Γράφει ο
Νίκος Καλλιακμάνης

Το ΓΦ είναι οπωροφόρο δένδρο της τάξης των σαπιυδωδών του γένους κίτρος, της οικογένειας των ρουτιδών (εσπεριδοειδών).

Προέρχεται από την Νότια Αμερική και ο καρπός του θεωρείται υβρίδιο μεταξύ πορτοκαλιού και φράπας. Το ΓΦ ανευρίσκεται τον 18^ο αιώνα στην Ανατολική Ινδία. 

Ο καρπός του ωριμάζει μόνον πάνω στο δένδρο.

Η συλλογή των καρπών του γίνεται στα τέλη Φεβρουαρίου – αρχές Μαρτίου, Απριλίου.

Το ΓΦ εμφανίζει διάφορες ποικιλίες, όπως :

• ΚΙΤΡΙΝΟ ΑΣΠΕΡΜΟ
• ΠΙΝΚ (ΡΟΖ σάρκα)
• ΠΟΛΥΣΠΕΡΜΟ
• ΑΣΠΕΡΜΟ-ΤΟΜΠΣΟΝ.

Το δένδρο για να παράγει καλής ποιότητας καρπούς πρέπει να καλλιεργείται σε εδάφη αμμώδη και σχετικά γόνιμα. Λίπανση θεωρείται απαραίτητη.

Το δένδρο αποδίδει εμπορικά εκμεταλλεύσιμους καρπούς κατά τον 3^ο – 5^ο χρόνο από την φυτευσή του.

Τότε παράγει καρπούς που μπορεί να φτάσουν τα 650 κιλά ανά δένδρο.

Η Κίνα είναι η μεγαλύτερη παραγωγή ΓΦ στον κόσμο με 3.717.324 τόννους ετησίως, δεύτερη οι ΗΠΑ με 1.000.000, τρίτο το Βιετναμ με παραγωγή 450 τόννους/ετησίως.

ΠΕΡΙΕΚΤΙΚΟΤΗΤΑ ΣΥΣΤΑΤΙΚΩΝ ΓΚΡΕΪΠΦΡΟΥΤ/100γρ.

Θ : 42kcal

Λιπίδια : 0,1

Χοληστερόλη : 0

Να : 0

Κ : 135

Υδατάνθρακες : 11g

Φυτικές ίνες :1,6g

Ζάχαρη : 7g

Πρωτεḯνη : 0,8g

Βιτ. Α : 1.150

Βιτ. C : 31,2

Ca : 25mg

Fe : 0,1mg

Bιτ. Β6 : 0,1mg

Mg : 9mg

ΧΗΜΙΚΑ ΣΥΣΤΑΤΙΚΑ ΓΦ

• ΦΟΥΡΟΚΟΥΜΑΡΙΝΕΣ
• ΦΛΑΒΙΝΟΕΙΔΗ (Ναριντενίνη – Λυκοπένιο)
• ΠΗΚΤΙΝΗ
• ΑΝΤΙΟΞΕΙΔΩΤΙΚΕΣ ΟΥΣΙΕΣ

Λυκοπένιο : Καροτινοειδές με αντιοξειδωτική δράση.

Ναριντενίνη : Φλαβονοειδές, επιδρά δομικά στο DNA κυττάρου.

ΒΙΟΛΟΓΙΚΕΣ ΕΝΕΡΓΕΙΕΣ ΤΟΥ ΓΚΡΕΪΠΦΡΟΥΤ

1. Μειώνει την ποσότητα ινσουλίνης του αίματος.
2. Έχει αντιοξειδωτικές ουσίες.
3. Περιέει μεγάλη ποσότητα Βιτ. C (ενεργεί στην χρόνια ουλίτιδα – απώλεια δοντιών).
4. Προκαλεί μείωση της χοληστερίνης (διαλυτές φυτικές ίνες).
5. Συντελεί στην απώλεια σωματικού βάρους (επιδρώντας στο Na – λιποδιαλυτές ίνες – H₂0). Πρακτικά ένα ποτήρι χυμού ΓΦ ή ½ φρούτο πρίν από το γεύμα μειώνει την κατανάλωση θερμίδων.
6. Επιδρά το ΓΦ στα ενζυμικά συστήματα του λεπτού εντέρου.

