Γράφει ο
Παναγιώτης Καραφωτιάς

Είναι γνωστό ότι το συναίσθημα του φόβου κυριαρχεί τόσο στα άτομα  όσο και στις κοινωνικές ομάδες στα πλαίσια των μεταξύ τους σχέσεων. Όμως, ότι η διαχείρισή του στο επίπεδο των διεθνών σχέσεων αποτελεί τον καταλυτικό παράγοντα ειρηνικών εξελίξεων ή συγκρούσεων, σε συνάρτηση, βέβαια, με την ισορροπία και το συσχετισμό ισχύος και συμφερόντων, είναι λιγότερο γνωστό. Στις πρωτόγονες κοινωνίες η διαχείριση του φόβου από μάγους εξουσιαστές ή όργανα εξουσιαστών με διάφορες μαγείες, είδωλα κ.λπ., και αργότερα από μάντεις, ψευδοπροφήτες, αστρολόγους κ.ά. διαδραμάτιζε αποφασιστικό ρόλο σε καίρια ζητήματα. Το Μαντείο των Δελφών π.χ. δεν ήταν τίποτα άλλο από ένα κέντρο διαχείρισης του φόβου. Οι διαχειριστές του ήταν οι πλέον ευφυείς επιτήδειοι, που εξυπηρετούσαν διάφορους σκοπούς. Οι ανθρωποθυσίες στην αρχαία εποχή καθώς και αργότερα στο Μεσαίωνα τα «θαύματα», οι  μαγείες  και «σατανιστικές» κ.ά. αδιαφανείς οργανώσεις, στόχο είχαν τη διαχείριση του φόβου  για διάφορους σκοπούς. Η υπέρβαση π.χ. Χριστιανών μαρτύρων, που με την αυτοθυσία τους συνέβαλαν στην κατάρρευση της Ρώμης, καθώς και ηρώων εθνικών κ.λπ. αγώνων αποτελεί μια υπέρτατη διαχείριση του φόβου καταλυτική.

Στο Μεσαίωνα, πέραν από τις αρένες με τις ανθρωποθυσίες κ.λπ., το κύριο διαχειριστικό όργανο της  φοβοκρατίας, η «Ιερά Εξέταση», παραμένει τραγικό μνημείο χιλιάδων αθώων ανθρώπινων θυμάτων, στη θυσία των οποίων οι εφιαλτικοί διαχειριστές του φόβου, επένδυσαν τον παθολογικό φανατισμό τους, που πήγαζε από το φόβο μήπως χάσουν την εξουσία και τα  προνόμιά τους. Οι γενοκτονίες {ο όρος «γενοκτονία» υιοθετήθηκε επίσημα από τον ΟΗΕ το 1948} π.χ. Ινδιάνων και άλλων έγχρωμων, Αρμενίων, Ελλήνων, Εβραίων, Κούρδων, Παλαιστινίων, Αθίγγανων κ.ά., τα κολαστήρια της Σιβηρίας, του Νταχάου και ΄Αουσβιτς, Xιροσίμα και Ναγκασάκι, οι μαζικές εκτελέσεις και τα βασανιστήρια σε ολοκληρωτικά καθεστώτα της Λ. Αμερικής κ.α. μπορούν να ενταχθούν στο ίδιο πλαίσιο της φοβοκρατίας που, δυστυχώς, εξακολουθεί να κυριαρχεί και σήμερα σε διάφορες περιοχές με άλλα μέσα. Οι δύο παγκόσμιοι πόλεμοι έγιναν εξαιτίας της ανατροπής της ισορροπίας φόβου και της ισορροπίας ισχύος, που είχαν επιβάλλει οι κερδοσκόποι διαχειριστές οργανωμένων συμφερόντων.

