Γράφει ο
Νίκος Καλλιακμάνης

Οι περισσότεροι από εμάς αντιμετωπίζουμε την επίσκεψη στον οδοντίατρο με φόβο και δέος.

Παίρνουμε θάρρος από τις ελκυστικές διαφημίσεις των κατάλευκων δοντιών που συνοδεύουν χαμόγελα αστέρων του κινηματογράφου και τηλεόρασης, ελπίζοντας να τα αποκτήσουμε κάποτε.

Λίγοι από εμάς έχουν σκεφτεί τις επείγουσες καταστάσεις που αντιμετωπίζουν οι οδοντίατροι που ενώ εργάζονται στην κοιλότητα του στόματος, έχουν την υποχρέωση αντιμετώπισης και γνώσης των γενικών προβλημάτων υγείας (των νοσημάτων) που πάσχει το άτομο πριν καθήσει στην καρέκλα του οδοντίατρου.

Οι παρακάτω αναφορές πιστεύω ότι παρέχουν χρήσιμες πληροφορίες και στους οδοντίατρους αλλά και στους «μελλοντικούς» υποψήφιους της «οδοντιατρικής καρέκλας» και αφορούν νοσήματα τα οποία χρήζουν άμεσης αντιμετώπισης από τον οδοντίατρο.

ΑΝΕΠΑΡΚΕΙΑ ΤΩΝ ΕΠΙΝΕΦΡΙΔΙΩΝ

Διακρίνεται σε πρωτοπαθή – χρόνια ανεπάρκεια των επινεφριδίων – Νόσος Addison’s (ν.Α.).

Η ν.Α. οφείλεται σε υπολειτουργία του φλοιού των επινεφριδίων. Συμπτώματα – Υπόταση – Μελάγχρωση επιδερμίδας – καρδιοαναπνευστικη καταπληξία.

Συχνότητα νόσου 4/100.000 άτομα. Προσβάλλει όλες τις ηλικίες και τα φύλα. ΓΙΝΕΤΑΙ ΑΝΤΙΛΗΠΤΗ, ΕΚΔΗΛΩΝΕΤΑΙ ΜΕ ΤΑ ΠΑΡΑΠΑΝΩ ΣΥΜΠΤΩΜΑΤΑ ΣΤΗΝ ΠΕΡΙΠΤΩΣΗ Stress, τραύματος, χειρουργικής οδοντιατρικής επέμβαση, απώλειες Na (υπερβολική εφίδρωση).

Κύριο αίτιο της ν.Α. : αυτοάνοσες διεργασίες. Δευτερεύοντα αίτια ν.Α. αποτελούν → φυματίωση → αμυλοείδωση → φλεγμονώδεις νεκρώσεις.

Επίσης η ν.Α. προκαλείται από χρήση φαρμάκων, τα οποία ανταγωνίζονται τη σύνθεση κορτικοστεροειδών (π.χ. ketoconazole – etomidate : φάρμακο αναισθησίας).

Η ν.Α. μπορεί να συνυπάρχει σε Σακχαρώδη Διαβήτη ή υποθυρεοειδισμό (σαν μέρος του πολυαδενικού σύνδρομου).

Στις παιδικές ηλικίες το πιο κοινό αίτιο ν.Α. αποτελεί η συγγενής πρωτοπαθής ανεπάρκεια των επινεφριδίων.

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΑ ΕΥΡΗΜΑΤΑ

• Hct ↑
• Λευκά αιμοσφαίρια ↓
• ↓ Na ορού < 135meq/L
• ↑ K ορού > 5meq/L
• ↓ Σάκχαρο αίμαος < 50mg/dL
• ↑ ουρία αίμαος < 50mg/dL.

Η ν.Α. μπορεί χαρακτηριστικά να εκδηλωθεί μετά από παρατεταμένη θεραπεία με κορτικοστεροειδή και μπορεί να υφίσταται μετά από χρόνια διακοπής του φαρμάκου.

Έτσι κάτω από το stress κάθε οδοντιατρικής επεμβάσεις μπορεί να εκδηλωθεί.

