ί τις καινούργιες συνθήκες ζωής και να αντιμετωπίσει τ ο π ρ ό β λ η μ α τ η ς π ρ ο σ α ρ μ ο γ ή ς κ α ι τ ο υ ά γ χ ο υ ς !
Ο Άνθρωπος, έχει πράγματι καταπληκτικές δυνατότητες προσαρμογής. Δια να γίνειόμως η προσαρμογή ομαλή και σωστή, απαιτείται χρόνος και προετοιμασία. Η εξέλιξις της Τεχνικής ευκόλως αποκτάται. Η μεταμόρφωσις, όμως, του τρόπου της ζωής είναι δύσκολος, λόγω του ανθρωπίνου παράγοντος. Δια ένα νέο άτομο, θα έλεγα, που θα εκπαιδευθεί καταλλήλως μεθαύριο, και θα συνηθίσει σε ένα τέτοιο περιβάλλον, τα πράγματα ίσως, να μην είναι τόσο δύσκολα.
Τι γίνεται όμως με ένα άτομο που έχει περάσει τα 35 ή τα 40 του, το οποίον καλείται, λόγω των νέων συνθηκών ζωής, να φύγει από εκεί που εργαζόταν – το χωριό του ας πούμε – από μέσα, στο γνώριμο δικό του περιβάλλον, και ν α β ρ ε θ ε ί σ ε έ ν α κ αι ν ο ύ ρ γ ι ο π ε ρ ι β ά λ λ ο ν , με διαφορετικές συνήθειες και διαφορετικό τρόπο ζωής;
Το άτομο αυτό θα κληθεί ενδεχομένως να δουλέψει παρέα με μια μηχανή, ενώ είχε συνηθίσει να εργάζεται παρέα με άλλους ανθρώπους, με τους οποίους ανέπτυσσε σχέσεις. Τώρα, σε αυτή την ηλικία θα μπορέσει να απορρίψει τις παλιές του συνήθειες και να αποδεχθεί τις καινούργιες; Θα μπορέσει να κάνει νέους φίλους;
Ξέρουμε ότι η ψυχική υγεία, είναι θέμα σχέσεων του Ανθρώπου με το Περιβάλλον του και το Περιβάλλον του τώρα αλλάζει, με τρόπο απότομο!!!
Θα μπορέσει ο Άνθρωπος, να ξανακάνει μία επιτυχημένη προσαρμογή ;;;
Ο Αυτοματισμός, δηλαδή η Τεχνική εξέλιξις, έφεραν μίαν αλλαγή εις την διάρθρωσιν της ανθρωπίνης κοινότητος, που στο παρελθόν, το άτομο ευρίσκετο εντοπισμένο σε ένα περιβάλλον γνωριμιών και σχέσεων, από τις οποίες και α ν τ λ ο ύ σ ε ν η θ ι κ ή ν σ τ ή ρ ι ξ ι ν, αίσθημα ασφαλείας και αναγνώρισιν! Εις το περιβάλλον εκείνο, αισθανόταν ότι έχει κάποια οντότητα, αισθανόταν ότι ανήκει κάπου και ανέπτυσσε το συναίσθημα της ευθύνης του. . .
κ. Κ. Μεραναίος: Νομίζω, πάντως, κ. Παναγ… ότι τα προβλήματα αυτά που θέτετε, εν σχέσει με την στάσιν του σύγχρονου Ανθρώπου, έναντι του Αυτοματισμού, είναι προβλήματα μεταβατικής περιόδου.
Βεβαίως το ζήτημα που εθίξατε, είναι ότι ε ν ώ έ χ ο υ μ ε αυτήν την ταχυτάτην εξέλιξιν της τεχνολογικής αναπτύξεως, δ ε ν έ χ ο υ μ ε τ α υ τ ό χ ρ ο ν α και την ψ υ χ ο δ ι α ν ο η τ ι κ ή δυνατότητα, π ρ ο σ α ρ μ ο γ ή ς του Ανθρώπου, σ’ αυτήν την εξέλιξιν!!!
