Γράφει ο
Νίκος Καλλιακμάνης

Η Πανώλη προκαλείται από την Yersinia Pestis. Η πανώλη εμφανίζεται σε άγρια τρωκτικά (ποντίκια – αρουραίους – ελεύθερους σκύλους του δάσους) και μεταδίδεται στον άνθρωπο από δήγμα εντόμων.

Μετάδοση της νόσου από άνθρωπο σε άνθρωπο προκαλείται από μολυσμένα σταγονίδια τα οποία προέρχονται από άτομα με πνευμονική εντόπιση της νόσου (πνευμονική πανούκλα).

Είναι δυνατή η μετάδοση της νόσου και από γάτες (δάγκωμα – σταγονίδια βήχα από εντόπιση της πανούκλας στους πνεύμονες της γάτας, πνευμονική μορφή πανούκλας).

Επιδημίες πανούκλας έχουν σημειωθεί πρόσφατα στο Ν. Μεξικό, Αριζόνα, Καλιφόρνια, Κολοράντο.

Το μικρόβιο πήρε το όνομά του από τον Emil Jean Yersin, ο οποίος ήταν ειδικός βακτηριολόγος (1863-1943).

Είναι είδος αρνητικών κατά gram κοκκοβακίλλων της οικογένειας των εντεροβακτηριοειδών.

Μερικά είδη μικροβίου είναι παθογόνα για τον άνθρωπο.

ΕΝΤΟΠΙΣΕΙΣ ΠΑΝΩΛΗΣ

Είναι δυνατή η εντόπιση της νόσου στους βουβώνες : 1. ΒΟΥΒΩΝΙΚΗ ΜΟΡΦΗ (Βουβωνική πανούκλα) με χρόνο επώασης 2-5 μέρες, με εμφάνιση πυρετού (39-41^oC) συνοδευόμενος με ρίγος.

Η διόγκωση των μικροβουβωνικών λεμφαδένων οι οποίοι συνήθως προσβάλλονται από τη νόσο εμφανίζεται μετά την έναρξη του πυρετού.

Οι μικροβουβωνικοί αδένες προσβάλλονται πιο συχνά αλλά οι μασχαλιαίοι, τραχηλικοί αδένες εμφανίζουν μαλθακή, περιγεγραμμένη μορφή και περιβάλλονται από εκσεσημασμένο οίδημα.

Οι πάσχοντες λεμφαδένες μπορεί να διαπυηθούν τη 1^η εβδομάδα.

Πρωτοπαθής δερματική βλάβη με εμφάνιση φυσαλίδων έως και σχηματισμό εσχάρας.

Εμφανίζεται στο σημείο δήγματος από το άγριο ζώο στην επιφάνεια του δέρματος, το οποίο συνοδεύει λεμφαγγειΐτιδα.

Ο ασθενής κατά την εξέλιξη της νόσου εμφανίζεται συγχυτικός, με διαταραχές προσανατολισμού, ενώ διόγκωση ήπατος και σπληνός συνοδεύουν την πορεία της βουβωνικής πανούκλας.

2. ΠΡΩΤΟΠΑΘΗΣ ΠΝΕΥΜΟΝΙΚΗ ΜΟΡΦΗ

Εμφανίζεται μετά επώαση 2-3 ημερών, με υψηλό πυρετό, ταχυκαρδία, ιδρώτες, ρίγη, άλγη στο στήθος, πονοκέφαλο μεγάλης έντασης, βήχας με παραγωγή πτύελων (κολλώδη, κατόπιν αιματηρά, μετά με ρόζ απόχρωση αφρώδη εμφάνιση).

Η όλη εικόνα συνοδεύεται από ταχύπνοια και δυσπνοϊκά φαινόμενα.

3. ΣΗΨΑΙΜΙΚΗ ΜΟΡΦΗ ΠΑΝΟΥΚΛΑΣ

Μπορεί να αποτελεί εξέλιξη των προηγούμενων δύο μορφών, αλλά μπορεί να εκδηλωθεί και πρωτοπαθώς (πρωτοπαθής σηψαιμική πανούκλα) σαν κεραυνοβόλα εκδήλωση.

Κοιλιακά άλγη σαν αιτία αποδίδονται στη συνολική διόγκωση των μεσεντερίων λεμφαδένων εμφανίζονται σε όλες τις μορφές της νόσου και σε ποσοστό 40%.

Διάχυτη ενδαγγειακή πήξη – γαγγραινώδεις σχηματισμοί στα άκρα (εξ αυτού η ονομασία «ΜΑΥΡΟΣ ΘΑΝΑΤΟΣ», παρατηρούνται.

Νόσος πολλαπλών οργάνων και θάνατος συμβαίνουν.

Εντόπιση της Πανούκλας στο φάρυγγα και στους μήνιγγες (μηνιγγίτιδα) συμβαίνουν λιγότερο συχνά.

Ενδημικές μορφές της νόσου με βουβωνική εντόπιση εμφανίζονται.

ΘΝΗΤΟΤΗΤΑ

Στη βουβωνική μορφή 60%. Το μεγαλύτερο ποσοστό θανάτων συμβαίνει λόγω σηψαιμίας στις 3-5 ημέρες.

Θάνατοι σημειώνονται 48 ώρες μετά την προσβολή της πνευμονικής πανούκλας.

ΔΙΑΓΝΩΣΗ

1. Καλλιέργεια μετά από παρακέντηση των πασχόντων λεμφαδένων (όχι χειρουργική αφαίρεση ή παροχέτευση διότι προκαλείται διασπορά της νόσου).
2. Καλλιέργεια αίματος, πτύελων.
3. Ανοσοφαρισμός.
4. P.C.R. (αντίδραση αλυσωτής πολυμεράσης), χρησιμοποιείται με καλά διαγνωστικά αποτελέσματα.

ΘΕΡΑΠΕΙΑ

Χορήγηση Streptomycin Doxycycline, gentamycin, χλωραμφενικόλη.

Άμεση θεραπεία ελαττώνει τη θνητότητα <5%.

Στην σηψαιμική ή πνευμονική μορφή της νόσου θεραπεία πρέπει να αρχίζει εντός 24 ωρών.

Απομόνωση του ασθενούς απαιτείται.

Θερμομέτρηση πρέπει να γίνεται ανά 4-6 ώρες.

Προφυλακτικά χορήγηση doxycycline απαιτείται στα άτομα με επαφές με ασθενείς ταξιδιώτες. Πρέπει να λαμβάνουν doxycycline 100mg ανά 12 ώρες σε «ύποπτες» επαφές.

Εμβόλιο γίνεται στους εργάτες ορυχείων – ερευνητές. Ανοσία εκδηλώνεται μετά 1 μήνα.