Σημαντικές είναι η οδηγίες που συνοδεύουν κάθε θεραπεία με στεροειδή φάρμακα, όπως :

• ΔΕΝ ΔΙΑΚΟΠΤΕΤΑΙ ΠΟΤΕ ΑΜΕΣΑ Η ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΜΕ ΣΤΕΡΟΕΙΔΗ ΣΚΕΥΑΣΜΑΤΑ.
• Όταν λαμβάνεται το φάρμακο για διάστημα άνω των 3 εβδομάδων, τότε η δόση ελαττώνεται τμηματικά σύμφωνα με τις οδηγίες του θεράποντα γιατρού σας.
• Ενημερωθείτε πριν αρχίσετε το φάρμακο από το ενημερωτικό του φυλλάδιο που υπάρχει στην εμπορική συσκευασία του.
• Αναγράψτε, δημιουργείστε μία καρτέλλα που θα έχετε πάντα μαζί σας και στην οποία θα αναφέρονται : α) όνομα, επώνυμο, β) πάθηση και την οποία λαμβάνεται το φάρμακο όπως και η δοσολογία του και χρόνος λήψης του.

• ΑΝ ΕΡΘΕΤΕ ΣΕ ΕΠΑΦΗ ΜΕ ΑΤΟΜΑ ΠΟΥ ΠΑΣΧΟΥΝ ΑΠΟ ΛΟΙΜΩΔΗ ΝΟΣΗΜΑΤΑ, ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΗΣΤΕ ΜΕ ΤΟΝ ΓΙΑΤΡΟ ΣΑΣ ΑΜΕΣΑ.
• ΑΝ ΔΕΝ ΕΧΕΤΕ ΠΕΡΑΣΕΙ ΑΝΕΜΟΕΥΛΟΓΙΑ ΚΑΙ ΕΡΘΕΤΕ ΣΕ ΕΠΑΦΗ ΜΕ ΠΑΣΧΟΝΤΑ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΗΣΤΕ ΑΜΕΣΑ ΜΕ ΤΟΝ ΘΕΡΑΠΟΝΤΑ ΓΙΑΤΡΟ.

ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ

Αντιμετώπιση ανεπάρκειας επινεφριδίων η οποία οδήγησε σε shock.

Χορήγηση O₂. Ξαπλώστε σε οριζόντια θέση τον ασθενή. Επικοινωνήστε άμεσα με Νοσοκομείο.

ΑΝΑΦΥΛΑΞΙΑ

Μετά την χορήγηση κάθε φαρμάκου από το στόμα ή παερεντερικά (ενδομυϊκά χορήγηση ενδοφλέβια) μπορεί να συμβεί σοβαρής μορφής αλλεργική αντίδραση.

Αλλεργία επίσης μπορεί να εμφανιστεί σε επαφή με Latex ή χειρουργικά γάντια.

Όταν η αλλεργική αντίδραση αρχίζει γρήγορα, τόσο έντονα μπορεί να εξελιχθεί.

Τα συμπτώματα κάθε αλλεργικής αντίδρασης μπορεί να εμφανιστούν σε δημιουργία λεπτών και η θεραπεία πρέπει να είναι άμεση.

Επίσης οι αλλεργικές αντιδράσεις εμφανίζονται σε προσθετικές ουσίες ή βελτιωτικά πρόσθετα ή χημικά πρόσθετα τροφών αλλά και φαρμάκων.

Φρόνιμο είναι κυρίως άτομα με αλλεργικό υπόστρωμα να ελέγχουν προσεκτικά τα φάρμακα (επιμελές διάβασμα του πληροφοριακού εντύπου που συνοδεύει κάθε φάρμακο). Ειδικότερα να ελέγχονται τα φάρμακα που χρησιμοποιούνται για τοπική (επιδερμική χρήση – τα στοματικά διαλύματα – τα ρινικά – αλοιφές).

Τα σύμπτώματα της αλλεργίας, είναι :

• Παραισθησίες
• Κοκκίνισμα
• Οίδημα προσώπου
• Γενικευμένος κνησμός (χέρια, πόδια)
• Δύσπνοια εκπνευστική (βρογχόσπασμος) λαρυγγοσπασμός (συριτοούσα αναπνοή – δυσκολία στις αναπνευστικές κινήσεις)
• Αδύναμος στη ψηλάφηση σφυγμός, πτώση αρτηριακής πιέσεως
• Καρδιακό arrest.

ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ

• Διατήρηση βατότητας αναπνευστικών οδών.
• Ανύψωση αρτηριακής πίεσης (IV ορός φυσιολογικός).
• Τοποθέτηση ατόμου σε ήπτια θέση και να ανυψωθούν τα πόδια του.
• ΠΡΟΣΟΧΗ ΣΤΗ ΦΑΣΗ ΠΟΥ ΑΝΑΝΗΠΤΕΙ Ο ΑΡΡΩΣΤΟΣ. ΥΠΑΡΧΕΙ ΚΙΝΔΥΝΟΣ ΕΜΕΤΩΝ (τοποθέτηση πλάγια και κάτωθεν της επιφάνειας του σώματος το στόμα προς αποφυγή εισροφήσεων).
• ΧΟΡΗΓΗΣΗ ΑΔΡΕΝΑΛΙΝΗΣ (επινεφρίνη). Χορηγείται ενδομυϊκά (ΟΧΙ ΕΝΔΟΦΛΕΒΙΑ!!!) Συσκευασία 500 μικρογραμ. Δόση 300 μικρογραμ. είναι αρκετή για την πρώτη αντιμετώπιση του αλλεργικού shock. Η δόση αυτή μπορεί να επαναλαφθεί ανάλογα με την κλινική εικόνα (σφίξης – Α/Π – καρδιακός ρυθμός – αναπνοή).
• ΧΟΡΗΓΗΣΗ ΟΞΥΓΟΝΟΥ ΠΡΩΤΑΡΧΙΚΗ ΑΝΑΓΚΗ!!!

ΑΣΘΜΑ

Οι ασθενείς που υποφέρουν από βρογχικό άσθμα, μπορεί να εμφανίσουν κρίση άσθματος κατά την διάρκεια των οδοντιατρικών χειρισμών.

Οι περισσότερες κρίσεις αντιμετωπίζονται με χορήγηση 2 – 3 εισπνοών (Β-αγωνιστών ταχείας δράσης – Salbutamol : 100 μικρογραμ. στην κάθε εισπνοή) των φαρμάκων που ήδη λαμβάνουν.

Η δόση μπορεί να επαναληφθεί σε λίγα λεπτά.

Αν επιμένει η κρίση του βρογχικού άσθματος τότε το άτομο οδηγείται στο Νοσοκομείο.

ΧΟΡΗΓΗΣΗ  ΟΞΥΓΟΝΟΥ ΑΠΟΤΕΛΕΙ ΠΡΩΤΟ ΒΗΜΑ ΘΕΡΑΠΕΙΑΣ

Η ενίσχυση της θεραπείας και της καθιερωμένης δοσολογίας για την αντιμετώπιση του βρογχικού άσθματος πρέπει να γίνεται σε άτομο που προγραμματίζει ιατρική ή οδοντιατρική επέμβαση.

ΚΑΡΔΙΑΚΑ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ

Άτομα τα οποία έχουν υποστεί έμφρακτο του μυοκαρδίου ή πρόσφατη στηθαγχική κρίση είναι υπό παρακολούθηση 4 εβδομάδων.

Άτομα τα οποία λαμβάνουν χαμηλή δόση ασπιρίνης (75mg) ή clopidogrel, dipyridamole δεν χρειάζεται να διακόπτουν τα φάρμακα αυτά πριν την οδοντιατρική επέμβαση.

Δεν χρειάζεται επίσης για τις οδοντιατρικές πράξεις η χορήγηση αντιβιοτικών σε άτομα με καρδιακό by pass.

Επίσης οι μέλλοντες να υποστούν οδοντιατρικές επεμβάσεις, αν χρησιμοποιούν για στηθάγχη glycezyl trinitate spray ή χάπια, συνεχίζουν αυτά στις καθιερωμένες δόσεις.

Οι καρδιακές αρρυθμίες μπορεί να προκαλέσουν μείωση της καρδιακής παροχής, απώλεια συνείδησης.

Άτομα με καρδιακή ανεπάρκεια ή μετά από εμφρακτό μυοκαρδίου, εμφανίζουν καρδιακές αρρυθμίες.

Άτομα που πάσχουν από αρτηριακή υπέρταση και προέκταση να υποστούν οδοντιατρικές επεμβάσεις εξακολουθούν τη καθημερινή λήψη των φαρμάκων τους .

Στα άτομα αυτά όπως και στα άτομα με διαταραχές καρδιακού ρυθμού αν χρειαστεί αναισθησία στοματικής κοιλότητας (τοπική χρήση) χρησιμοποιείται η mepicavaine χωρίς την προσθήκη αδρεναλίνης.