Μακροπροσθένως όμως – αν και μεσοπροσθένως, ενδεχομένως - εφ’ όσον ο Αυτοματισμός αποτελεί αναγκαιότητα της ίδιας αυτής τεχνολογικής εξελίξεως, δεν μπορούμε πλέον να αγνοήσωμεν τον Αυτοματισμόν!
κ.Κ. Παναγιωτακόπουλος: Ασφαλώς, Όχι!
κ. Κ. Μεραναίος: Τελικώς, με την δυνατότητα της συνεχούς απαλλαγής του ανθρώπου από τον μόχθον . . . από το θέμα του ανοίγματος τεραστίων, θα έλεγα, περιθωρίων ελευθέρου χρόνου, της σχολής ή της σχόλης – όπως κακώς το λένε – αυτόν το περίφημο Loiasirs, που λένε οι ξένοι, και που αποτελεί βασικόν πρόβλημα!
Ίσως το θέμα το οποίον θα ανήκεν εις την αρμοδιότητά σας, είναι το κατά πόσον ο Άνθρωπος αυτόν τον ε λ ε ύ θ ε ρ ο χ ρ ό ν ο , που θα τον βλέπει συνεχώς διευρυνόμενον, θα είναι δυνατόν να τον γεμίσει με τέτοιες απασχολήσεις, με τέτοια ενδιαφέροντα, ώστε εκεί να μην προκληθεί, δευτερογενώς, ένα άλλο άγχος ;
κ.Κ. Παναγιωτακόπουλος: Πολύ ενδιαφέρον αυτό που λέτε! Αλλά για να προσέξωμεν! Εκ πρώτης όψεως, το γεγονός ότι ο Άνθρωπος θα απαλλαγεί από τον μόχθον, το βλέπουμε σαν ευλογία, αφού βλέπαμε σαν κατάρα τη δουλειά, ότι . . . «ο άνθρωπος με τον ιδρώτα του προσώπου του, θα κερδίζει το ψωμί του»!
Από την άλλη μεριά, όμως, οι ώρες αναπαύσεως χρειάζονται στον εργαζόμενο δια να ξ ε φ ύ γ ε ι από την ρ ο υ τ ί ν α, να ξ α ν α υ ρ ε ί τον εαυτόν του, να α ν τ λ ή σ ε ι καινούργιες δυνάμεις. Ν α δ ι ε υ ρ ύ ν ε ι τον ο ρ ί ζ ο ν τ α της ζωής του και που τώρα β ο η θ ε ί τ α ι πολύ από τον Αυτοματισμό, εξ αυτής της πλευράς! Υπάρχουν όμως – από το άλλο μέρος - ωρισμένοι κίνδυνοι τους οποίους εγκυμονεί η αυξημένη ανάπαυσις.
Η εργασία δυναμώνει την συνείδησιν, ενώ η ανάπαυσις τείνει να διευκολύνει τις ενστικτώδεις επιθυμίες του ανθρώπου, με όλα τα δυσμενή επακόλουθα . . .
κ.Κ.Μεραναίος: Πολύ σωστά, εθέσατε ένα βασικόν πρόβλημα!
κ.Κ. Παναγιωτακόπουλος: Έχω δε υπ’ όψιν μου μίαν αφρικανική παροιμία, που λέει ότι: «ο διάβολος δια να κάνει το κακό, χρησιμοποιεί τα χέρια του άνεργου ανθρώπου». Θα πρέπει δηλαδή, εάν θελήσωμε να χρησιμοποιήσωμε εποικοδομητικώς και ωφελίμως, από ψυχολογικής πλευράς , τις ώρες αναπαύσεως που θα προκύψουν από τον Αυτοματισμόν, να λάβωμε υπ’ όψιν τους κινδύνους της αργίας και να λάβωμε τα κατάλληλα μέτρα. Κοινωνικήν μέριμνα , δια την κατάλληλο Εκπαίδευσιν, Ψυχαγωγίαν και Ανάπαυσιν του Ανθρώπου!
