Γράφει ο
Αθανάσιος Μπουρούνης

Οι άνθρωποι από τα αρχαιότατα χρόνια αντιλαμβάνονταν τη χρησιμότητα και την ωφελιμότητα των άξιων ηγετών, καθώς και την επιλογή άξιων ηγετών, ανθρώπων ικανών που μπορούν να προΐστανται και να προστατεύουν ομάδες και ευρύτερα σύνολα.

Ηγετών που θα εξασφάλιζαν την επιβίωση, την ασφάλεια και την ευημερία του κοινωνικού συνόλου.

Ηγετών που θα ενέπνεαν, που θα βελτίωναν την απόδοση των συνεργατών τους, που θα έβρισκαν διεξόδους, που θα οδηγούσαν σε κάτι πολύ καλύτερο.

Ηγετών που θα ανέπτυσσαν  τη σύνθετη σκέψη, προκειμένου να αντιμετωπίσουν την πολυπλοκότητα και την αβεβαιότητα του περιβάλλοντος.

Είναι γεγονός ότι η ενάρετη δραστηριότητα συνυφαίνεται με τη φρόνηση και αυτή με την ικανότητα της σύνθετης σκέψης. 

Ειδικά για την αρχαία ελληνική πραγματικότητα, με την έμφαση που υπήρχε στο φαινόμενο και την ηθική της αριστείας, σκέψεις πάνω στο χαρακτήρα και το ρόλο του ηγέτη, υπάρχουν διάσπαρτες σε πάρα πολλά κείμενα.

Είναι άξιο προσοχής όμως, ότι σε όλα τα κείμενα υπάρχουν κοινοί παρονομαστές  για τον ηγέτη, όπως: να είναι δίκαιος, να έχει γνώσεις, να μην παρασύρεται από τα πάθη του, να είναι φιλεργατικός, να μην επιβάλλεται με το φόβο, κ.λπ.

Ωστόσο, δεν υπάρχει κάποια δεδομένη και καθολικά αποδεκτή συνταγή επιτυχίας.

Αν υπήρχε, όλοι οι ενδιαφερόμενοι θα μπορούσαν, σχετικά εύκολα, να την αντιγράψουν και να τη ακολουθήσουν.

Η επιτυχία όμως, απαιτεί γνώσεις, ικανότητες, μόχθο, καινοτόμες ιδέες, οργάνωση, έμπνευση, καλή αντίληψη του περιβάλλοντος και των εξελίξεων, κ.λπ.

Επιπλέον απαιτείται και κάποια μοναδικότητα. Τη μοναδικότητα δεν μπορεί να τη διδάξει κανείς. Αν μπορούσε να διδαχθεί, θα έπαυε να έχει το χαρακτήρα της μοναδικότητας.

Είναι προφανές πως όταν ηγούνται οι καλύτεροι, μπορεί να διευκολύνουν και τους υπόλοιπους να αποδώσουν περισσότερο και να προχωρήσουν και αυτοί πιο γρήγορα μπροστά.

Αλλά θα πρέπει να τονιστεί ότι δε γίνεσαι καλός με λίγη τύχη και προσπάθεια. Χρειάζεται πρώτα απ’ όλα και πριν από οτιδήποτε άλλο, η φυσική κλίση.

Διότι αν η φύση αντιστέκεται, όλα είναι μάταια, ενώ αν η φύση καθοδηγεί προς το άριστο, τότε μπορεί να διδαχθεί και η τέχνη. 

Κατά συνέπεια και η επιτυχής  άσκηση των καθηκόντων του Διευθυντή Σχολικής Μονάδας, εξαρτάται σημαντικά από τις δικές του επιλογές και από το πόσο αποτελεσματικά τις υλοποιεί.

Αυτό ασφαλώς, απαιτεί γνώση και ικανότητες που πρέπει να αποκτήσει από την αρχή της καριέρας του, αφού από τότε κάνει επιλογές που καθορίζουν την υπόλοιπη υπηρεσιακή του ζωή.