Οι ενέργειες του ΓΦ οφείλονται στην περιεκτικότητά του :

1. Σε ΛΥΚΟΠΕΝΙΟ (Καροτινοειδές με αντιοξειδωτική δράση).
2. Στα ΒΙΟΦΛΑΒΙΝΟΕΙΔΗ
3. Στην ΠΗΚΤΙΝΗ : διαλυτή φυτική ίνα η οποία δρα μειώνοντας την ολική χοληστερόλη.

Ειδικά η λευκή ποικιλία του ΓΦ προκαλεί μείωση της LDL χοληστερόλης «ΚΑΚΗΣ ΧΟΛΗΣΤΕΡΟΛΗΣ» κατά 20,3% - των τριγλυκεριδίων 17,2%.

Επίσης η ουσία ΝΑΡΙΝΤΕΝΙΝΗ (φλαβινοειδές) η οποία περιέχεται και στα πορτοκάλια όπως και στο γκρεϊπ-φρουτ, συμβάλλει στην αποκατάσταση του DNA των κυττάρων, τα οποία καταστρέφονται από τις νεοπλασματικές διεργασίες.

Η δράση αυτή συζητείται για το Ca προστάτου, χαρακτηριστική επίσης είναι η δράση του ΓΦ στα επίπεδα της ινσουλίνης του αίματος.

Το ΓΦ έχει την ικανότητα ελάττωσης αυτής.

Μείωση της ινσουλίνης ελαττώνει την όρεξη του ανθρώπου με επακόλουθο την απώλεια των σωματικού βάρους.

Χαρακτηριστικά αναφέρεται στην δεκαετία του 30 αλλά το έτος 1980 το δημοφιλές της δίαιτας αδυνατίσματος με κύριο συστατικό την κατανάλωση γκρεϊπ-φρουτ.

Επίσης η υψηλή περιεκτικότητα του ΓΦ σε Βιτ. C συντείνει αποτελεσματικά στη συντήρηση των δοντιών αποφυγή ουλίτιδας, σε συνδυασμό με τις αντιμικροβαικές ιδιότητες που διαθέτει το ΓΦ.

Κατανάλωση μισού καρπού ΓΦ παρέχει πάνω από 50% της συνιστώμενης ημερήσιας δόσης Βιτ. C. Οι αντιμικροβιακές ιδιότητες του ΓΦ βρήκαν πρακτική εφαρμογή στα Νοσοκομεία των ΗΠΑ στο ξέβλαλμα των σεντονιών ή προσθήκη 10-15 σταγόνων ΓΦ βρέθηκε ότι σκοτώνει τα διάφορα μικρόβια.

Επίσης εκχυλίσμα σπόρων ΓΦ παρέχει αποτελεσματική αντισηψία του δέρματος (προεγχειρητική προετοιμασία) με χρήση ειδικά στις εγχειρητικές επεμβάσεις της κοιλίας.

Επίσης το ΓΦ έχει χρησιμοποιηθεί και σαν αντιμυκητιασικό («κάψιμο» στις «μυρμηγκιές») επίσης κατά της καντιτίασης.

Η καταγωγή του ΓΦ είναι από τα νησιά Μπαρμπαντος – Ινδία – Ασία, ενώ το ΓΦ έρχεται στην Ευρώπη σαν καλλωπιστικό φυτό.

Στις αρχές του 19^ου αιώνα αρχίζει να επιλέγεται για τους καρπούς του.

Στην Ελλάδα το ΓΦ καλλιεργείται από το έτος 1960 αλλά ποτέ συστηματικά.

Απαντάται συνήθως σε μικρές καλλιέργειες, στις ίδιες ζώνες με τα εσπεριδοειδή.