Στην ΚτΕ, όπου το σύνθημα «ο Κομμουνισμός  είναι χειρότερος του Φασισμού» διαχύθηκε μετά την επικράτηση του Λένιν στη Ρωσία, οι διεθνείς επιπτώσεις της οικονομικής κρίσης στις ΗΠΑ το 1929, ο εξοπλισμός της Γερμανίας και η αναρρίχηση στην εξουσία του Χίτλερ, η θεωρία του Στάλιν περί «περικύκλωσης», οι φρικαλεότητες των ιμπεριαλιστών στις αποικίες και άλλα δεινά, εντάσσονται στα πλαίσια της πρόκλησης και καλλιέργειας του φόβου και της διαχείρισής του για την επίτευξη συγκεκριμένων στόχων. Και η ίδρυση του ΟΗΕ (όπως και της ΚτΕ) υπαγορεύθηκε από το φόβο (των λαών) της επανάληψης των πολεμικών τραγωδιών κ.λπ., αλλά και από τη σκοπιμότητα των ισχυρών της επαναφοράς, μέσω του Οργανισμού, της ισορροπίας του φόβου ώστε να εξυπηρετούν τα συμφέροντά τους προκαλώντας ακόμη και συγκρούσεις, παγιδεύοντας, αποδυναμώνοντας και υποβαθμίζοντας τον ΟΗΕ σε υποδιαχειριστή της ισορροπίας αυτής. Αλλά, και σαν άλλοθι δήθεν σεβασμού προς το Χάρτη του ΟΗΕ, οι ισχυροί ίδρυσαν, στη βάση του κεφαλαίου VIII, πανίσχυρους περιφερειακούς στρατιωτικούς συνασπισμούς για «αμυντικούς» σκοπούς, διαχειριζόμενοι το φόβο θεμελιακά σε πλαίσια συμμαχικά, αλλά  συνάμα ανταγωνιστικά.

Ο Θουκυδίδης είπε ότι οι σχέσεις ανθρώπων και κρατών εξαρτώνται από το συμφέρον, αλλά του συμφέροντος προϋπάρχει ο φόβος ή είναι συνάρτησή του. Στις διεθνείς σχέσεις υπάρχει κενό φόβου όπως και εξουσίας, και στη σύγχρονη εποχή με την εξέλιξη  της επιστήμης και της  τεχνολογίας η διαχείριση του φόβου έχει αποκτήσει τεράστια υλικοτεχνική υποδομή και υλοποιείται, πέραν από απειλές και ένοπλες προκλήσεις και βομβαρδισμούς, κατακερματισμό κρατών στα πλαίσια του «διαίρει και βασίλευε» (όπου ο φόβος διαχέεται δραματικά), τον ποικιλόμορφο ανταγωνισμό εξοπλισμών, «μαύρου χρυσού», ουρανίου κ.ά. πολύτιμων ενεργειακών πόρων, βιοτεχνολογίας κ.λπ., με άλλα «δημοκρατικά» μέσα όπως δορυφόρους, UFO, εικονική διπλωματία (virtual diplomacy), χρηματιστήρια, κινηματογράφο και τηλεόραση - που ιδιαίτερα καλλιεργούν το φρικτό δίδυμο φόβου και βίας παγιδεύοντας και εθίζοντας ψυχολογικά τα άτομα {conditioning} - αντικοινωνική διαχείριση δημογραφικών προβλημάτων, δεισιδαιμονιών (π.χ. τον αριθμό 666) και, κυρίως, κοινωνικό αποκλεισμό που επιβάλλουν σκοτεινά κυκλώματα εξουσίας απαξιώνοντας, ιδιαίτερα, άτομα και ομάδες που αγωνίζονται για ιδανικά, π.χ. ειρηνιστικά κινήματα. Και ο πόλεμος δεν είναι παρά η τραγική κατάληξη του οργανωμένου φόβου που καλλιεργείται από τα ίδια κυκλώματα με τα παραπάνω μέσα, ώστε να προκαλείται τεχνητή ανάγκη εξοπλισμών και συστημάτων ασφαλείας, καθώς και τεχνητή οικονομική κρίση με αποτέλεσμα τον κοινωνικό αναβρασμό, τη μετανάστευση, προσφυγοποίηση, αφαίμαξη εγκεφάλων, εσωτερική και διεθνή μαύρη αγορά πρώτων υλών, πολύτιμων μετάλλων κ.λπ.{να θυμηθούμε  και το διαβόητο της κατοχής «βάστα Ρόμελ»;} και, που τελικά, σε ορισμένες περιπτώσεις, όταν δεν υπάρχει δικλίδα ασφαλείας,  καταλήγουν σε πολεμικές αναμετρήσεις στις οποίες τα κυκλώματα αυτά επενδύουν τα τεράστια και ανομολόγητα κέρδη τους ελέγχοντας την παγκόσμια αγορά συμπεριλαμβανομένων και προϊόντων που έμμεσα σχετίζονται με την παράνομη κερδοσκοπία και τις συγκρούσεις όπως ναρκωτικά, εμπόριο λευκής σαρκός και μελών σώματος.