κ. Δ. Καλαντζόπουλος: Ο Άνθρωπος πολλές φορές σήμερα, κατά τις ελεύθερες ώρες που βρίσκει, ασχολείται με το λεγόμενο Χόμπυ. Μήπως, όταν έλθει ο Αυτοματισμός, είναι και αυτό, μία λύσις;
κ.Κ. Παναγιωτακόπουλος: Σωστό είναι αυτό. Αλλά η όλη ψυχαγωγία, χρειάζεται οργάνωσιν!
κ. Κ.Μουτζιθρόπουλος: Νομίζω κ. Παν… ότι όσο πιο εξελιγμένος και πιο ηυξημένος εγκεφαλικώς, είναι ο άνθρωπος, τόσον ευκολώτερα αποκτά την ικανότητα της προσαρμογής εις αυτές τις νέες συνθήκες ;
κ.Κ. Παναγιωτακόπουλος: Ναί . . . αλλά . . . πόσοι είναι αυτοί οι άνθρωποι ;;; Σήμερα μπορούμε να κρίνωμε από τους εαυτούς μας οι οποίοι έχουν εκπαίδευσιν . . .και έχουμε ήδη αναπτύξει ικανότητες προσαρμογής περισσότερες από τους άλλους ανθρώπους!
κ. Κ.Μεραναίος: Εν πάσει περιπτώσει . . . θα μου επιτρέψητε το εξής: Ευτυχώς υπάρχει και ο Διαιτητής και Ex Officio και εκ παραδόσεως πνευματικής, ότι δηλαδή αι Ηθικαί Επιστήμαι, έχουν την λύσιν. Δι’ αυτό δε και δίδω τώρα τον λόγον, στον εκπρόσωπο της Νομικής Σχολής του Πανεπιστημίου Αθηνών κ. Δημάκη.
κ. Κ. Παναγιωτακόπουλος: Ήθελα να πω δυο λόγια ακόμη, για τον α ν θ ρ ώ π ι ν ο φ ό β ο ! Ο Ιατροσοφιστής Κάσιος, πολύ πιο μοντέρνος από τους σημερινούς Ψυχιάτρους, είπεν στον 10ον Αιώνα, ότι «ο φόβος του ανθρώπου δεν ευρίσκεται στ’ αστέρια, αλλά ευρίσκεται μέσα στο ίδιο τον άνθρωπο» . . .
κ. Π. Δημάκης:Και ο κ. Δημάκης, συνεχίζοντας τις θετικές έως τότε εντυπώσεις του, από τις προηγούμενες συζητήσεις, μεταξύ πολλών άλλων στοιχείων για την ανθρώπινην φύσιν. . . αναφέρει και τα ακόλουθα:
Όταν λείπει ο άνθρωπος, η πρωτοβουλία του και το κέφι του, οι αυτοδημιουργίες του ωρισμένες στιγμές, μου φαίνεται σαν κάπως να έρχεται ένα είδος ερημώσεως στον κόσμο μας.
Είναι ο άνθρωπος, ρωτάει κανείς, ικανός δια να του δώσωμε στα χέρια όλα αυτά τα τρομερά ωραία παιχνίδια, που λέγονται πύραυλοι, ατομικές βόμβες, και τα τέτοια ;;;
κ. Κ. Παναγιωτακόπουλος: Tο μεγάλο ερώτημα!
