Γράφει η
Μερόπη Σπυροπούλου

Στήν προσπάθεια τῶν πολιτικῶν ἀναλυτῶν  νά βρεθοῦν οἱ αἰτίες τῆς, ὅλο καί πιό ἔντονης στίς μέρες μας, δυσφορίας τῶν πολιτῶν ἀπέναντι στούς πολιτικούς, συχνά ἐνοχοποιεῖται:

Α) τό εἶδος τοῦ π ο λ ι τ ι κ ο ῦ  λ ό γ ο υ  πού ἐκφέρεται ἀπό ὅσους εἶναι, ἤ ἐπιδιώκουν νά γίνουν, πατέρες τοῦ ἔθνους καί κυβερνητικοί ἄρχοντες, καί

Β) ἡ ἀναντιστοιχία μεταξύ λόγων καί ἔργων τους.   

Κατηγοροῦνται, δηλαδή, γενικῶς οἱ πολιτικοί ὅτι, στήν διαδικασία τῆς πολιτικῆς πειθοῦς, χρησιμοποιοῦν λόγο «ξύλινο», ἀνακόλουθο, στρεβλωτικό τῆς πραγματικότητας, ψηφοθηρικό καί, πάντως, ἀ ν α ξ ι ό π ι σ τ ο καί ἄσχετο μέ τίς πράξεις πού ἕπονται.

Ὅμως, ὁ πολιτικός λόγος δέν ἐκφέρεται στό κενό, οὔτε στὀ κέντρο μιᾶς ἔρημης βραχονησίδας. Ἀπευθύνεται καί προσπαθεῖ νά π ε ί σ ε ι τούς  ἀποδέκτες του, δηλαδή ὅλους ἐμᾶς, μέ ἕναν καί μόνο στόχο. Νά κερδίσει τήν ψῆφο μας. Ἑπομένως, ἄν ἐπιτυγχάνει ἤ ὄχι τόν σκοπό του, ἐξαρτᾶται, τουλάχιστον κατά τό μισό, ἀπό τήν ἀνταπόκριση αὐτῶν πού τόν ἀποδέχονται. Ἐκτός ἐάν ἀρχίσουν καί αὐτοί νἀ ψελλίζουν ἐκ τῶν ὑστέρων ὅτι «δέν ἤξερα» «δέν κατάλαβα», «δέν φταίω ἐγώ», «δέν ἐνημερώθηκα» κλπ.

Τό ρητορικό, βεβαίως, ἐρώτημα πού φαίνεται νά προκύπτει εἶναι: «Ἐπιθυμοῦν ἄραγε οἱ ἀποδέκτες ἕναν πολιτικό λόγο πού ἀνταποκρίνεται στίς προδιαγραφές ἑνός ὑψηλοῦ ἤθους, πού σέβεται τήν ἔννοια τῆς ἀλήθειας;»

Κι ἄν πραγματικά τό ἐπιθυμοῦν, θά θελήσουν ἄραγε, στήν συνέχεια, νά δικαιώσουν, μέ τήν ψῆφο τους, αὐτόν πού ἐκφράζει τά ἀληθινά καί ὄχι τά εὐχάριστα γιά τούς ἀκροατές; Αὐτόν, πού χρησιμοποιεῖ τεκμηριωμένες ἀπόψεις καί ὄχι διαστρεβλωτικές εἰκασίες, αὐτόν πού ὑποστηρίζει ὅσα τοῦ ὑπαγορεύει ἡ εὐθύνη καί ἡ εὐσυνειδησία του καί ὄχι οἱ δόλιες σκοπιμότητες ;