Και είναι γνωστό ότι ορισμένοι πόλεμοι χαρακτηρίστηκαν κατευφημισμό «αμυντικοί». (Εξάλλου, πότε και ποιά ηγεσία παραδέχθηκε ότι έκανε επιθετικό πόλεμο;). Η περίφημη θεωρία περί «πρώτου πλήγματος», «ισορροπίας του τρόμου» ή ο «πόλεμος των άστρων» ή των πετρελαίων  δεν έχουν ως υπόβαθρο το φόβο; Επίσης, η πρόκληση τεχνητού κλίματος φόβου εξαιτίας προβλημάτων εθνικών μειονοτήτων, εμφυλίων ταραχών, μετακινήσεων λαϊκών μαζών, στρατηγικών σκοπιμοτήτων κ.λπ. δεν εντάσσεται στο ίδιο πλαίσιο; Είναι πλέον γνωστό πώς προκαλούνται ορισμένοι πόλεμοι με κύριο μοχλό προβοκατορικές ενέργειες. Από τον εμπρησμό της Ρώμης και της Γερμανικής Βουλής έως  τις πρόσφατες κρίσεις στα Βαλκάνια, στις χώρες της π.ΕΣΣΔ, στο Αφγανιστάν, στη Μ.Ανατολή κ.α., η ιστορία βρίθει παρόμοιων ενεργειών ή υποβολιμαίων εκθέσεων μυστικών οργανώσεων με κοινό παρονομαστή την πρόκληση φόβου εξαιτίας υπαρκτών ή εν δυνάμει εσωτερικών διενέξεων κ.λπ. λόγω ειδικών χρόνιων προβλημάτων όπως τα παραπάνω. Και όπου και όταν υπάρχει έλλειμμα δημοκρατίας και κοινωνικής συνοχής ο φόβος εξάγεται και επανεισάγεται και οι «κερκόπορτες» ανοίγουν εύκολα. Όταν μάλιστα σε κάποιες χώρες οι στρατιωτικοί είναι μέτοχοι κερδοφόρων πολεμικών βιομηχανικών και εμπορικών επιχειρήσεων, δεν είναι αφελές να αναρωτηθεί κανείς γιατί οι χώρες αυτές υπερεξοπλίζονται ή είναι προκλητικά πολεμοκάπηλες;

Τα πανίσχυρα στρατιωτικά κατεστημένα ορισμένων χωρών ή συμμαχιών  διαθέτουν «στρατιές» ειδικών πρακτόρων σε χώρους επηρεασμού και λήψης αποφάσεων πρόκλησης κλίματος φόβου και πολεμικών συγκρούσεων, στα πλαίσια εξαγοράς συνειδήσεων, κοινωνικού αποκλεισμού, ποινικοποίησης,  θυματοποίησης, εγκληματικών πράξεων, δολιοφθορών κ.ά. ανατρεπτικών και αποσταθεροποιητικών ενεργειών. Οι τρομοκράτες και οι «γνωστοί άγνωστοι» ταραχοποιοί παίζουν και σε διεθνές επίπεδο τον αποτρόπαιο ρόλο της πρόκλησης κλίματος φόβου και ο φόβος είτε εξατομικεύει, διχάζει, καθηλώνει και υποτάσσει, είτε συγκλονίζει, ενώνει, ενδυναμώνει και ηρωοποιεί και η διέξοδος είναι, συχνά, πολεμική αναμέτρηση. Αλλά και εθνικά θέματα χρησιμοποιούνται έντεχνα για τη συντήρηση κλίματος φόβου που δρα ανασταλτικά στην πρόκληση ή κλιμάκωση εσωτερικών  δράσεων εξαιτίας λαϊκών αιτημάτων. Και τούτο χρησιμοποιούν  ορισμένες ηγεσίες για πολιτική ή οικονομική επένδυση στις διεθνείς τους σχέσεις.