κ. Π. Δημάκης: Αυτό είναι. Πριν του τα δώσωμε, φροντίσαμε να τον καλλιεργήσουμε, να αναπτύξωμε μέσα του σωφροσύνη, την δικαιοσύνην, με ένα λόγο την ανθρωπιά του;;; Όπως έγραφε παραστατικά ο καθηγητής Τσιριντάνης, «Πριν φτειάξουμε τον πύραυλο, φροντίσαμε να διαπλάσωμε – όπως πρέπει – τον κυβερνήτη αυτού του πυραύλου» ;;;
Με αυτά που λέμε, μου φαίνεται σχετικό το ακόλουθο χωρίον του Πλάτωνος, για να τον θυμόμαστε πότε-πότε. . . αξίζει τον κόπο! Ήταν, γράφει εις τον Πρωταγόρα, που Θεοί υπήρχαν, θνητά όμως γένη δεν υπήρχαν και όταν ήλθε ο χρόνος , ο καθορισμένος από τη μοίρα, δια την γέννηση και αυτών, τα πλάθουν οι Θεοί στα έγκατα της γης, από μίγμα γης και φωτιάς. Όταν δε ήλθε η ώρα να τα φέρουν σε φως, διέταξαν οι Θεοί τον Επιμηθέα, να εφοδιάσουν και μοιράσουν στο καθένα τους, ταιριαστές ιδιότητες!
O Επιμηθεύς, τότε, ζητά από τον Προμηθέα να τον αφήσει να κάνει αυτός την διανομήν και άμα, είπεν, εγώ τελειώσω, κάνεις εσύ την επιθεώρησίν σου. Έτσι τον έπεισε και κάνει την διανομήν! Μοιράζοντας, λοιπόν, σε άλλους έδινε δύναμη, χωρίς ταχύτητα, άλλα - τα πιο αδύνατα - τα εφοδίαζε με ταχύτητα. Σε άλλα έδιδε όπλα και όσων άφηνε άοπλη την φύσιν, σε αυτά εύρισκε με τον νού του, κάποια άλλη ικανότητα για τη σωτηρία τους. . . Όσα, αλήθεια, απ’ αυτά έντυνε με μικρό σώμα, σ’ αυτά έδινε την ικανότητα να φεύγουν, πετώντας ή να κατοικούν μέσα στη γη και, όσα μεγάλωνε κατά μέγεθος, μ’ αυτόν πάλιν τον ίδιο τον όγκο τους, τα έσωζε! Έτσι, μοίραζε και τις άλλες ιδιότητες, ισορροπώντάς τις μ’ αυτόν τον τρόπο. Όλα αυτά, τα σοφιζόταν, επειδή πρόσεχε μήπως κανένα είδος εξαφανισθεί.
Επειδή όμως ο Επιμηθεύς, δεν ήταν πολύ σοφός, καταξόδευσε – χωρίς να το πάρει είδηση - τις ιδιότητες στα άλογα ζώα. Του έμενε δε ακόμα ανεφοδίαστο το γένος των ανθρώπων και δεν ήξερε τι να κάνει ;;;
Επάνω σ’ αυτό το αδιέξοδο, έρχεται ο Προμηθεύς να επιθεωρήσει και βλέπει τα άλλα ζώα, να τα έχουν όλα ταιριαστά και, τον άνθρωπον, τον βλέπει γυμνό και ανυπόδητο, χωρίς στρωσίδι και όπλο. Ερχόταν κι’ όλας η ωρισμένη από την μοίρα μέρα, όπου έπρεπε και ο άνθρωπος να βγει από τη γη, στο φως! Κυριευμένος ο Προμηθεύς από τη δυσκολία, τι λογής σωτηρία να βρει για τον άνθρωπον, παίρνει κρυφά την τεχνικήν ικανότητα του Ηφαίστου και της Αθηνάς και μαζί τη φωτιά και έτσι δά, την δωρίζει στον άνθρωπο!
Και τελειώνει έτσι το χωρίον του Πλάτωνος: Έτσι, δηλαδή, εφοδιασμένοι οι άνθρωποι, με την τεχνική, τη φωτιά κλπ, στην αρχή επεδίωκαν να συγκεντρωθούν πολλοί μαζί και να εξασφαλίσουν την σωτηρία τους, κτίζοντας πόλεις. Όταν όμως μαζεύονταν, αδικούσαν ο ένας τον άλλον, γιατί δεν είχαν την πολιτικήν τέχνην - που ένα είδος της βέβαια είναι και η τέχνη του νομοθετείν - ώστε πίσω πάλι σκορπίζονταν εδώ και εκεί και κατεστρέφοντο!