Οι ψεκασμοί με φυτοφάρμακα ειδικά στα εισαγόμενα φρούτα είναι εμφανείς και για το λόγο αυτό τα εισαγώμενα φρούτα έχουν φανερή επίστρωση «κέρωμα» για την καλύτερη συντήρησή τους.

Τα ελληνικά γκρέιπ-φρουτ βρίσκονται στην αγορά από τα τέλη Οκτωβρίου έως και τον Απρίλιο.

Το μέγεθος δεν καθορίζει την ποιότητάς τους. Η κατάλληλη επιλογή ΓΦ πρέπει να γίνεται με τα εξής κριτήρια :

1. Να είναι γυαλιστερά «όχι κερωμένα».
2. Να είναι βαρειά σχετικά με το μέγεθός τους.
3. Να μην έχει αμυχές.
4. Να μην εμφανίζει «σκούρα» σημεία.

Όταν είναι φρέσκα τα φρούτα διατηρούνται σε θερμοκρασία περιβάλλοντος 2 – 3 εβδομάδες. Στη διατήρησή τους στο ψυγείο ο χρόνος αυτός διπλασιάζεται.

Όμως αυτές οι πολλές και ωφέλιμες ιδιότητες του γκρέιπ-φρουτ έχουν στον αντίποδά τους τις αντιδράσεις που προκαλεί η σύγχρονη λήψη του ΓΦ και πολλών φαρμάκων, προκαλώντας το ΓΦ, αλλοίωση της βιοδιαθεσιμότητας (ΒΘ) των φαρμάκων αυτών.

Βιοδιαθεσιμότητα (ΒΘ) : Είναι το ποσοστό της δόσης του φαρμάκου που λαμβάνεται από το στόμα και αποβαλόμενη ποσότητα μεταβολιζόμενη με τα ούρα (μέσω των νεφρών).

Οι ενέργειες του ΓΦ που ασκούνται στη ΒΘ του φαρμάκου οφείλονται στην συμμετοχή  και αλλοίωση του ΓΦ στα ενζυμικά συστήματα του εντέρου του ανθρώπινου οργανισμού. Ειδικά στο κιττόχρωμα Ρ₄₅₀ και του ενζύμου CYR3A4.

Γενικώς η αντίδραση του ΓΦ με διάφορα φάρμακα γίνεται με 2 τρόπους :

α) Αν το φάρμακο δεν υφίσταται το σύνηθες μεταβολισμού του, τότε η πυκνότητα του αυξάνεται στο αίμα με επακόλουθο εμφάνιση των ανεπιθύμητών ενεργειών του.

β) Αν ο μεταβολισμός του φαρμάκου (η απορρόφηση του φαρμάκου) «μπλοκάρεται» από το ΓΦ.

Έτσι, αν το φάρμακο δεν ασκεί θεραπευτική δράση, η ενέργεια αυτή μπορεί να γίνει ακόμα και με πόση 200ml χυμού ΓΦ.

Η προσοχή των ασθενών αλλά και των γιατρών πρέπει να είναι ιδιαίτερα αυξημένη και να είναι πολύ προσεκτικοί εξετάζοντας τις αλληλοεπιδράσεις του ΓΦ στα φάρμακα που ήδη λαμβάνουν για θεραπεία ή στα καινούργια συνταγογραφημένα φάρμακα.

Τα παραπάνω είναι γνωστά εδώ και 2 δεκαετίες. Σήμερα υπάρχει κατάλογος που όλο και μεγαλώνει και περιλαμβάνει 85 κοινά φάρμακα!!!

Οι αντιδράσεις του ΓΦ με τα φάρμακα αποκτούν ιδιαίτερη βαρύτητα ειδικά στην περίπτωση που το φάρμακο έχει μικρό θεραπευτικό εύρος.

Στην περίπτωση λοιπόν αυτή οιαδήποτε μικρά μεταβολή που αφορά την συγκέντρωση του φάρμακου στο αίμα μεταβάλλει άμεσα την θεραπευτική ενέργεια του φαρμάκου και προκαλεί ακόμη και τοξικότητα αυτού.