Απαιτεί λοιπόν:

- να έχει ξεκάθαρες αξίες με τις οποίες μάλιστα να είναι ανελαστικός, ενώ ταυτόχρονα να είναι συμβατικός με τα μικρά πράγματα,

- να έχει ισχυρή θέληση προκειμένου να επιτυγχάνει  ότι στοχεύει,

- να σέβεται τη διαφορετικότητα του άλλου και να πιστεύει στην

Πρέπει επίσης:

- να πιστεύει τον εαυτόν του, χωρίς να τον υπερεκτιμά,

- να μαθαίνει και να βελτιώνεται συνεχώς,

- να διεκδικεί με θετική συμπεριφορά τα δικαιώματά του, χωρίς όμως να αγνοεί τα δικαιώματα των άλλων.

Δυστυχώς όμως, ούτε στις Πανεπιστημιακές μας σπουδές, αλλά ούτε και κατά τη διάρκεια της υπηρεσίας μας στην εκπαίδευση, εκπαιδευτήκαμε ώστε να αποκτήσουμε όλα όσα έχουμε ανάγκη και είναι απαραίτητα προκειμένου, όταν απαιτηθεί, να έχουμε μια επιτυχημένη  θητεία σε διευθυντική θέση.

Παρότι, όπως έχουμε αναφέρει, δεν υπάρχουν συνταγές επιτυχίας, το παρόν άρθρο έρχεται να καλύψει εν μέρει το κενό αυτό, παρουσιάζοντας με απλό και πρακτικό τρόπο ανά κεφάλαιο, αρχές, αξίες, μεθόδους και τεχνικές που ευελπιστώ να φανούν χρήσιμες στους συναδέλφους που αναλαμβάνουν για πρώτη φορά θέση ευθύνης, καθώς και σ’ αυτούς που ήδη υπηρετούν σ’ αυτήν. 

ΑΝΘΡΩΠΙΝΕΣ ΣΧΕΣΕΙΣ

Σε περιόδους συνεχούς αλλαγής και αβεβαιότητας, ο Διευθυντής Σχολικής Μονάδας, δεν είναι μόνο αυτός που παροτρύνει τους συνεργάτες του να μαθαίνουν και να αλλάζουν, αλλά συγχρόνως παρέχει ψυχολογικό δίχτυ ασφαλείας.

Και τούτο διότι οι αλλαγές δημιουργούν αγωνία και άγχος, καθώς επίσης ενδέχεται να οδηγήσουν σε ακαμψία και αμυντική συμπεριφορά, ιδιαίτερα όταν οι αλλαγές αφορούν στον πυρήνα της ταυτότητάς τους.

Εδώ ο ρόλος του Διευθυντή, είναι να συνυφάνει τη συνέχεια και την αλλαγή, τη ρουτίνα και την καινοτομία και ταυτόχρονα να εκφράζει αυτά συμβολικά.

Ο σημερινός Διευθυντής πρέπει:

- να αποδειχθεί την εξάρτησή του από τους συνεργάτες του  καθηγητές και να διαθέτει την ωριμότητα ώστε να αναγνωρίζει τα όριά του,

- να δημιουργεί τις κατάλληλες οργανωτικές συνθήκες, μέσα στις οποίες οι καθηγητές και οι μαθητές  θα μπορούν να ξεδιπλώνουν τη δημιουργικότητά τους,

- να εμπεδώνει ένα κλίμα εμπιστοσύνης και υπαγωγής όλων σε κοινούς κανόνες,

- να λειτουργεί ως συναισθηματικό ανάχωμα στην ανασφάλεια που προκαλούν οι συνεχείς αλλαγές,

- να εμπνέει και συγχρόνως να παιδαγωγεί πρώτα απ’ όλα με το παράδειγμά του, στο όραμα και τις αξίες που διέπουν τη λειτουργία του σχολείου,

- να κατανοεί βαθιά την ανθρώπινη φύση και να γνωρίζει ότι ο άνθρωπος είναι ικανός για το καλύτερο και το χειρότερο, ενώ θα πρέπει να φιλοδοξεί να γίνει ο καταλύτης για το καλύτερο,

- να γνωρίζει ότι η μεγαλύτερη επιτυχία του είναι να γίνουν οι συνεργάτες του καλύτεροι απ’ αυτόν.

Άλλωστε   κανείς δεν έγινε φτωχότερος μοιραζόμενος τη γνώση με τους συναδέλφους του. Το αντίθετο μάλιστα.

