Γράφει η Μαρίνα Κουρμπέλα

O Γενικός Γραμματέας του Οργανισμού Ηνωμένων Εθνών (ΟΗΕ) συγκάλεσε την πρώτη Παγκόσμια Ανθρωπιστική Διάσκεψη Κορυφής που θα πραγματοποιηθεί στις 23-24 Μαΐου 2016 στην Κωνσταντινούπολη. Η διάσκεψη κορυφής διοργανώνεται ως απόκριση στην άνευ προηγουμένου αύξηση του αριθμού των ατόμων που επλήγησαν από συρράξεις και φυσικές καταστροφές, συμπεριλαμβανομένου του υψηλότερου αριθμού μετακινήσεων από τον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο και μετά.

Έτσι η Διάσκεψη της Κωνσταντινούπολης, η οποία προσελκύει το ενδιαφέρον όλου του κόσμου, θεωρείται δικαιολογημένα η μεγαλύτερη από πλευράς ανθρωπιστικής σπουδαιότητας εκδήλωση, και οι προσδοκίες για αλλαγή του μοντέλου ανθρωπιστικής βοήθειας πραγματικές λύσεις στο πρόβλημα είναι μεγάλες.

Ποιοι θα μετέχουν

Η διάσκεψη κορυφής θα αποτελέσει τόπο συνάντησης κυβερνήσεων, χορηγών βοήθειας, εκτελεστικών οργανώσεων, του ιδιωτικού τομέα και εκπροσώπων των πληττόμενων πληθυσμών και, όπου είναι αναγκαίο, θα πρέπει να καταλήξει σε δεσμεύσεις για αποτελεσματικότερους τρόπους συνεργασίας με σκοπό την επίτευξη του κοινού στόχου της διάσωσης ζωών και της ανακούφισης του πόνου. Ως εκ τούτου, η διάσκεψη κορυφής θα επηρεάσει, και πιθανώς μάλιστα θα αλλάξει, τον σημερινό τρόπο ανθρωπιστικής δράσης, ώστε να εξυπηρετεί καλύτερα όσους έχουν ανάγκη.

Η Ευρωπαϊκή Ένωση (ΕΕ) και τα κράτη μέλη της αποτελούν σημαντικούς χορηγούς ανθρωπιστικής βοήθειας. Από κοινού, αποτελούν βασικό παράγοντα διαμόρφωσης πολιτικής με παγκόσμια επιχειρησιακή πείρα. Αναμένεται από πολλά ενδιαφερόμενα μέρη να συμβάλουν στην επιτυχία της διάσκεψης κορυφής. Το μήνυμα της Επιτροπής το οποίο εκφράζει σε σχετική ανακοίνωση, είναι για το θέμα, ότι πρέπει να οικοδομηθούν και να ενισχυθούν συνεργασίες μεταξύ πολυάριθμων φορέων. Μόνο μέσω συνδεδεμένης και συντονισμένης δράσης θα μπορέσει η παγκόσμια κοινότητα να ανταποκριθεί στις αυξανόμενες και πολύπλευρες κρίσεις και καταστροφές που καθιστούν αναγκαία την ανθρωπιστική βοήθεια.

Μετά τη διάσκεψη κορυφής, η Επιτροπή θα προσδιορίσει τη συγκεκριμένη συνεισφορά της ΕΕ για την εφαρμογή των αποτελεσμάτων της διάσκεψης.

Μεταβαλλόμενο ανθρωπιστικό τοπίο 

Το τραγικό αποτέλεσμα  των 250 εκατομμυρίων, που προαναφέρθηκε, πρόεκυψε από τις ακόλουθες εξελίξεις:

Α) Από πολεμικές συγκρούσεις: 50 εκατομμύρια

Β) Από φυσικές καταστροφές: 100 εκατομμύρια

Γ) 3) Άνθρωποι σε ακραία φτώχεια σε ευάλωτα κράτη

Συγκρούσεις με πολιτικά αίτια

Οι ανθρωπιστικές κρίσεις έχουν αυξηθεί σε αριθμό, πολυπλοκότητα και σοβαρότητα κατά τα τελευταία 25 έτη. Το 2014, υπήρξαν περισσότερες από 400 συγκρούσεις με πολιτικά αίτια, οι οποίες επηρέασαν τη ζωή 50 εκατομμυρίων ανθρώπων. Σε περισσότερες από 40 από αυτές τις συγκρούσεις υπήρξε συμβατικός πόλεμος ή τρομοκρατίας  . Πολλές βασίζονταν σε ιδεολογικά κίνητρα και είχαν δραματικές περιφερειακές επιπτώσεις με αλυσιδωτές συνέπειες όσον αφορά την πρόσβαση σε ανθρωπιστική βοήθεια, την προστασία των πληττόμενων πληθυσμών και την ασφάλεια των εργαζομένων στον ανθρωπιστικό τομέα.

Όπως αναφέρει η Επιτροπή, η απροθυμία ορισμένων παραγόντων για εξεύρεση πολιτικών λύσεων έχει ως συνέπεια να παρατείνονται οι κρίσεις αυτές, δημιουργώντας ανάγκες για ανθρωπιστική βοήθεια επί σειρά ετών , αν όχι δεκαετίες.

2) Φυσικές καταστροφές

Οι φυσικές καταστροφές - ορισμένες από τις οποίες συνδέονται με την αλλαγή του κλίματος και εγγράφονται σε ευρύτερες τάσεις, όπως η λειψυδρία, η αστικοποίηση και οι δημογραφικές πιέσεις - επηρεάζουν τις ζωές 100 εκατομμυρίων ανθρώπων κάθε χρόνο  . Πολλές από τις καταστροφές αυτές ενσκήπτουν εκ νέου προτού καν οι τοπικές κοινότητες προλάβουν να ανακάμψουν.

3) Άνθρωποι σε ακραία φτώχεια σε ευάλωτα κράτη —

Η κοινωνική και οικονομική ευπάθεια αποτελεί πρόσφορο έδαφος για ανθρωπιστικές κρίσεις. Από το 1990, έχει αυξηθεί το ποσοστό των ανθρώπων που ζουν σε ακραία φτώχεια σε ευάλωτα κράτη — των οποίων οι κυβερνήσεις αδυνατούν ή δεν επιθυμούν να παρέχουν ούτε βασικές υπηρεσίες ούτε κοινωνική ισότητα. Αυτό σημαίνει ότι σήμερα πάνω από 250 εκατομμύρια άνθρωποι είτε πλήττονται ήδη είτε είναι εκτεθειμένοι σε ανθρωπιστικές κρίσεις  .

Οι τάσεις αυτές, και η αλληλεξάρτησή τους, προκάλεσαν πρωτοφανή ανθρώπινο πόνο και άνευ προηγουμένου ανθρωπιστικές ανάγκες.

Στα μέσα του 2015, σχεδόν 79 εκατομμύρια άτομα σε 37 χώρες χρειάζονται ανθρωπιστική βοήθεια, μεταξύ των οποίων πάνω από 59 εκατομμύρια εκτοπισμένων ατόμων .

Το σύστημα ανθρωπιστικής βοήθειας βρίσκεται αντιμέτωπο με την πρόκληση να κάνει περισσότερα για περισσότερα άτομα και με υψηλότερο κόστος. Δεδομένης της κλίμακας των σύγχρονων κρίσεων και καταστροφών, η χρηματοδότηση για την κάλυψη των ανθρωπιστικών αναγκών δεν μπορεί να συμβαδίσει με τις ανάγκες, παρά τις άνευ προηγουμένου εισφορές από τους χορηγούς βοήθειας

Το 2014, τα Ηνωμένα Έθνη απηύθυναν έκκληση για το άνευ προηγούμενου ποσό των 17 δισεκατ. ευρώ για ανθρωπιστική βοήθεια. Οι χορηγοί ανταποκρίθηκαν με το πρωτοφανές ποσό των 10 δισεκατ. ευρώ, αλλά αυτό εξακολουθεί να μην αρκεί για την κάλυψη όλων των αναγκών. Γραφείο Συντονισμού Ανθρωπιστικών Υποθέσεων (OCHA), Global Humanitarian Overview December 2014 (Παγκόσμια ανθρωπιστική επισκόπηση, Δεκέμβριος 2014) .