Ιδιαίτερα σε χώρες όπου το «βαθύ» κράτος ή/και παρακράτος λειτουργεί προβοκατορικά για την επίτευξη νεο-ιμπεριαλιστικών σκοπών εκβιάζοντας τη διεθνή κοινότητα, αλλά και σε άλλες, ειδικότερα όσες ιστορικά βίωσαν μακρά δουλεία, υποταγή, κοινωνικό πολυχασμό ή εμφύλιους και δεν έχουν αποκτήσει τη συνείδηση γνήσιας κοινωνικής απελευθέρωσης, αυτοδιάθεσης και συνοχής, αδίστακτες ομάδες εξουσίας, όργανα ισχυρών, καλλιεργώντας και διαιωνίζοντας το σύνδρομο του φόβου από γενιά σε γενιά, μεθοδικά προκαλούν τη μετάλλαξη και διάχυσή του στις διεθνείς σχέσεις ποικιλοτρόπως εξυπηρετώντας οργανωμένα συμφέροντα, αλλά πολλές φορές σε βάρος των λαών τους. Δεν είναι περίεργο ότι π.χ. στη Μ. Ανατολή όταν τα αντίπαλα μέρη προσεγγίζουν ένα modus vιvendi κάποιες προβοκατορικές ενέργειες συμβαίνουν υπονομεύοντας την επίτευξη ειρήνης;  Ακόμη και τεχνητοί «κατακλυσμοί» επινοούνται για την επίτευξη των στόχων των ισχυρών, αλλά και «κιβωτοί» σωτηρίας {αντιπυρηνικά καταφύγια κ.λπ.} για τους «εκλεκτούς» {άραγε ποιού «θεού» ;}. Και οπωσδήποτε, το παραπάνω κλίμα δε συνάδει με γνήσια δημοκρατικά καθεστώτα, αλλά με  ψευδοδημοκρατικά που επενδύουν στη φοβοκρατία.

Η παγκοσμιοποίηση, με την αρνητική της πλευρά, της διάχυσης και επιβολής του ανταγωνισμού, της εξουσίας και των συμφερόντων των ισχυρών (στην ουσία ταυτίζεται με τον φονταμενταλισμό), και όχι της θετικής, οικουμενικής και ελεύθερης διάχυσης των αγαθών της ανάπτυξης και προόδου, χρησιμοποιεί ως κύριο μοχλό σήμερα την τρομοκρατία και οι παραγωγοί, προαγωγοί και διαχειριστές της και τα όργανά τους καλλιεργούν έτσι και διαιωνίζουν το φόβο στον οποίον επενδύουν την ισχύ και τα συμφέροντά τους. Και δεν είναι τυχαίο ότι η παγκοσμιοποίηση έχει χαρακτηρισθεί  ακόμη και ως «Jaggernaut”, που σημαίνει μια ινδική θεότητα που προκαλεί ακραίο φόβο. Ο φονταμενταλισμός όπως και η τρομοκρατία επίσης θεμελιώνεται στο φόβο. Και δεδομένου ότι το ανταγωνιστικό σύστημα δεν μπορεί να επιβιώσει δίχως αντιπάλους, οι διαχειριστές του, είτε πολιτικοί είτε θρησκευτικοί, χρησιμοποιούν το φόβο για την πρόκληση και δημιουργία αντιπάλων καταλήγοντας σε ένα φαύλο κύκλο πρόκλησης, παραγωγής, αναπαραγωγής, διαιώνισης φόβου και εξαιτίας του φόβου υποταγής ή βίας, που με τη σειρά της προκαλεί και αναπαράγει το φόβο.