Ο Ζεύς τότε, επειδή φοβήθηκε μήπως το γένος μας εξαφανισθεί, στέλνει τον Ερμή να φέρει στους ανθρώπους την Αιδώ, δηλαδή τον αμοιβαίο μεταξύ των ανθρώπων σεβασμόν και την Δικαιοσύνην. Δια να υπάρξει, αρμονία στις Πόλεις και δεσμοί φιλίας δημιουργικοί.
Ερωτά λοιπόν ο Ερμής τον Δία, μ ε τ ι τ ρ ό π ο ν ν α φ έ ρ ε ι στους ανθρώπους την Α ι δ ώ και την Δ ι κ α ι ο σ ύ ν η ν ; ; ; Να τις μοιράσει και αυτές, έτσι όπως έχουν μοιρασθεί , οι Τέχνες ; Τούτες έτσι έχουν μοιρασθεί! Ένας που ξέρει την Ιατρική, είναι αρκετός για πολλούς, που δεν την ξέρουν. Έτσι και οι άλλοι Τεχνίτες.
Και την Δικαιοσύνη, λοιπόν, και την Εντροπή, έτσι να τις βάλω στους Ανθρώπους; Και να τις μοιράσω σε όλους, έτσι ; ; ; Σ ε ό λ ο υ ς α ν ε ξ α ι ρ έ τ ω ς ε ξ ί σ ο υ , ν α έ χ ο υ ν ό λ ο ι τ ο ί δ ι ο μ ε ρ τ ι κ ό, είπεν ο Δίας ! ! !Γιατί, δεν θα μπορούσαν να υπάρχουν Πόλεις, εάν λίγοι μόνον μετείχαν σ’ αυτά!!! Και να βάλεις Νόμον από μέρους μου, όποιος δεν είναι ικανός να μετέχει εις την Δικαιοσύνην και την Εντροπή, να τον σκοτώνουν σαν αρρώστια από την Πόλη!!!
Και ο κ. Δημάκης, συνεχίζει: Γι’ αυτό – δια να τελειώνω – θα ήθελα να πω, πως κύριο μέλημά μας, κατά την γνώμη μας, θα πρέπει να είναι πιά, η ετοιμασία του ανθρώπου - πνευματική και ηθική ετοιμασία - για να μπορέσει να χρησιμοποιήσει επωφελώς, για όλη την ανθρωπότητα, για όλους τους μαύρους, άσπρους, κίτρινους συνανθρώπους μας, όλα αυτά που έθεσεν εις την διάθεσίν μας, η τεχνική πρόοδος και ο Αυτοματισμός.
κ. Κ. Μεραναίος: Κύριοι, εθίξαμεν, οφείλω να ομολογήσω ακροθιγώς, ένα θέμα σοβαρώτατον. Συμπληρώνοντας τώρα την κατακλείδα του κ. Δημάκη, αναφέρω ότι ένας διάσημος Μαθηματικός και Καθηγητής εις την Σορβώνη, ο Paul Montel, προ ετών, μιλώντας εις ανώτατα στελέχη της Τεχνικής Εκπαιδεύσεως της Γαλλίας, είπεν ότι : «Κύριοι, αποτελείτε τον υπ’ αριθμόν ένα παράγοντα της διαμορφώσεως της συγχρόνου ζωής. Εν τοσούτω, οσονδήποτε αρτίαν τεχνολογικήν μόρφωσιν και αν έχετε, δεν θα εκτιμήσητε ποτέ τις συνέπειες των δικών σας επιτευγμάτων, δια τους ανθρώπους, εάν δεν συμπληρώσητε αυτήν σας την μόρφωσιν, με την γνώσιν των κλασσικών κειμένων, των Α ρ χ α ί ω ν Ε λ λ ή ν ω ν και των Λ α τ ί ν ω ν, και μ ά λ ι σ τ α ε ι ς τ ο π ρ ω τ ό τ υ π ό ν τ ω ν !!!»