Ωστόσο, το ανθρωπιστικό τοπίο έχει αλλάξει, όχι μόνο λόγω των πολλαπλάσιων προκλήσεων. Εκτός των άλλων, εξελίσσεται λόγω του ότι στις ανθρωπιστικές προσπάθειες συμβάλλουν περισσότεροι και πιο ποικιλόμορφοι φορείς. Αυτό φέρνει μεν πρόσθετους πόρους, αλλά μεταβάλλει συγχρόνως τον τρόπο με τον οποίο η ανθρωπιστική κοινότητα προγραμματίζει, συντονίζει και ανταποκρίνεται . Κατά συνέπεια, το σύστημα του οποίου τον συντονισμό έχουν αναλάβει τα ΗΕ πρέπει να προσαρμοστεί κατά τρόπον ώστε να παραμένει χρήσιμο και να δημιουργεί προστιθέμενη αξία.

(Σημειώνεται, πως με τον όρο «ανθρωπιστική κοινότητα» νοείται το σύνολο των ανθρωπιστικών φορέων. Οι ανθρωπιστικοί φορείς περιλαμβάνουν όλες τις οντότητες που συμμετέχουν σε οποιαδήποτε πτυχή της ανθρωπιστικής δράσης, π.χ.: κυβερνήσεις, φορείς υλοποίησης, χορηγοί , διεθνείς και περιφερειακοί οργανισμοί, ο ιδιωτικός τομέας, η πανεπιστημιακή κοινότητα ή τοπικές κοινότητες).

Παγκόσμια εταιρική σχέση για ανθρωπιστική δράση βάσει αρχών

Η Παγκόσμια Διάσκεψη θα πρέπει, σύμφωνα με την Επιτροπή να επιτύχει επιβεβαίωση των αξιών στις οποίες βασίζεται η ανθρωπιστική βοήθεια και ανάληψη δράσης

Οι αξίες της αξιοπρέπειας, της ακεραιότητας και της αλληλεγγύης είναι καθολικές. Βρίσκονται στο επίκεντρο όλων των πολιτισμών, ανεξάρτητα από γεωγραφικούς, εθνοτικούς ή θρησκευτικούς παράγοντες. Οι ανθρωπιστικές αρχές του ανθρωπισμού, της ουδετερότητας, της αμεροληψίας και της ανεξαρτησίας αποτελούν απτή έκφραση των κοινών αυτών αξιών 10 . Αποτελούν επίσης επιχειρησιακή αναγκαιότητα καθώς συμβάλλουν στην παροχή πρόσβασης σε βοήθεια, στην προστασία των πλέον ευάλωτων ατόμων και στην εξασφάλιση της ασφάλειας των εργαζομένων των ανθρωπιστικών οργανώσεων.

Ωστόσο,  δεδομένου ότι παραμένει δύσκολη η εξεύρεση συνολικών λύσεων στις κρίσεις, οι εν λόγω βασικές αξίες αγνοούνται όλο και περισσότερο. Αυτό αποτυπώνεται στις αυξανόμενες παραβιάσεις του διεθνούς ανθρωπιστικού δικαίου, συμπεριλαμβανομένων των συμβάσεων της Γενεύης, οι οποίες έχουν επικυρωθεί παγκοσμίως, και στην αδυναμία των κρατών και της διεθνούς κοινότητας να οδηγήσουν τους δράστες στη δικαιοσύνη.

Το μεγαλύτερο μέρος του ανθρωπιστικού έργου πραγματοποιείται σε πεδία συγκρούσεων σε περιβάλλον πολιτικής αστάθειας και ασθενούς κοινωνικοοικονομικής ανάπτυξης. Η επίλυση συγκρούσεων που προκαλούν ανθρώπινο πόνο δεν αποτελεί καθήκον των φορέων ανθρωπιστικής βοήθειας. Ωστόσο, οι ανθρωπιστικοί φορείς πρέπει να κατανοήσουν το πολιτικό και κοινωνικοοικονομικό περιβάλλον εντός του οποίου λειτουργούν. Παρόλο που είναι σαφές ότι η ανθρωπιστική βοήθεια δεν αποτελεί ούτε πολιτικό ούτε στρατιωτικό εργαλείο, αλλά ούτε και ειρηνευτικό εργαλείο, ωστόσο οι ανθρωπιστικοί φορείς πρέπει να συνεργάζονται με άλλους — και να εφιστούν την προσοχή τους στις φρικαλεότητες των ανθρωπιστικών κρίσεων — προκειμένου να μπορέσουν να αναλάβουν την κατάλληλη δράση  .

