Γράφει ο
Νίκος Καλλιακμάνης

Η χοληστερόλη αποτελεί λιπαρή ουσία που αποτελεί βασικό συστατικο της μεμβράνης του ανθρώπινου κυττάρου.

Αναγκαία για τον οργανισμό, πρόδρομος ουσία σειράς ορμονών (κορτιζόνη, κορτικοστερόνη, αλατοκορτικοειδή, οιστρογόνα, οιστραδιόλη, προγεστερόνη, τεστοστερόνη) κατά το μεγαλύτερο μέρος της παράγεται στο ήπαρ και μικρό ποσό προσλαμβάνεται με τροφές.

Δεν περιέχεται σε φυτικές τροφές.

Η ΜΠΑΝΑΝΑ ΔΕΝ ΕΧΕΙ ΧΟΛΗΣΤΕΡΟΛΗ!!!

Τροφές με μπόλικη χοληστερόλη είναι :

• ΕΝΤΟΣΘΙΑ
• ΑΥΓΑ
• ΚΟΚΚΙΝΟ ΚΡΕΑΣ
• ΒΟΥΤΥΡΟ.

Είναι η χοληστερόλη και τα τριγλυκερίδια.

Καμμία ουσία, φάρμακο, χημικό μόριο δεν κυκλοφορεί ελεύθερο μέσα στο αίμα. Έτσι η χοληστερόλη και τα τρυγλυκερίδια ενώνονται με ειδικά σφαιρικά πρωτεϊνικά μόρια ΤΙΣ ΑΠΟΠΡΩΤΕΪΝΕΣ.

Η χοληστερόλη αποτελεί : 1) δομικό και ακρογωνιαίο λίθο της μεμβράνης όλων των κυττάρων του ζωϊκού βασιλείου, 2) αποτελεί το λειτουργικό και δομικό υπόστρωμα των στεροειδών ορμονών* 3) βασικό στοιχείο στο σχηματισμό λιπιδίων της χολής.

*Στεροειδείς ορμόνες : αλδοστερόλη – κορτικοστεροειδή- οιστρογόνα.

Τα τριγλυκερίδια χρησιμεύουν για την μεταφορά ενέργειας από τις τροφές που προσλαμβάνει ο ανθρώπινος οργανισμός προς τα κύτταρα του οργανισμού.

Ο απερχών λόγος ο οποίος προκαλεί εναποθέσεις λιπιδίων στα τοιχώματα μέσου και μεγάλου μεγέθους αρτηριών που προκαλούν σαν επακόλουθο θανατηφόρες επιπλοκές δεν είναι γνωστός.

Η κατάταξη τους γίνεται ανάλογα με την πυκνότητα που εμφανίζουν και που εξαρτάται από το ποσό των τριγλυκεριδίων (λιγότερη πυκνότητα προσδίδουν) και το ποσό των αποπρωτεϊνών (περισσότερη πυκνότητα).

Η χορηστερόλη σαν λιπαρή ουσία δεν αναμιγνύεται με το αίμα και ενώνεται με πρωτεΐνες (δημιουργία λιποπρωτεϊνών).

ΧΑΜΗΛΗΣ ΠΥΚΝΟΤΗΤΑΣ «ΚΑΚΗ» LDL

ΥΨΗΛΗΣ ΠΥΚΝΟΤΗΤΑΣ «ΚΑΛΗ» HDL

Η LDL μεταφέρει χοληστερόλη από το ήπαρ στους ιστούς και αποτελεί το 70% της συνολικής.

Η HDL μεταφέρει χοληστερόλη από τους ιστούς στο ήπαρ.

ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΕΜΦΑΝΙΣΗΣ ΚΑΡΔΙΑΚΩΝ ΝΟΣΩΝ

• Ηλικία ♂ > 45 ♀ > 55
• Κάπνισμα
• Αρτηριακή Υπέρταση ↑ 140/90
• Μέτρια έως ανύπαρκτη φυσική άσκηση, δραστηριότητες
• Παχυσαρκία
• Σακχαρώδης διαβήτης
• Κληρονομικότητα

Η χοληστερόλη που περιέχεται στις τροφές δεν επηρεάζει την χοληστερόλη του αίματος σε βαθμό που πιστεύουμε.

Τροφές όπως ακόρεστα και κεκορεσμένα λιπαρά οξέα την επηρεάζουν άμεσα*.

Τα ακόρεστα περιέχουν τουλάχιστον ένα διπλό δεσμό και ορίζεται αυτός σαν σις – σις trans ανάλογα με τη δομή διπλών δεσμών εντός του μορίου τους.