Αυτήν ακριβώς την δυσαρμονία ανάμεσα στην τεχνολογικήν εξέλιξιν και την πνευματικήν, την είχε επισημάνει και ο Bergson, εις το βιβλίο του, «Οι Δύο Πηγές της Θρησκείας και της Ηθικής» και που έλεγε, ότι ακριβώς δια να ανακοπεί αυτή η ενδεχομένη φθορά του ανθρώπου προς το βάραθρον της καταστροφής, εκαλούσε εις σταυροφορίαν, δια να συμπληρώσωμεν αυτήν την έλλειψιν, δίδοντες εις τον άνθρωπον, αυτό το «συμπλήρωμα της ψυχής», Complement D’ Ame, όπως ετόνιζεν! Κατά συνέπειαν, έχω την εντύπωσιν ότι ο συγκερασμός της τεχνολογικής εξελίξεως με την πνευματικήν εξέλιξιν του ανθρώπου, θα μας δώσει την δυνατότητα, να καταστεί πράγματι ε υ λ ο γ ί α, ο Αυτοματισμός.
κ. Κ. Παναγιωτακόπουλος: Ασφαλώς. Και εκεί πρέπει να έχωμε και τον σημαντικό ρόλο ενός Κοινωνιολόγου, Ψυχιάτρου ή Εκπαιδευτικού. Θα πρέπει όλοι γύρω – και συγκεκριμένα οι επιστήμες που έθιξα – να προσέξουν την προετοιμασία του ανθρώπου, δια να δεχθεί την αλλαγή αυτή.
κ.Κ.Μεραναίος: Γενικώς, είναι θέμα Π α ι δ ε ί α ς !!! Ο Schrodinger, ο μέγας Φυσικός, εις ένα μικρόν αλλά εύγλωτον εις συμπεράσματα βιβλίον του, μεταξύ άλλων, καταλήγει . . . ότι δεν θα έχωμεν κανένα αποτέλεσμα ευμενές δια τον άνθρωπον, εάν ο Ερευνητής δεν καθοδηγείται από το Δελφικόν «γνώθι σ’ αυτόν»!!!
Έχουμε το μέγα προνόμιο, οι έλληνες, να έχουμε αυτήν την μεγάλη παράδοσιν. Η ελληνική Π α ι δ ε ί α καλείται τουλάχιστον εις τομέα του ελληνικού χώρου, ν α α ξ ι ο π ο ι ή σ ε ι την παρακαταθήκην αυτήν της παραδόσεως!!! Ευχαριστώ πολύ, φίλοι μου».
Πως όμως, ήταν η κατάσταση αυτή, στα άλλα ευρωπαϊκά κράτη ;;;
Την πρώτη εβδομάδα Ιουνίου 1965, αντιπροσώπευα το ΤΕΕ και τους Έλληνες μηχανικούς στη Βαρσοβία - Διεθνές Συνέδριο της Μονίμου Μορφωτικής Επιτροπής της IFAC – και προς σύγκριση με την Ελλάδα, απλά αναφέρω ότι ενώ στη χώρα μας μάταια αναζητούσα να φέρω από την Αμερική για μία διδακτορική μου εργασία ένα τελευταίως εκδοθέν βιβλίο - τον Μετασχηματισμό LAPLACE - β ρ ή κ α τ ο ύ τ ο, καθώς και άλλων πολύτιμων για την εργασίαν μου τεχνικών περιοδικών, σ ε έ ν α α π λ ό π ε ρ ί π τ ε ρ ο της πόλεως!!! Εκεί, αμέσως μετά τον πόλεμο, όπως και στις άλλες χώρες της Ευρώπης, οι πάση θυσία κατευθυντήριες προσπάθειες του κράτους ήταν για τη σωστή «παιδεία και εκπαίδευση», που είχε ως βάση την τότε σύγχρονη, αλλά και ραγδαία εξελισσόμενη τεχνολογία. Αντιθέτως εμείς είχαμε παραμείνει, στην κρίσιμη εκείνη εποχή και με ευθύνη των πολιτικών μας, τελείως έξω από όλα αυτά, πανευτυχείς ως λαός, ασχολούμενοι προς ευδαιμονία μας, με τους . . . ποδοσφαιριστές μας!!!