Σύμφωνα με την Ευρωπαϊκή Επιτροπή: η διάσκεψη κορυφής αποτελεί μοναδική ευκαιρία να ανανεώσουμε τη συλλογική μας δέσμευση με την οποία θα επιβεβαιώσουμε τη συλλογική μας ευθύνη να προστατεύουμε ανθρώπινες ζωές και να παρέχουμε ανθρωπιστική βοήθεια. Θα πρέπει να ζητήσει να χρησιμοποιηθεί για τον σκοπό αυτό από τους αντίστοιχους φορείς κάθε μέσο, είτε αυτό είναι πολιτικό, είτε αναπτυξιακό είτε ανθρωπιστικό. Στα αποτελέσματα της διάσκεψης κορυφής θα πρέπει να επιβεβαιώνονται οι κοινές βασικές αρχές:

-οι αξίες της αξιοπρέπειας, της ακεραιότητας και της αλληλεγγύης

• οι ανθρωπιστικές αρχές

• η τήρηση των υποχρεώσεων που επιβάλλει το διεθνές ανθρωπιστικό δίκαιο

• και η δέσμευση για τον διαχωρισμό του ανθρωπιστικού έργου από πολιτικές ατζέντες

Συνεργασία με αναπτυξιακούς παράγοντες

Λόγω της αύξησης του αριθμού των δικαιούχων ανθρωπιστικής βοήθειας, η συνεργασία μεταξύ παραγόντων του ανθρωπιστικού και του αναπτυξιακού τομέα έχει αποκτήσει ακόμη μεγαλύτερη σημασία. Υπάρχει επιτακτική ανάγκη αναδιάρθρωσης της συνεργασίας ανθρωπιστικών-αναπτυξιακών φορέων, ώστε αυτή η εταιρική σχέση να ενισχύει τα αποτελέσματα και των δύο τομέων.

Συστάσεις της Επιτροπής

Η Επιτροπή υποστηρίζει, ένα νέο μοντέλο ανθρωπιστικής-αναπτυξιακής συνεργασία συνεργασίας.  

Υπάρχει ανάγκη, επισημαίνει, για ένα νέο μοντέλο ανθρωπιστικής-αναπτυξιακής συνεργασίας συνεργασίας. Θα πρέπει να περιλαμβάνει την από κοινού ανάλυση πολλαπλών κινδύνων και, κατά περίπτωση, πολυετή προγραμματισμό και χρηματοδότηση, καθώς και στρατηγικές εξόδου για τους ανθρωπιστικούς φορείς. Θα πρέπει να αντιμετωπίζει ζητήματα όπως η ετοιμότητα και οι πρόσφυγες και οι εσωτερικά εκτοπισμένοι πληθυσμοί, ιδίως σε περιπτώσεις παρατεταμένων κρίσεων.

Οι χορηγοί βοήθειας θα πρέπει να προσπαθήσουν να διευκολύνουν μια περισσότερο προβλέψιμη πολυετή χρηματοδότηση μέσω αλληλένδετων ανθρωπιστικών και αναπτυξιακών κονδυλίων, ιδίως για περιπτώσεις παρατεταμένων κρίσεων.

Επίσης, οι χορηγοί θα πρέπει να εξετάσουν το ενδεχόμενο να εντάξουν στα αναπτυξιακά προγράμματα τροποποιητές κρίσεων που να επιτρέπουν την ανακατανομή πόρων για την αντιμετώπιση κρίσεων, ώστε να καταστεί δυνατή μια πιο ευέλικτη προσέγγιση.

Blog: marina anastas.kourbela