Η θεσμική και πολιτική υποδομή των διεθνών οργανισμών διαθέτει άδηλους μηχανισμούς συντήρησης του φόβου για την επιβολή της βούλησης των ισχυρών. Το παγκόσμιο σύστημα διακυβέρνησης θεμελιώνεται στην αξιοποίηση του ρόλου του φόβου θετικά ή αρνητικά. Όταν ο Χάρτης του ΟΗΕ αρχίζει με τη φράση «να σώσουμε τις μελλοντικές γενιές από τη μάστιγα του πολέμου» και «να διατηρήσουμε τη διεθνή ειρήνη και ασφάλεια», και όταν το άρθρο 1 αναφέρεται σε «αποτελεσματικά συλλογικά μέτρα για την πρόληψη και απομάκρυνση κάθε απειλής της ειρήνης» κ.λπ., είναι εύλογο ότι το στοιχείο του φόβου  ενυπάρχει θεμελιακά. Το ίδιο ισχύει και σε άλλα άρθρα καθώς και στην Οικουμενική Διακήρυξη για τα Ανθρώπινα Δικαιώματα που αναφέρεται μεταξύ άλλων στις περίφημες «Τέσσερες  Ελευθερίες» του Φ. Ρούζβελτ, δύο από τις οποίες αφορούν στην «ελευθερία από φόβο» και στην «ελευθερία από ανάγκη», καθώς και «το δικαίωμα στη ζωή, την ελευθερία και την ασφάλεια του ατόμου», «την προστασία εναντίον διάκρισης», «επίθεσης εναντίον της τιμής», «εναντίον ανεργίας», «παροχής ασύλου εξαιτίας καταδίωξης». Όμως, οι συντάκτες του Χάρτη μερίμνησαν, εξαιτίας των πιέσεων των ισχυρών, πέραν από το σκανδαλώδες δικαίωμα του βέτο, να διατηρήσουν άθικτο το κράτος του φόβου στις διεθνείς σχέσεις εφόσον οι επιπτώσεις του δεν ενοχλούσαν την ισορροπία ισχύος που επέβαλαν μετά το  Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο και τούτο πέτυχαν θεσμικά με το άρθρο 2 που κατηγορηματικά απαγορεύει την επέμβαση στα εσωτερικά ζητήματα των κρατών στη βάση της αρχής της εθνικής κυριαρχίας.  Όμως, όταν  και όπου τα συμφέροντα των ισχυρών απειλούνται τότε το άρθρο αυτό καταστρατηγείται! Π.χ. τ.Γιουγκοσλαβία.

Επίσης, όπως προαναφέρθηκε, με τις  «ευλογίες» των ισχυρών του ΟΗΕ ιδρύθηκαν συμμαχίες υποκαθιστώντας επιτηδείως τον Οργανισμό. Συνεπώς, είναι αφελές να μιλάμε για αποτελεσματική διαχείριση κρίσεων όταν η παγκόσμια κοινότητα δεν έχει τη βούληση ή δεν μπορεί εξαιτίας συγκρουόμενων συμφερόντων να αντιμετωπίσει τη ρίζα του κακού, το κράτος φόβου που οι εξουσιαστές έχουν επιβάλλει, και να το διαχειρίζεται δημοκρατικά. Γιατί, διαφορετικά θα είχε στέρξει στην επίλυση των χρόνιων προβλημάτων που ταλανίζουν την ανθρωπότητα, ιδιαίτερα την τρομοκρατία, που είναι η ακραία έκφραση της φοβοκρατίας, αλλά χρησιμοποιείται για τη συντήρηση της πρώτης  για τους λόγους που ήδη αναφέρθηκαν.

Μήπως, λοιπόν, θάπρεπε, παράλληλα με τις άλλες προτάσεις για την αναθεώρηση του Χάρτη του ΟΗΕ και τη μεταρρύθμιση του Οργανισμού, να επισημανθεί και η ανάγκη δημιουργίας ειδικού οργάνου διαχείρισης του φόβου και το ίδιο να ισχύει και για τα εθνικά συντάγματα; Και τι πιο κατάλληλο προληπτικό μέτρο θα μπορούσε να υπάρξει εναντίον της τρομοκρατίας από την αντιμετώπιση της φοβοκρατίας αφενός στα πλαίσια πολιτικών αποφάσεων για την παγίωση της ειρήνης, της δημοκρατίας, της κοινωνικής  δικαιοσύνης, της αξιοκρατίας και όλων των προνοιών της Οικουμενικής Διακήρυξης για τα Δικαιώματα του Ανθρώπου, και αφετέρου στα πλαίσια μιας παγκόσμιας παιδείας που να καλλιεργεί την ευγενή άμιλλα και πανανθρώπινες αξίες και όχι την υποκουλτούρα της βίας και του αμοραλισμού, ώστε να μπορούμε να μιλάμε για μια γνήσια ελεύθερη, δημοκρατική και πολιτισμένη διεθνή κοινωνία.