Κατά το 3ο Διεθνές Συνέδριο Αυτομάτου Ελέγχου IFAC στο Λονδίνο, 20-25 Ιουνίου 1956, η Διεθνής Οργάνωση, για πρώτη φορά, ίδρυσε τη νέα της «Μόνιμη Επιτροπή Διαστήματος», όπου εξελέγην - 6ος στη σειρά εκλογής, μεταξύ των 17 εκλεγέντων - Μόνιμο Μέλος της, επί μίαν τριετία– με Πρόεδρο τον Αμερικανό Dr. J.A. Aseltine και Αντιπρόεδρο τον Ρώσο Dr. B.N. Naumov (αριμ. 7 και 8, αντίστοιχα).
Ο όρος Δ ι ά σ τ η μ α (Π ε ρ ι β ά λ λ ο ν), εκτός βασικά του «κοσμικού χώρου», χρησιμοποιείται ώστε να περιλαμβάνει και όλα τα περιβάλλοντα του εξωτερικού μας χώρου υπό το ύδωρ και υπό την γη, την ατμόσφαιρα και έξω από αυτήν. Σε μια μεταγενέστερη πρόσκληση της Μονίμου Επιτροπής Διαστήματος, να πάω σε ένα της Συνέδριο, τιμητικά ως ιδρυτικό της μέλος και μάλιστα ως Πρόεδρος του Συνεδρίου, το ΤΕΕ και πάλι, δεν με απέστειλε. Ούτε όμως και έστειλε κανέναν άλλον, αντ’ εμού!!!
Ενημερωτικά πάντα, το φθινόπωρο του 1966, έλαβα πρόσκληση από τον Καθηγητή Dr. F. Lagasse, Διευθυντή του φημισμένου Κέντρου Διαστημικών Ερευνών του Πανεπιστημίου της Τουλούζης. Επισκέφτηκα δε τιμής ένεκεν, για μία πλήρη ημέρα, το Κέντρο και τα Τμήματά του, συνοδευόμενος από τον φίλο μου καθηγητή και τους βοηθούς του.
Από τον Ιούνιο 1965, οπότε είχα γνωρίσει επίσης τον Καθηγητή και Κοσμήτορα της Ηλεκτρολογικής Σχολής του Πολυτεχνείου της Βουδαπέστης Dr. A. Frigyes, στη Βαρσοβία, είχα αρχίσει και τη διδακτορική μου εργασία στο εκεί Πολυτεχνείο. Μετέβαινα δε εκεί, πετώντας στις 6.00 το πρωί τα Σάββατα και γύριζα την Κυριακή το βράδυ, με την αεροπορική εταιρεία LOT. Ήμουν ήδη έτοιμος, να πάρω κάποια μικρή άδεια από τη ΔΕΗ και να πάω, να την πάρω όταν . . . με τη δικτατορία, ως δια μαγείας όλα χάθηκαν!
Ένα πολύ βασικό σημείο, νομίζω, ότι εδώ θα άξιζε τον κόπο να προστεθεί στα προαναφερόμενα. Αυτό δε, γιατί πιστεύω ό τ ι τ ο Τ Ε Ε, όλα αυτά τα χρόνια από τη μεταπολίτευση, ιδιαίτερα σήμερα μάλιστα (που δυστυχώς), αντί να ήταν και να είναι απλά και μόνον σύμβουλος της κυβέρνησης, μετέχει ενεργώς σε αυτήν και σε όλα της τα άλλα κακά, συνεχίζοντας όμως πάντα να διατηρεί τη σύνδεσή του με τις υπόψη δύο διεθνείς οργανώσεις, ο ρόλος που έχει είναι, ν α κ ά ν ε ι ό ,τ ι έ κ α ν α ν ο ι Π ο λ ω ν ο ί , ή δ η α π ό τ ο 1 9 5 6 ! ! ! Αλλά , πού μυαλό. . . . πού γνώση ;;; Και όλοι μας, σήμερα ακόμη, θέλουμε να πιστεύουμε – οι περισσότεροι – ότι κάπως, κάποτε. . . θα βρέξει . . . σ ω τ η ρ ί α !!!