ΑΜΟΙΒΑΙΑ ΚΑΤΑΝΟΗΣΗ ΚΑΙ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ

Βασική προϋπόθεση για τον αποτελεσματικό χειρισμό των σχέσεων  μας με τους άλλους, είναι η αμοιβαία κατανόηση.

Η ανοικτή και ειλικρινής επικοινωνία, αποτελεί τη βασική λειτουργία για την αμοιβαία κατανόηση.

Αν αυτή η ανοικτή επικοινωνία υπάρχει, τότε ενισχύεται η αμοιβαία κατανόηση και βελτιώνεται η εμπιστοσύνη και οι σχέσεις μας γενικά.

Δεν υπάρχει αμφιβολία ότι αν  θέλουμε πραγματικά να κατανοήσουμε τον άλλον, απαραίτητη προϋπόθεση είναι να ακούμε αυτά που θέλει να μας πει και να αντιλαμβανόμαστε σωστά όσα αυτός εννοεί και όχι όσα εμείς βγάζουμε ως δικά μας συμπεράσματα, μέσα από την υποκειμενική μας ερμηνεία αυτών που συνήθως επιλεκτικά ακούμε.

Επίσης δε θα πρέπει να ακούμε και να ερμηνεύουμε τα μηνύματα του άλλου μέσα από φίλτρα.

Είναι γεγονός ότι  για να κατανοούμε τους άλλους, πρέπει να μπαίνουμε στη θέση τους και να προσπαθούμε να κατανοούμε τις σκέψεις, τις συγκινήσεις, τους φόβους, τις αγωνίες, τις χαρές, τις λύπες, τα όνειρα και τις επιθυμίες τους, καθώς και το πώς αισθάνονται οι ίδιοι.

Τέλος, αν  δε γνωρίζουμε την εικόνα που έχουν οι άλλοι για μας, τότε ούτε μπορούμε να κατανοήσουμε τα συναισθήματα, τις στάσεις και τις συμπεριφορές τους απέναντί μας, ούτε να τις χειριστούμε κατάλληλα, προς αμοιβαίο όφελος.

Ανεξαρτήτως αν η εικόνα που έχουν οι άλλοι για μας είναι δίκαιη ή άδικη, είναι απαραίτητο να τη γνωρίζουμε. Διότι αν είναι άδικη, μπορούμε να κάνουμε διορθωτικές κινήσεις για να την αλλάξουμε, ενώ αν είναι δίκαιη, μπορούμε να τη βελτιώσουμε και να την ενισχύσουμε.

ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΑ ΚΑΙ ΣΥΝΤΟΝΙΣΜΟΣ

Η θεμελιώδης πρόκληση σ’ ένα σχολείο, είναι πώς θα διασφαλιστεί η αυθόρμητη συνεργασία των μελών της σχολικής κοινότητας (Διευθυντής, καθηγητές, μαθητές, Σύλλογος Γονέων και Κηδεμόνων).

Επί πλέον η αυτενέργεια διαφυλάσσει την εν δυνάμει δημιουργική δράση τους.

Η αυθόρμητη συνεργασία όμως, πραγματοποιείται όταν τα άτομα δεν ελαύνονται από τις εγωκεντρικές τους επιδιώξεις, αλλά από την επιδίωξη του κοινού καλού.

Αυτό επιτυγχάνεται όταν ο Διευθυντής καθίσταται το πρότυπο συμπεριφοράς, δηλαδή:

- συμπεριφέρεται με γνώμονα το κοινό καλό,

- πασχίζει να κερδίσει την εκτίμηση των προϊσταμένων του και το σεβασμό των  υφισταμένων του,

- λειτουργεί παιδαγωγικά και υπάγει τη συμπεριφορά του σε καθολικά αποδεκτούς κανόνες.

Επίσης ο Διευθυντής κάθε σχολείου, είναι αυτός που επιβάλει τον τυπικό συντονισμό των φορέων της σχολικής κοινότητας. Είναι γεγονός ότι ο συντονισμός αυτός, αποφέρει τα μέγιστα οφέλη μόνο αν υπερβεί τον εξουσιαστικό του χαρακτήρα και καταστεί αυτοϋποκινούμενος.