Trans λιπαρά οξέα προστίθενται για καλύτερη συντήρηση – διατήρηση – γεύση τροφίμων π.χ. :

1. 1.    Τηγανητές πατάτες (μαγευρικά λάδια)

1 μερίδα = 5g trans λιπαρά

1. 2.    Μαργαρίνη πιο αγνή από βούτηρο; Υγιεινά ναι σαν εναλλακτική του βουτύρου, επειδή παρασκευάζεται από φυτικά έλαια, αντί των ζωϊκών λιπών. Προσθήκη trans + κορεσμένα.
2. 3.    Κατεψυγμένες μπουκίτσες κοτόπουλου, έλεγχος ετικέττας.
3. 4.    Παγωτά
4. 5.    Μοσχαρίσιο Κρέας, αφαίρεση στο σπίτι φανερού λίπους.
5. 6.    Κράκερς, υδρογονωμένα έλαια.
6. 7.    Κατεψυγμένα γεύματα, χρήση trans – διατήρηση – γεύση. Επίσης αυτά που παρασκευάζονται στους φούρνους μικροκυμάτων.
7. 8.    Δημητριακά – Μπάρες ενέργειας, έλεγχος ετικέττας.
8. 9.    Μείγματα για Βάφλες + τηγανίτες έτοιμα, υδρογονωμένα έλαια.

10. Ντόνατς + διάφορα γλυκά + μπισκότα + κέϊκ, κατανάλωση γλυκών παρέχει ικανοποίηση με παραγωγή ενδορφίνων αλλά κατανάλωση trans + λιπαρών αυξάνει τον κίνδυνο κατάθλιψης.

Γενικά τα trans-λιπαρά επιδρούν στο επίπεδο της LDL («κακή» χοληστερόλη) προκαλούν μείωση της HDL («καλής» χοληστερόλης) στο αίμα, αύξηση κινδύνος → στεφανιαία νόσος – αρτηριοσκλήρυνση.

Τα trans ακόρεστα λιπαρά οξέα προέρχονται :

1. 1.    Μικροβιακός μετασχηματισμός των ακόρεστων λιπαρών οξέων στη κοιλιά των μεγάλων μυρηκαστικών (αγελάδα – πρόβατο). Διέρχονται στο λίπος, κρέας, γάλα.
2. 2.    Βιομηχανική υδρογόνωση ή σκλήρυνση των ελαίων για δημιουργία λιπαρών υλών για επάλειψη και ψήσιμο.
3. 3.    Θέρμανση και τηγάνισμα ελαίων σε μεγάλες θερμοκρασίες.

ΔΙΑΤΡΟΦΙΚΟΙ ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΚΙΝΔΥΝΟΥ ΠΡΟΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΑΡΤΗΡΙΟΣΚΛΗΡΥΝΣΗΣ

-      Χαμηλή κατανάλωση φρούτων, λαχανικών.

-      Χαμηλή κατανάλωση ω-3 λιπαρών οξέων.

-      Υψηλή κατανάλωση αλκοόλης.

-      Υψηλή κατανάλωση αλατιού.

ΤΡΟΦΙΜΑ ΜΕ ΦΥΤΙΚΕΣ ΣΤΕΡΟΛΕΣ

Ουσίες παρόμοιας δομής με χοληστερόλη. Μικρές ποσότητες σε πολλά φρούτα, λαχανικά, ξηρούς καρπούς, φυτικά έλαια.

Συνήθης διατροφή 150-200mg στερόλων ημερησίως. Αποτελέσματα έχουμε σε κατανάλωση 1 – 3gr και όχι μεγαλύτερη των 3gr.

Η ΚΑΤΑΝΑΛΩΣΗ 2gr ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΑ ΦΥΤΟΣΤΕΡΟΛΩΝ ΜΕΙΩΝΕΙ 10%-15% LDL ΧΟΛΗΣΤΕΡΟΛΗ.

Πρακτικά αντικατάσταση του ψωμιού με ολικής αλέσεως σίκαλη 4 φέτες (0,5gr στερόλη ή μία φέτα).

ΥΠΟΧΟΛΗΣΤΕΡΙΝΑΙΜΙΑ

Η αύξηση της χοληστερίνης και οι διαταραχές του χοληστερινικού «profile» έχουν ενοποιηθεί από πολλά χρόνια σαν κύριοι συντελεστές, παράγοντες κινδύνου για την γένεση, ανάπτυξη και εξέλιξη των διαφόρων καρδιαγγειακών παθήσεων (αγγειακά εγκεφαλικά επεισόδια – στηθάγχη – εμφρακτό μυοκαρδίου).

Αλλά τελευταία και η μείωση της ολικής χοληστερόλης ενοχοποιείται για πολλές παθολογικές καταστάσεις.

