Γράφει ο
Αθανάσιος Μπουρούνης

Γενικά ως βιομάζα ορίζεται η ύλη που έχει βιολογική (οργανική) προέλευση. Πρακτικά, στον όρο βιομάζα εμπεριέχεται οποιοδήποτε υλικό το οποίο προέρχεται άμεσα ή έμμεσα από το φυτικό κόσμο.

Όπως και οι υπόλοιπες εναλλακτικές μορφές ενέργειας, έτσι και η βιομάζα αποτελεί ανανεώσιμη, ανεξάντλητη και φιλική προς το περιβάλλον πηγή ενέργειας, η οποία είναι δυνατό να συμβάλλει σημαντικά στην ενεργειακή επάρκεια, αντικαθιστώντας τα συνεχώς εξαντλούμενα αποθέματα των ορυκτών καυσίμων.  

Η χρήση της βιομάζας ως πηγή ενέργειας δεν είναι νέα, είναι  γνωστή στον άνθρωπο από την αρχαιότητα. Σ’ αυτήν εξάλλου, συγκαταλέγονται τα καυσόξυλα και οι ξυλάνθρακες που μέχρι το τέλος περίπου του περασμένου  αιώνα, κάλυπταν το 90% των ενεργειακών αναγκών της χώρας. 

Μετά την ενεργειακή κρίση του 1973, η βιομάζα άρχισε να διαδραματίζει όλο και σημαντικότερο ρόλο στην κάλυψη των παγκόσμιων ενεργειακών αναγκών. Σήμερα θεωρείται σπουδαία πηγή ενέργειας, που είναι δυνατόν να συμβάλλει στην ενεργειακή επάρκεια, μετά την εξάντληση των αποθεμάτων του αργού πετρελαίου, του ορυκτού άνθρακα και του φυσικού αερίου.

Με τον όρο «βιομάζα» στην ευρεία του έννοια, εννοούμε:

-       Τα υποπροϊόντα και τα κατάλοιπα της φυτικής, ζωικής, δασικής και αλιευτικής παραγωγής.

-       Τα υποπροϊόντα που προέρχονται από τη βιομηχανική επεξεργασία των παραπάνω υλικών.

-       Τα αστικά λύματα και τα σκουπίδια.

-       Τις φυσικές ύλες που προέρχονται είτε από φυσικά οικοσυστήματα (π.χ. αυτοφυή φυτά, δάση), είτε από τεχνητές φυτείες αγροτικού είτε δασικού τύπου.

Η βιομάζα που παράγεται κάθε χρόνο στον πλανήτη μας υπολογίζεται ότι ανέρχεται σε 172 δισ. τόνους ξηρού υλικού, με ενεργειακό περιεχόμενο δεκαπλάσιο της ενέργειας που καταναλώνεται παγκοσμίως στο ίδιο διάστημα. Το τεράστιο ενεργειακό δυναμικό παραμένει κατά το μεγαλύτερο μέρος του ανεκμετάλλευτο.

Προφανώς οι χώρες που καταναλώνουν σε σημαντικές αναλογίες ενέργεια που προέρχεται από βιομάζα, είναι εκείνες που βρίσκονται στο στάδιο της ανάπτυξης. Αντίθετα στην Ελλάδα η ενέργεια αυτή χρησιμοποιείται περιορισμένα.

Η βιομάζα στη χώρα μας χρησιμοποιείται κυρίως για την παραγωγή, κατά τον παραδοσιακό τρόπο, θερμότητας στον οικιακό τομέα, για τη θέρμανση θερμοκηπίων, σε ελαιουργεία, κ.λπ.

Επίσης η βιομάζα μπορεί να χρησιμοποιηθεί ευχερέστατα για:

-       Θέρμανση θερμοκηπίων.

-       Θέρμανση κτηνοτροφικών μονάδων.

-       Ξήρανση γεωργικών προϊόντων.

-       Κάλυψη αναγκών θερμότητας, ψύξης και ηλεκτρισμού ή άλλες βιομηχανίες που βρίσκονται κοντά σε πηγές παραγωγής βιομάζας.

-       Παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας στους τόπους παραγωγής της βιομάζας για κάλυψη τοπικών αναγκών ή για τροφοδοσία του εθνικού ηλεκτρικού δικτύου.

-       Κάλυψη αναγκών τηλεθέρμανσης και τηλεψύξης χωριών και πόλεων που βρίσκονται κοντά σε τόπους παραγωγής βιομάζας.

Οι δύο τελευταίες χρήσης, φαίνεται ότι μελλοντικά θα αποτελέσουν τους κύριους τομείς αξιοποίησης των τεράστιων ποσοτήτων βιομάζας από γεωργικά και δασικά υπολείμματα, καθώς ένα σημαντικό μέρος της βιομάζας θα χρησιμοποιηθεί για την κάλυψη των ενεργειακών καλλιεργειών της χώρας μας.

