Γράφει ο
Νίκος Καλλιακμάνης

Ως δυσκοιλιότητα ή δυσχεσία ορίζεται : όταν οι κενώσεις του εντέρου είναι λιγότερες από 3 φορές την εβδομάδα. Σοβαρής μορφής δυσκοιλιότητα ορίζεται όταν οι κενώσεις των εντέρου περιορίζονται σε 1 φορά κάθε 7 ημέρες.

Σοβαρή δυσκοιλιότητα οδηγεί σε κοπρόσταση (αδυναμία  προώθησης του περιεχόμενου του εντέρου) η οποία αν δεν αντιμετωπιστεί προκαλεί ειλεό (αδυναμία προώθησης περιεχομένου του εντέρου – απόφραξη).

Το παχύ έντερο αποτελείται από 3 ανισομερή τμήματα : α) τυφλό έντερο που φέρει τη σκωλεικοειδή απόφυση, β) το κόλον (ανιόν – εγκάρσιο – κατιόν – συγμοειδές, γ) απευθυσμένο ή ορθό.

Το μήκος του ανθρώπινου παχέως εντέρου είναι 1,5 μέτρο και έχει διάμετρο 5 – 8 εκατοστά. Αποτελεί το 1/5 από το συνολικό μήκος του πεπτικού σωλήνα (βλέπε εικόνα 1).

ΚΙΝΗΣΕΙΣ ΤΟΥ ΠΑΧΕΟΣ ΕΝΤΕΡΟΥ – ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΤΟΥ ΕΝΤΕΡΟΥ

Από τον βλεννογόνο του παχέος εντέρου απορροφάται περίπου 500mL νερού, το οποίο διοχετεύεται σε αυτό κάθε 24ωρο.

Στο παχύ έντερο επιτελείται ενεργητική απέκκριση ιόντων K, Ca.

Επίσης, γίνεται απορρόφηση μονοσακχαριτών (συστατικό υδατανθράκων), αμινοξέων (συστατικό λευκωμάτων), λιπαρών οξέων.

Μέσα στο παχύ έντερο υπάρχει μεγάλος αριθμός μικροοργανισμών (μικροβιακή χλωρίδα) στη δραστηριότητα της οποίας οφείλονται ζυμώσεις και σηπτικές εξεργασίες (μικρό μέρος της κυτταρίνης των τροφών μετατρέπεται από τους μικροοργανισμούς αυτούς σε κατώτερα λιπαρά οξέα, μεθάνιο, διοξείδιο του άνθρακα, υδρογόνο).

Το περιεχόμενο του παχέος εντέρου μετά από την απομύζηση ύδατος και υπόλοιπων ουσιών αποβάλλεται με αφόδευση (υπό μορφή κοπράνων : ποσόν 100-200g ημερησίως).

Η σύσταση των κοπράνων είναι : α) συστατικά τροφής, β) επιθηλιακά βλεννώδη κύταρα, γ) προϊόντα μεταβολισμού της μικροβιακής χλωρίδας, δ) μικροοργανισμοί.

Όταν καταναλώνονται τροφές φυτικής προέλευσης ο όγκος των κοπράνων είναι μεγαλύτερος λόγω της κυτταρίνης που περιέχεται στις τροφές αυτές.

Οι κινήσεις που φυσιολογικά επιτελούνται στο παχύ έντερο είναι 2 ειδών : α) Δακτυλιοειδείς περισφίγξεις, β) μαζικές κινήσεις.

Οι δακτυλιοειδείς κινήσεις συνίστανται σε εμφάνιση κατά διαστήματα ολίγων εκατοστών του μέτρου δακτυλιοειδών περισφίγξεων που παραμένουν σταθερά επί μακρόν χρονικόν διάστημα (μερικές φορές και πολλές ώρες).

Οι κινήσεις αυτές εξασφαλίζουν ανάμειξη του περιεχόμενου του εντέρου με αποτέλεσμα καλύτερη απομύζηση ύδατος και αλάτων.

Οι μαζικές κινήσεις συνίστανται στην εμφάνιση περισφίγξεις την οποία ακολουθεί συστολή του τοιχώματος του εντέρου στην περιφερική μοίρα του με επέκταση 20cm και προωθείται έτσι το περιέχομενο του εντέρου.

Οι κινήσεις αυτές εμφανίζονται μετά λίγες ώρες από την πρόληψη τροφής.

ΑΦΟΔΕΥΣΗ (ΑΠΟΒΟΛΗ ΚΟΠΡΑΝΩΝ)

Αντανακλαστικό λειτουργία ελεγχόμενη (στο φυσιολογικό ανήλικα) από την βούληση και με αυτήν αποβάλλονται τα εντός του ορθού εντέρου κόπρανα.

Η έκλυση του αντανακλαστικού της αφόδευσης είναι η ενεργοποίηση τασεοϋποδοχέων (υποδοχείς που ενεργοποιούνται με την αύξηση πίεσης), που βρίσκονται στο τοίχωμα του ορθού, το δε κέντρο που ρυθμίζει το αντανακλαστικό αυτό βρίσκεται στην ιερά μοίρα του νωτιαίου μυελού.