***

Στό σημεῖο αὐτό, ἀρχίζει νά διατυπώνεται σαφῶς ἡ ἀνάγκη μιᾶς ἐπι-λογῆς. Οἱ κρίνοντες, διαφωνοῦντες ἤ κατακρίνοντες τόν σύγχρονο πολιτικό λόγο πού ἐκφέρουν οἱ ὑποψήφιοι κυβερνῆτες, θά πρέπει νά ἀποφασίσουν ποιά ἀπό δύο συγκεκριμένες ἐκδοχές θά ἀποδεχθοῦν : ὅτι, οἱ ἀποδέκτες πού πείθονται καί συμφωνοῦν μέ ἕναν συγκεκριμένο πολιτικό λόγο, εἶναι ἁπλῶς παθητικά καί δύσμοιρα θύματα ἤ ὅτι, ἀντιθέτως, εἶναι συνυπεύθυνοι καί συμμέτοχοι ἑταῖροι μιᾶς συνθήκης.

Ἡ ἀπάντηση πού, κατά τή γνώμη μου, πρέπει νά δεχθεῖ τήν δεύτερη διάζευξη, δηλαδή τήν σ υ ν υ π ε υ θ υ ν ό τη τ α, στηρίζεται στό ὅτι, στίς ἐλεύθερες καί δημοκρατικές κοινωνίες, ὑπάρχει πάντα τό ἀδιαμφισβήτητο καί ἀποτελεσματικό ὅπλο τῆς ἐλεύθερης ψήφου. Τό δικαίωμα  πού ἔχει ὁ πολίτης γιά ἐπιλογή τῶν κυβερνώντων του, τόν χρεώνει, νομοτελειακά, καί μέ μιά βαριά, ἀλλά ὑπέροχη συγχρόνως, ἠ θ ι κ ή  εὐθύνη. Τοῦ νά μήν εἶναι ἀμέτοχος,«ἰδιώτης» καί «ἀχρεῖος», κατά τήν ἀρχαία ἔννοια τῶν ὅρων.

Ἔχουν, συνεπῶς, οἱ πολίτες τήν θεμελιώδη ὑποχρέωση νά μήν εἶναι παθητικοί ἀποδέκτες καί χειροκροτητές τοῦ ὅποιου «ἀν-ήθικου» πολιτικοῦ λόγου. Ἔχουν ὑποχρέωση νά ἐνημερώνονται καί νά καλλιεργήσουν τίς ἀντιστάσεις τους ἐνάντια σέ ὅ,τι ὑποβαθμίζει τήν νοημοσύνη καί τήν κρίση τους, ὅπως καί τίς ἀπαιτήσεις τῆς ἠθικῆς τους δομῆς.

***  

Δυστυχῶς, ὅμως, ὑπάρχει καί ἡ ἄλλη ὄψη τοῦ νομίσματος, αὐτή πού διατυπώνει ὁ Ἰσοκράτης ὅταν λέει πώς : «Τό ἦθος τῶν πολιτῶν ὅλων, ἐξομοι-ώνεται μέ τό ἦθος τῶν ἀρχόντων του». Κι ἐδῶ ἀκριβῶς εἶναι πού ἐλλοχεύει ὁ πραγματικός κίνδυνος. Ὁ κίνδυνος τοῦ βολέματος καί τοῦ μιμητισμοῦ, πού ἐξαχρειώνει καί τά ἤθη καί τήν ἠθική. Ἡ ἔλλειψη ἀντιδράσεως πρός ὁρισμένες ἀπαράδεκτες στάσεις ζωῆς, οἱ ὁποῖες, σιγά-σιγά, μετατρέπονται σέ πρότυπα, ἀποτελεῖ πιά μιά καθημερινή πραγματικότητα. Καί χρειάζεται τώρα, πού ἡ διαφθορά καλπάζει, νά ξαναχτιστοῦν, μέ νύχια καί μέ δόντια - ἀπό ὅποιους πολιτικούς τυχόν βασανίζονται ἀπό ἀγωνία γιά τό μέλλον αὐτῆς τῆς πατρίδας – οἱ σωτήριες σχετικές ἀντιστάσεις.