Για να συμβεί αυτό, ο συντονισμός πρέπει να ριζώσει κλίμα εμπιστοσύνης και συνεργασίας, το οποίο απαιτεί χρόνο, κόπο και εξουσιαστικό αυτοπεριορισμό για να δημιουργηθεί.

Ο Διευθυντής πρέπει να κάνει τους συνεργάτες του καθηγητές να αισθάνονται και να λειτουργούν ως ώριμη  και αποτελεσματική ομάδα.

Το ομαδικό πνεύμα, η διάθεση και η ικανοποίηση των ανθρώπων να λειτουργούν ως μια αποτελεσματική ομάδα, εξασφαλίζουν τις καλύτερες αποφάσεις και την αποτελεσματική τους υλοποίηση.

Ένας σωστός Διευθυντής πρέπει να  συμπεριφέρεται στο σύλλογο των καθηγητών με δυναμισμό, λογική και συναίσθημα, καθώς επίσης:

- να ακούει τους καθηγητές και να μπαίνει στη θέση τους,

- να αναλαμβάνει την ατομική του ευθύνη, αλλά και την ευθύνη για το συνολικό έργο του συλλόγου των καθηγητών,

- να συμβάλλει στο καλό κλίμα και στις καλές σχέσεις μεταξύ των καθηγητών,

- να παίρνει πρωτοβουλίες, να προτείνει ιδέες και ταυτόχρονα λύσεις,

- να συντονίζει και συγχρονίζει μαζί με τον υποδιευθυντή του σχολείου τα υπόλοιπα μέλη του συλλόγου των καθηγητών,

- να αποθαρρύνει τον ανταγωνισμό και να ενθαρρύνει την άμιλλα μεταξύ των καθηγητών,

- να επιβραβεύει τις τυχόν εξαιρετικές επιδόσεις των καθηγητών,

- να «προστατεύει» καθηγητές, όταν αυτοί αντιμετωπίζουν προβλήματα,

- Τέλος, να  μειώνει τις εντάσεις και τις αντιπαραθέσεις όταν υπάρχουν και βοηθά το  σύλλογο των καθηγητών να επιτυγχάνει συναίνεση.

EΜΠΙΣΤΟΣΥΝΗ

Η εμπιστοσύνη αποτελεί το θεμέλιο λίθο για κάθε ποιοτική σχέση μεταξύ των ανθρώπων. Αποτελεί προϋπόθεση για να ασκήσουμε θετική επιρροή στους άλλους.

Πρόκειται για μια ψυχολογική κατάσταση, όπου ένα άτομο μπορεί να στηριχθεί στη γνώμη, στις κρίσεις ή στις πράξεις του άλλου, διότι πιστεύει και προσδοκά ότι είναι σωστές, καλοπροαίρετες, ειλικρινείς και έντιμες.

Σε ότι αφορά τη διαδικασία μέσω της οποίας αρχίζουμε να κερδίζουμε την εμπιστοσύνη του άλλου, χωρίς να έχει ακόμα βιώσει ουσιαστικές εμπειρίες από εμάς, δύο ζητήματα είναι κρίσιμα:

Πρώτον, η ανοικτή επικοινωνία, μέσω της οποίας μπορούμε να μειώσουμε την αβεβαιότητα του άλλου για το ποιοι είμαστε.

Δεύτερον, πρέπει να δώσουμε εμείς εμπιστοσύνη στον άλλον, για να έχουμε αυξημένες πιθανότητες να πάρουμε.

Βέβαια δίνουμε μικρές δόσεις στην αρχή και κατόπιν τις αυξάνουμε σταδιακά, όταν βλέπουμε ότι ο άλλος ανταποκρίνεται θετικά. Έτσι μπορούμε να αποφύγουμε την εκμετάλλευση της εμπιστοσύνη μας.

ΑΝΑΓΝΩΡΙΣΗ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ

Μια από τις προτεραιότητες που πρέπει να έχει ένας Διευθυντής, είναι η αύξηση της θετικής συμπεριφοράς των καθηγητών, καθώς και η ανύψωση του ηθικού τους.

Για να γίνει όμως αυτό, θα πρέπει να επιβραβεύει καθένα ξεχωριστά  για κάθε τι καλό που κάνει ή διαθέτει.