Επίσης εναλλακτικά μπορεί να χρησιμοποιήσει ο οδοντίατρος για την τοπική αναισθησία prilocaine με ή χωρίς felypressin*.

*Felypressin : μπορεί να προκαλέσει αγγειοσύσπαση στεφανιαίων αγγείων όταν χορηγηθεί σε μεγάλες δόσεις.

Γενικά για την αναισθησία στην οδοντιατρική χρησιμοποιείται ourticaine και mepivacaine, η οποία συνδυάζεται ή όχι με αδρεναλίνη.

Το πλέον δημοφιλές φάρμακο για την οδοντιατρική είναι ο συνδυασμός ΛΙΔΟΚΑΪΝΗΣ 2% + αδρεναλίνη 1/80.000 (12,5 μικρογρ/mL).

ΜΕ ΠΡΟΣΟΧΗ ΧΟΡΗΓΟΥΝΤΑΙ ΤΑ ΤΟΠΙΚΑ ΑΝΑΣΘΗΤΙΚΑ ΑΠΟ ΤΟΝ ΟΔΟΝΤΙΑΤΡΟ ΣΕ ΑΤΟΜΑ ΜΕ :

• Καρδιαγγειακά προβλήματα
• Παιδιά
• Αναπνευστικές παθήσεις
• Επιληψία
• Βαρειά μυασθένεια.

ΤΑ ΤΟΠΙΚΑ ΑΝΑΙΣΘΗΤΙΚΑ ΔΕΝ ΔΙΝΟΝΤΑΙ ΠΑΝΩ ΣΕ – ΦΛΕΓΜΟΝΩΔΕΙΣ ΙΟΥΣ (αυξάνει η απορρόφησή τους).

ΤΟΞΙΚΟΤΗΤΑ ΤΟΠΙΚΩΝ ΑΝΑΙΣΘΗΤΙΚΩΝ ΠΟΥ ΧΟΡΗΓΟΥΝΤΑΙ ΣΤΗΝ ΟΔΟΝΤΙΑΤΡΙΚΗ

Οι τοξικές αντιδράσεις στα τοπικά αναισθητικά προκαλούνται από τον ερεθισμό τους ΚΝΣ και καρδιαγγειακού συστήματος.

ΣΥΜΠΤΩΜΑΤΑ ΚΝΣ : Aίσθημα μέθης, νωθρότητα, κωφηβαρία, ζάλη, αιμωδίως γλώσσας, στόματος, παραισθησία (περιλαμβάνει η αντίληψη κρύου, ζεστού), μείωση όρασης, ναυτία, εμετοί, τρόμος, σπασμοί, περιφερικών αγγείων αγγειοδιαστολή, μείωση καρδιακής λειτουργίας, οδηγεί σε υπόταση – βραδυκαρδία – αρρηθμία, καρδιακή ανακοπή, αποτελούν τις εκδηλώσεις τοξικότητας των τοπικών αναισθητικών από το καρδιαγγειακό σύστημα.

Ειδική μνεία πρέπει να γίνει για τα άτομα που λαμβάνουν αντιπηκτική αγωγή και πρέπει να υποστούν οδοντιατρικές επεμβάσεις.

Διακοπή της αντιπηκτικής αγωγής πριν 72 ώρες από την οδοντιατρική επέμβαση, γίνεται με έλεγχο βέβαια του International Normalise Ratic (INR).

Σε περιπτώσεις όπου το INR είναι σταθερό σε εβδομαδιαίες μετρήσεις ή το INR>4.0 τους τελευταίους 2 μήνες, το INR μετράται 24 ώρες πριν από την οδοντιατρική επέμβαση.

Οι Ενδομυϊκές ενέσεις δεν γίνονται στα άτομα υπό αντιπηκτική αγωγή.

Φάρμακα τα οποία εμφανίζουν αλληλοεπίδραση με την αντιπηκτική αγωγή, είναι :

• Ασπιρίνη και άλλα ΜΣΑΦ.
• Carbamapazine.
• Imidazole – triazole (και άλλα αντιμηκυτιασικά).
• Erythromycin
• Metromidazole
• Ampiallin – amoxicillin.

Ref. : - BNF 66 2013-14

-       The Wise List 2015