Εἶναι ἀνάγκη νά καλλιεργηθεῖ στούς πολίτες  ἡ οὐσιαστική ἐπίγνωση ὅτι  κανείς δέν εἶναι κ τ ῆ μ α καί  ὀ π α δ ό ς  κανενός. Ὅτι ἡ κατάργηση τῶν ἠθικῶν ἀξιῶν, ἀπό καί ἐν ὀνόματι τῆς πολιτικῆς, ὁδηγεῖ σέ μιά κοινωνία-ζούγκλα, καί ὅτι ὁ κάθε εἴδους φανατισμός, ὑποδηλώνει πνευματική τύφλωση. Ἀκόμα, χρειάζεται ὁ κάθε πολίτης νά πιστέψει πώς πηγή τῆς ὀρθῆς κρίσης εἶναι ἡ σωστή πληροφόρηση καί ἡ ἐνεργός συνειδητή  συμμετοχή στό κοινωνικό γίγνεσθαι, μέ καταλυτικό πάντα τόν ρόλο τῆς Παιδείας στήν εὐρύτερή της ἔννοια.

Οἱ συνειδητοποιημένοι πολίτες εἶναι αὐτοί πού θά ἀντιληφθοῦν ὅτι, αὐτοί οἱ ἴδιοι, μέ τίς  δ ι κ έ ς  τους ἐπιλογές, μποροῦν νά καθορίσουν τό εἶδος τοῦ πολιτικοῦ λόγου πού τούς πείθει καί τῆς ἀντίστοιχης ἀπορρέουσας πολιτικῆς πράξης.  Κατ’ ἐπέκταση, αὐτοί, οἱ πολίτες, θά καθορίσουν καί τήν ποιότητα τῶν πολιτικῶν πού ἐκφέρουν τόν πειστικό πολιτικό λόγο. Οἱ πολίτες ἔχουν τόν τελευταῖο λόγο στίς ἑκάστοτε ἐκλογές καί κανείς ἄλλος δέν μπορεῖ νά τόν πεῖ γιά λογαριασμό τους. Αὐτή εἶναι καί ἡ πεμπτουσία τῆς εὐθύνης τους .

«Τόν καθρέφτη, ὅπως τόν κοιτᾶς σέ βλέπει». Ἡ σοφή παροιμία εἶναι καίρια στήν διαπίστωσή της. Ἄν, δηλαδή, μέ τήν ψῆφο τους οἱ πολίτες ἐξακο-λουθήσουν νά ἐγκρίνουν καί νά ἐπιβραβεύουν αὐτούς πού ἐκφέρουν τόν λόγο τοῦ ἐμπαιγμοῦ καί τῆς πολιτικῆς ἀπάτης, τότε τό εἴδωλο πού θά συνεχίσει νά καθρεφτίζεται στόν καθρέφτη τοῦ πολιτικοῦ «μάρκετινγκ», θά ἀποδεικνύει ὅτι, αὐτή ἀκριβῶς ἡ πολιτική συμπεριφορά εἶναι πού ταιριάζει σ’ αὐτούς τούς πολίτες.

Θά ἀποδεικνύει ἀκόμη ὅτι, αὐτός ὁ ἐκμαυλιστικός πολιτικός λόγος εἶναι πού πείθει, καί, κατά συνέπεια, μέ αὐτόν τόν ἴδιο, ἤ ἐντέχνως παραλλαγμένο, λόγο θά ἐ ξ α κ ο λ ο υ θ ή σ ο υ ν οἱ ἐνδιαφερόμενοι ἐπίδοξοι κυβερνῆτες, κάθε βαθμίδας, νά ὑποβάλλουν τούς ἀποδέκτες του σέ μιά συστηματική πλύση ἐγκεφάλου. Ἀδιαμφισβήτητη, ὅμως, καί ἀπαράγραπτη θά παραμένει ἡ καίρια ἀ μ φ ί δ ρ ο μ η  εὐθύνη.