Στην συνήθη κατανάλωση του ΓΦ ο χυμός του επιδρά στο ενζυμικό σύστημα του αυλού του εντέρου ανταγωνιζόμενο το φάρμακο τοπικά στο έντερο αλλά και στο ήπαρ αυξάνοντας έτσι τον χρόνο ημίσειας ζωής του φαρμάκου.

Οι αντιδράσεις του ΓΦ με τα φάρμακα που χορηγούνται (αναφέρονται 85 φάρμακα με συνεχώς αυξανόμενο αριθμό) δεν είναι δυνατόν να προβλεφθούν.

Διαφέρουν από άτομο σε άτομο και εξαρτώνται από τις διάφορες μορφές και είδη του γκρέιπ-φρουτ όπως και από τον ρυθμό που καταναλώνεται από το άτομο αυτό. Εκτός από τα ενζυμικά συστήματα του εντέρου και ήπατος που επηρεάζονται από την χορήγηση ΓΦ υπάρχει και άλλος μηχανισμός ο οποίος επηρεάζεται από το ΓΦ και αναφέρεται στην δράση της Π-γλυκοπρωτεḯνης (Pgp).

Πρωτεḯνης που βρίσκεται στη μεμβράνη των κυττάρων και έχει σαν κύρια λειτουργία της μέσω αντλίας εξαρτώμενης από ΑΤΡ, διακίνηση των φαρμάκων, ξενοβιοτικών ουσιών (τοξικών μεταβολιτών) εκτός του κυττάρου.

Η Pgp υπάρχει φυσιολογικά σε πολυάριθμο ποσοστό στα επιθηλιακά κύτταρα του εντέρου, εγγύς σωληνάρια των νεφρών, εγκεφανολονωτιαίο φραγμό.

Είναι γνωστό ότι Pgp και το σύστημα κυττοχρώματος Ρ₄₅₀ (CYP3A4) δρουν συνεργικά σαν «φραγμός» σαν «διηθητική μονάδα» σε πολλά από τα φάρμακα τα οποία χορηγούνται για θεραπεία σε καθημερινή βάση.

Η αναστολή της λειτουργίας του ενός ή και των δύο αυτών ενζυμικών συστημάτων αυξάνει την βιοδιαθεσιμότητα του φαρμάκου που χορηγείται.

Οι ενέργειες που ασκεί η κατανάλωση ΓΦ, στην απορρόφηση των φαρμάκων διαρκούν 72 ώρες.

Οι ενέργειες αυτές μεγενθύνονται όταν ο χυμός του ΓΦ λαμβάνεται ταυτόχρονα με τη δόση του φαρμάκου ή ακόμα και 4 ώρες μετά από την λήψη του φαρμάκου.

ΚΥΤΤΟΧΡΩΜΑ Ρ4503Α4 (CYP3A4) : σημαντικό ένζυμο του οργανισμού του ανθρώπου. Βρίσκεται στο ήπαρ και παχύ έντερο. Η λειτουργία του είναι η οξείδωση οργανικών μορίων (ξεονοβιοτικές ουσίες) όπως διάφορες τοξίνες, φάρμακα τα οποία απομακρύνει από τον οργανισμό. Πολλά φάρμακα αδρανοποιούνται από CYP3A4 ενώ άλλα ενεργοποιούνται από το ένζυμο. Δηλαδή χυμός, κατανάλωση ΓΦ διαφοροποιούν (θετικά ή αρνητικά) τη λειτουργία του CYP3A4. To CYP3A4 αποτελεί μέλος της οικογένειας των οξειδωτικών ενζύμων του κυττοχρώματος Ρ₄₅₀.

ΓΕΝΙΚΑ ΤΑ ΦΑΡΜΑΚΑ ΤΑ ΟΠΟΙΑ ΑΝΤΙΔΡΟΥΝ ΜΕ ΤΟ ΓΚΡΕΪΠ-ΦΡΟΥΤ ΕΧΟΥΝ 3 ΚΟΙΝΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ.

1. Λαμβάνονται από το στόμα (per os).
2. Μικρό ποσοστό του φαρμάκου εισέρχεται στην γενική κυκλοφορία.
3. Μεταβολίζονται από το CYP3A4 ή από ισοένζυμα αυτού.