Εις μάτην συνεχίστηκαν οι προσπάθειες ολίγων συνεργατών μου και οι δικές μου Διαλέξεις («Ο Άνθρωπος στα Πλαίσια του Τεχνολογικού Πολιτισμού που ο ίδιος αναπτύσσει» στον Ελληνικό Πολυτεχνικό Σύνδεσμο, το 2004, «Ο Άνθρωπος και το Πλέγμα του Περιβάλλοντός του», που εδόθη - υπό την αιγίδα της ΔΕΗ - στο αμφιθέατρο του Εθνικού Ιδρύματος Ερευνών στην Αθήνα ,τέλη του 1971, με πάνω από 450 ακροατήριο ), καθώς και την επανάληψή της, μετ’ ολίγον, στο Σύλλογο Πολιτικών Μηχανικών Αθηνών, όπως και σε Άρθρα μου εφημερίδων ( Μη Φοβού τας Μηχανάς!).
Η ε λ λ η ν ι κ ή πολιτεία από την αρχή, δεν θέλησε να καταλάβει το κύριο αυτό πρόβλημα που αδιαλείπτως συνεχίζει ο Άνθρωπος, οι πολίτες της, με την ραγδαίαν αύξηση και μεταβολές του Τεχνολογικού Πολιτισμού , που αυτός ο ίδιος ο Άνθρωπος για την καλυτέρευση της ζωής του – αδιαλείπτως και πάλιν - αναπτύσσει !!! Κ α ι, α σ ύ σ τ ο λ α σ υ ν ε χ ί ζ ε ι ά σ κ ο π α , ν α π ε λ α γ ο δ ρ ο μ ε ί !!! Δ υ σ τ υ χ ώ ς, όλοι εμείς , δ ε ν τ ο έ χ ο υ μ ε π ά ρ ε ι χ α μ π ά ρ ι !!! Απλά δε. . . διαλογιζόμαστε!!! Π ο ύ. . . π ώ ς. . . π ό τ ε. . . δ έ ν ξ έ ρ ο υ μ ε . Ελπίζουμε όμως, σ ε κ ά π ο ι ο θ α ύ μ α!
Εγώ, τι κάνω τώρα, όπως και συνεχίζουν να κάνουν ευτυχώς και άλλοι, μεμονωμένοι σκεπτόμενοι άνθρωποι;;; Απλά και μόνο, γράφω και λέγω, ό ,τι πιστεύω !!!
Ακριβώς όπως έλεγε και έκανε και ο Νίκος Καζαντζάκης: «Εγώ, έστω και μονάχος μου, έχω χρέος να σώσω τη γη. Και αν δεν σωθεί. . . εγώ θα φταίω»!!! Ή και όπως έκανε μια μέρα ένα έφηβο παλικαράκι στην παραλία, κάνοντας βόλτα και βλέποντας εκεί σπαρμένα ένα σωρό από ζωντανά ακόμη πεταγμένα μικρά ακτινοειδή όστρακα και τον είχα δει . . . να σκύβει στο καθένα τους, να το παίρνει και να το πετά κάθε φορά, επί ώρα, πίσω στη θάλασσα. Και τον είχα ρωτήσει, «Τι κάνεις; Έσωσες και θα σώσεις ακόμα . . . μερικά, αλλά όχι όλα!». Και ο έφηβος, κρατώντας στα χέρια του ένα ακόμη τέτοιο όστρακο και πετώντας το πίσω στη θάλασσα. . . απλά, μου απάντησε: «Αυτό τουλάχιστον. . . το έσωσα»!!! Χαίρετε.