Από το κέντρο αυτο΄αποστέλλονται νευρικές ώσεις δια του παρασυμπαθητικού συστήματος (X συζυγια) προς το κατιόν κόλον, το σιγμοειδές, το ορθό. Έτσι εκτελούνται περισταλτικές κινήσεις που μεταβιβάζονται στον έσω σφυγκτήρα του πρωκτού, που χαλαρώνει.

Από το κέντρο επίσης επέρχεται χολάση του έξω σφυγκτήρα του πρωκτού δι’ αναστολής του τόνου του. Το κέντρο της αφόδευσης λειτουργεί χωρίς την θέλησή του ατόμου σε : α) βρεφική ηλικία, β) τραυματισμό (εγκάρσια διατομή) νωτιαίου μυελού, γ) παθήσεις ΚΝΣ, δ) γεροντική άνοια, ε) κώμα.

ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΔΥΣΚΟΙΛΙΟΤΗΤΑΣ

Με ποσοστό κυμαινόμενο από 10% - 20% του συνολικού πληθυσμού σε παγκόσμια κλίμακα, η δυσκοιλιότητα φαίνεται να αποτελεί ουσιαστικό πρόβλημα.

Στην Ελλάδα, οι ομάδες ατόμων που εμφανίζουν δυσκοιλιότητα βρίσκονται στη μεσαία τάξη (ποσοστό 60%) όπως και οι κάτοικοι των μεγάλων αστικών κέντρων (στην Αθήνα το ποσοστό δυσκοιλιότητας φτάνει το 54%).

Απο πλευράς φύλου οι γυναίκες εμφανίζουν δυσκοιλιότητα πιο συχνά από τους άνδρες (7 προς 10).

Σε άλλες χώρες (Γαλλία και Ιταλία) το ποσοστό δυσκοιλιότητας εμφανίζεται σε ποσοστό 38-43%.

Η Αγγλία εμφανίζει ποσοστά 57%.

Σε παγκόσμια κλίμακα η δυσκοιλιότητα εμφανίζεται σε ποσοστό 45% (κένωση 1 φορά την εβδομάδα). Ποσοστό 30% εμφανίζει χρόνια δυσκοιλιότητα (πάνω από 10 χρόνια).

Από τα άτομα τα οποία εμφανίζουν δυσκοιλιότητα ποσοστό που φτάνει το 51% από αυτά πιστεύει ότι αυτή προέρχεται από κακές συνθήκες διατροφής ενώ ποσοστό 30% πρεσβεύει ότι η δυσκοιλιότητα οφείλεται στο καθημερινό άγχος και συναισθηματικό φορτίο της διαβίωσής τους.

Ποσοστό 22% εμφανίζουν δυσκοιλιότητα κατά την διάρκεια ταξιδίων.

Άμεσα. Σε εκτιμηθέν στατιστικό ποσοστό που φτάνει το 73% τα δυσκοίλια άτομα εμφανίζουν αίσθημα βάρους στην κοιλιακή χώρα. Ποσοστό 39% εμφανίζει νευρικότητα, 20% επιθετικότητα.

Η δυσκοιλιότητα δεν είναι νόσος, είναι ΣΥΜΠΤΩΜΑ, το οποίο προκαλείται από άλλα αίτια (βλέπε Πίνακα 1).

ΠΙΝΑΚΑΣ 1 – ΑΙΤΙΑ ΔΥΣΚΟΙΛΙΟΤΗΤΑΣ

*Anismus  : Υπερβολικά έντονη σύσπαση του Έξω σφιγκτήρα του πρωκτού.

*N. Hirschsprung : Συγγενής νόσος (συχνότητα 1:5.000 παιδιά) απουσία εντερικών γαγγλιοκυττάρων.

Ειδική μνεία πρέπει να γίνει για την ΔΥΣΚΟΙΛΙΟΤΗΤΑ ΤΩΝ ΕΓΚΥΩΝ.

Η δυσκοιλιότητα αυτή εμφανίζεται σε περίοδο 6 εβδομάδων και καλείται δυσκοιλιότητα μετά τον τοκετό.

Η ύπαρξη αιμορροḯδων, όπως και ύπαρξη τραυματισμών στο περινέο (κατά τον τοκετό) επιτείνουν την δυσκοιλιότητα.

Επίσης η χρήση κλυσμάτων κατά την κύηση (προς διευκόλυνση της αφόδευσης) επιδρά αρνητικά στις κινήσεις του εντέρου.

Επομένως η υπερβολική χρήση καθαρτικών (φαρμάκων ή κλυσμάτων) πρέπει να αποφεύγεται κατά την διάρκεια της εγκυμοσύνης.

ΘΕΡΑΠΕΙΑ

Η δυσκοιλιότητα δεν είναι νόσος είναι σύμπτωμα.

Κάνοντας διάγνωση και βρίσκοντας τη βασική νόσο που προκαλεί το σύμπτωμα (τη δυσκοιλιότητα) ή δυσκοιλιότητα θεραπεύεται.

Ref. : - Θ. Μουντοκαλάκη, Διαφ. Διάγνωση

-      Merck Man 19^th ed.