Ο κατάλογος των φαρμάκων, τα οποία επηρεάζονται από το ΓΦ ολοένα μεγενθύνεται.

Σήμερα 85 φάρμακα εμφανίζουν αντιδράσεις με ΓΦ.

Σύμφωνα με υπάρχοντα στοιχεία στατιστικά της ΚΑΝΑΔΙΚΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΕΤΑΙΡΕΙΑΣ από το έτος 2008-2012 το ποσοστό των φαρμάκων τα οποία αντιδρούν με το ΓΦ προκαλώντας ανεπιθύμητες ενέργειες (αιμορραγίες εκ του γαστρεντερικού – νεφροτοξικότητα) έχουν σημειώσει αύξηση από 17% στο 43%!!!

Φάρμακα που επηρεάζονται από το χυμό γκρέιπφρουτ

Πρέπει να σημειωθεί ότι ο κατάλογος των παραπάνω φαρμάκων αυξάνεται συνεχώς.

Έχει υπολογισθεί ότι κάθε χρόνο 6 νέα φάρμακα κατά μέσον όρο προστίθενται στον κατάλογο των φαρμάκων εκείνων που αντεδεικνύεται να λαμβάνονται με γκρέϊπ-φρουτ.

Η αλληλεπίδραση που προκαλείται από τις ενώσεις ΓΦ και φαρμάκων διακρεί μέχρι 24 ώρες και η αντίδραση αυτή είναι μέγιστη όταν ο χυμός καταναλώνεται με το φάρμακο 1 – 4 ώρες πριν φαγητού.

Στην πραγματικότητα ένα ποτήρι χυμού ΓΦ μπορεί να επηρεάσει ακόμα και τα φάρμακα που χορηγούνται μία φορά την ημέρα αν καταναλωθεί αυτός οιαδήποτε χρονική στιγμή στο μεσοδιάστημα δύο δόσεων.

Παράδειγμα : ένα άτομο λαμβάνει συμβαστατίνη για την καταπολέμηση της αυξημένης χοληστερόλης του και για διάστημα 3 ημερών πίνει κάθε μέρα ένα ποτήρι 200ml ΓΦ, μπορεί να παρουσιάσει αύξηση της συγκέντρωσης στατίνης στο αίμα του κατά 330% συγκριτικά με εκείνη που θα είχε αν στη θέση του χυμού ΓΦ έπινε νερό βρύσης.

Οι αλληλοεπιδράσεις αυτές οφείλονται στην ομάδα χημικών ουσιών που περιέχονται στα ΓΦ και λέγονται ΦΟΥΡΑΝΟΚΟΥΜΑΡΙΝΕΣ οι οποίες προκαλούν μη αναστρέψιμη αναστολή του ενζύμου CYP3A4 το οποίο εξουδετερώνει το 50% όλων των χορηγούμενων φαρμάκων.

Οι αλληλοεπιδράσεις αυτές που έχουν παρατηρηθεί με τα γκρέϊπ-φρουτ ενδέχεται να παρατηρηθούν και με άλλα είδη εσπεριδοειδών όπως τα πορτοκάλια Σεβίλης (συχνη χρήση αυτών σε μαρμελάδα) στα λάϊμ – στα pomelo (είδος ασιατικού φρούτου) διότι και αυτά περιέχουν στη σύνθεσή τους φουρανοκουμαρίνες.

Ειδική προσοχή λοιπόν από γιατρούς αλλά και ασθενείς πρέπει να υπάρξει στην ταυτόχρονη χρήση ΓΦ και των επόμενων (κοινή χρήση) φαρμάκων, όπως :

Επίσης το κατά της νόσυ Grohn φάρμακα Βουδεσονίδη δεν συγχορηγείται με χυμό ΓΦ.  

Ref. : - ΝΕΑ.GR 2/4/2016

         - Σαβ. Μάλιου : Λίστα φαρμάκων

         - Βικιπαίδεια