Στο κάτω – κάτω, όλοι θέλουμε να δεχόμαστε θετικές κριτικές.

Η αναγνώριση των όσων προσφέρουν οι καθηγητές στο σχολείο, είναι επιβεβλημένη.

Βέβαια θα πρέπει ο Διευθυντής να ασκεί και εποικοδομητική κριτική, προκειμένου να βοηθήσει του καθηγητές να βελτιωθούν και να γίνουν καλύτεροι.

Όμως, για να υπάρχουν πιθανότητες να θέλει ο καθηγητής να αποδεχθεί την αρνητική κριτική, είναι απαραίτητο ο Διευθυντής να την κάνει με ευαισθησία, με γνήσιο ενδιαφέρον και σε καλό κλίμα.

Προσοχή!!  Η αρνητική κριτική πρέπει πάντα να γίνεται κατ’ ιδίαν και ποτέ δημόσια.

Τέλος, καλό θα είναι ο Διευθυντής να τελειώνει την αρνητική του κριτική, τονίζοντας κάποια θετικά στοιχεία και επιβεβαιώνοντας την εκτίμησή  του για τον κρινόμενο.

ΕΥΑΙΣΘΗΣΙΑ ΚΑΙ ΑΥΣΤΗΡΟΤΗΤΑ

Σκεφτείτε καλά:

Γιατί ένας καθηγητής πρέπει να έχει τη διάθεση να δημιουργήσει μια καλή σχέση με τον Διευθυντή, όταν ο ίδιος  δε νοιάζεται γι’ αυτόν, δεν του συμπεριφέρεται με αξιοπρέπεια, δεν τον κατανοεί, δεν τον φροντίζει και δεν τον σέβεται;

Η ευαισθησία και η αυστηρότητα, αποτελούν δύο ιδιαιτέρως σημαντικά στοιχεία που μπορούν που πρέπει να χαρακτηρίζουν τη συμπεριφορά ενός Διευθυντή.

Ευαισθησία προς τους καθηγητές σημαίνει να συμπεριφέρεσαι ανθρώπινα, να υπολογίζεις, να αφουγκράζεσαι και να δίνεις σημασία στις ανάγκες και τις επιθυμίες του καθηγητή και ταυτόχρονα, να τον στηρίζεις.

Με τον όρο αυστηρότητα, δεν νοείται αυστηρότητα προς τον καθηγητή ως προσωπικότητα, αλλά ως προς τις μη ορθές πράξεις ή συμπεριφορές του.

Και τούτο διότι δεν μπορεί να απολαμβάνουμε τις σχέσεις μας με τους  συναδέλφους, αν είμαστε ανεκτικοί σε ανέντιμες συμπεριφορές, στην αδικία, στην έλλειψη συνέπειας, συνεργασίας και πειθαρχίας, στον καιροσκοπισμό, στην αδιαφορία και το ψέμα.

Συμπερασματικά:

Ως εργαζόμενοι, οι σχέσεις μας με τους συναδέλφους που συνεργαζόμαστε, προϊσταμένους και υφισταμένους μας, καθορίζουν σε σημαντικό βαθμό την ποιότητα της εργασιακής μας ζωής και την ικανοποίηση των αναγκών μας.

Άρα, έχει πολύ μεγάλη σημασία το πώς διαχειριζόμαστε τις σχέσεις μας με τους συνεργάτες μας και το πώς θα πρέπει να ασκούμε θετική επιρροή επάνω τους, για το δικό τους και το δικό μας καλό.

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ

       1). Δημήτρης Μπουραντάς (2013): Μιλώντας στα παιδιά μου για την πραγματικά επιτυχημένη προσωπική και επαγγελματική ζωή. Εκδόσεις Πατάκη.

       2). Χαρίδημος Κ. Τσούκας (2004): Αν ο Αριστοτέλης ήταν διευθύνων σύμβουλος. Εκδόσεις Καστανιώτης.

       3).  Πέτρος Γ. Δούκας (2009): Οικονομικές Θεωρίες, Αρχές Διοίκησης και Αρχαία Ελληνική Σκέψη. Εκδόσεις Λιβάνη.

-Ο κ. Αθανάσιος Μπουρούνης είναι Επίτιμος Δ/ντής Σχολικής Μονάδας Δ.Ε.