Σαν υποχοληστεριναιμία ορίζεται η τιμή των 115-120mg/dL στο αίμα, εφόσον το άτομο δεν λαμβάνει φάρμακα για μείωση αυτής.

Η μείωση της χοληστερόλης δεν είναι σπάνια.

Στατιστικά στοιχεία αναφέρουν ποσοστό 7,8% σε αριθμό 7.000 υγιών αιμοδοτών.

Αναφέρθηκε ήδη ότι η αύξηση της χοληστερόλης αποτελεί ουσιώδη παράγοντα κινδύνου ανάπτυξης αθηροσκλήρυνσης και καρδιαγγειακών παθήσεων.

Η χοληστερόλη αποτελεί απαραίτητο δομικό στοιχείο της μεμβράνης των κυττάρων του ανθρώπου, χρησιμεύοντας για την διατήρηση κατάλληλης διαπερατότητας και ακεραιότητας αυτής. Επίσης αποτελεί πρόδρομη ουσία για το σχηματισμό ορμονών.

Με τα παραπάνω δεδομένα μπαίνει το εξής ερώτημα.

Με τον τρόπο αυτό παρέχομε ωφέλεια ή όχι στον οργανισμό του ανθρώπου.

Η μείωση της χοληστερόλης διακρίνεται σε συγγενή και επίκτητα αίτια.

• ΣΥΓΓΕΝΗ ΑΙΤΙΑ

1. 1.    Χαμηλό κλάσμα χοληστερόλης της LDL (LDL-χοληστερόλης)

Αυτές οφείλονται σε έλλειψη απολιποπρωτεΐνης Β* και περιλαμβάνουν:

• Την αβηταλιποπρωτεϊνεναιμία.
• Την οικογενή υποβηταλιπορωτεϊναιμία.
• Την νόσο κατακράτησης χυλομικρών.

Στους ομοζυγώτες (δηλαδή στα άτομα τα οποία «φέρουν» τα παθολογικά γονίδια) συμπτώματα εμφανίζονται από την βρεφική ηλικία λόγω ένδειας λιποδιαλυτών βιταμίνων.

Η ετεροζυγωματία της οικογενούς υποβηταλιπρωτεϊναιμίας είναι συχνή (1:500) με φορείς χωρίς συμπτώματα και με χαμηλά ποσά ολικής χοληστερόλης και LDL – χολ. και φυσιολογική HDL – χολ.

1. 2.    Άλλα αίτια συγγενείς υποχοληστεριναιμίας είναι οι καταστάσεις που εμφανίζουν χαμηλή HDL-χολ. (ένδεια απολιπρωτεΐνης Α) όπως η νόσος του Tangier.

Επίσης :

α) Οικογενής υποάλφαλιποπρωτεϊναιμία.

β) Ανεπάρκεια ενζύμου λεκιθινοχοληστερολ-ακετυλ-τρανσφεράση (LCAT).

• ΕΠΙΚΤΗΤΕΣ ΠΑΘΗΣΕΙΣ

Οι επίκτητες παθήσεις οι οποίες συνοδεύονται από μείωση της xοληστερογενής, είναι :

1. 1.    Αιμολυτικές αναιμίες : η μείωση της χοληστερόλης οφείλεται στην κατανάλωση της κατά την διάρκεια της αυξημένης ερυθροποίησης.
2. 2.    Υπερθυρεοειδισμός : αύξηση γονιδιακής έκφρασης του υποδοχέα LDL-χολ.
3. 3.    Ανεπάρκεια ήπατος : μείωση σύνθεσης χοληστερόλης.
4. 4.    Σύνδρομα δυσαπορρόφησης : ανεπάρκεια εξωκρινούς μοίρας παγκρέατος → νοσήματα τελικού ειλεού → σύνδρομο τυφλής έλικας.
5. 5.    Σε μειωμένη θρέψη του οργανισμού – Παρατεταμένη νηστεία.
6. 6.    Σε λοιμώξεις : - Φυματίωση – HIV λοίμωξη – Χρόνιες ηπατίτιδες.
7. 7.    Χορήγηση Φαρμάκων : συνήθη υπολιπιδαιμικά φάρμακα – φυτικά συμπληρώματα διατροφής.

Πολλές φορές ο στόχος της θεραπευτικής αγωγής φτάνει στα όρια της «παθολογικής» μείωσης της χοληστερόλης.

Τα παραπάνω ευρήματα αποτελούν αντικείμενο συζήτησης και αντιπαράθεσης επιστημονικών κύκλων για πολλά χρόνια.

Ο κάθε γιατρός όμως πρέπει να έχει κατά νου ότι οι βιολογικές παράμετροι κινούνται συνήθως σε κάποιο ανώτερο και κατώτερο βιολογικό όριο, επιθυμητό όριο.