Παρ’ όλα αυτά, οι προοπτικές αξιοποίησης της βιομάζας στη χώρα μας είναι εξαιρετικά ευοίωνες, καθώς υπάρχει σημαντικό δυναμικό, μεγάλο  μέρος του οποίου είναι άμεσα διαθέσιμο.

Παράλληλα με την αξιοποίηση των διαφόρων γεωργικών και δασικών υπολειμμάτων, σημαντικές ποσότητες βιομάζας είναι δυνατόν να ληφθούν από τις ενεργειακές καλλιέργειες, οι οποίες έχουν το πλεονέκτημα της υψηλότερης παραγωγής ανά μονάδα επιφάνειας, καθώς και της ευκολότερης συλλογής.

Στη χώρα μας 10 εκατ. στρέμματα καλλιεργήσιμης γης, έχουν ήδη ή προβλέπεται στο σύντομο μέλλον να περιθωριοποιηθούν ή να εγκαταλειφθούν. Εάν οι εκτάσεις αυτές αποδοθούν στην ανάπτυξη ενεργειακών καλλιεργειών, η καθαρή ωφέλεια σε ενέργεια, υπολογίζεται στο 50%-60% της ετήσιας κατανάλωσης πετρελαίου.

Τα  κυριότερα περιβαλλοντικά πλεονεκτήματα από τη χρησιμοποίηση της βιομάζας, είναι τα ακόλουθα:

-       Αποφυγή του φαινομένου του θερμοκηπίου, το οποίο προέρχεται από το CO₂ που παράγεται από την καύση ορυκτών καυσίμων.

-       Αποφυγή της όξινης βροχής ( ρύπανση με SO₂ ) που δημιουργείται κατά την καύση ορυκτών καυσίμων.

-       Μείωση της ενεργειακής εξάρτησης, που αποτελεί συνέπεια της εισαγωγής καυσίμων από τρίτες χώρες.

-       Εξασφάλιση θέσεων εργασίας και συγκράτηση των αγροτικών πληθυσμών στην περιφέρεια.

Ως μειονεκτήματα από τη χρήση της βιομάζας για την παραγωγή ενέργειας, μπορούμε να θεωρήσουμε τα εξής:

-       Το μεγάλο όγκο που καταλαμβάνει και τη μεγάλη περιεκτικότητα σε υγρασία, ανά μονάδα παραγόμενης ενέργειας.

-       Τη δυσκολία στη συλλογή, μεταποίηση, μεταφορά και αποθήκευση, σε σύγκριση με τα υγρά καύσιμα.

-       Το μεγαλύτερο κόστος που εμφανίζουν οι εγκαταστάσεις και ο εξοπλισμός για την αξιοποίηση της βιομάζας, σε σχέση με άλλους τρόπους παραγωγής ενέργειας.

-       Τη μεγάλη διασπορά της βιομάζας και την εποχιακή παραγωγής της.

Εξαιτίας των παραπάνω μειονεκτημάτων, συχνά το κόστος της βιομάζας παραμένει αρκετά υψηλό σε σύγκριση με το πετρέλαιο. Το πρόβλημα αυτό πάντως, μειώνεται βαθμιαία, λόγω της ανόδου των τιμών του πετρελαίου και των περιβαλλοντικών προβλημάτων που προκαλούνται από την καύση του.

Οι μέθοδοι μετατροπής της βιομάζας σε ενέργεια, διακρίνονται σε θερμοχημικές και βιοχημικές.

Οι θερμοχημικές διεργασίες παραγωγής ενέργειας περιλαμβάνουν αντιδράσεις που εξαρτώνται από τη θερμοκρασία και τις εκάστοτε συνθήκες οξείδωσης, όπως:

-       Η πυρόλυση.

-       Η απευθείας καύση.

-       Η υδρογονοδιάσπαση.

       Στις βιοχημικές διεργασίες συμπεριλαμβάνονται:

-       Η αερόβια ζύμωση.

-       Η αναερόβια ζύμωση.

Στην Ελλάδα επιβάλλεται η αξιοποίηση της βιομάζας να γίνεται κοντά στον τόπο παραγωγής.

Σημαντικές ενεργειακές ανάγκες μπορούν να καλυφθούν με τη χρήση του βιοαερίου ως καυσίμου σε μηχανές εσωτερικής καύσης, για την παραγωγή θερμότητας και ηλεκτρισμού. Αυτό αποτελείται κυρίως από μεθάνιο και διοξείδιο του άνθρακα και παράγεται από την αναερόβια χώνευση κτηνοτροφικών κυρίως αποβλήτων, όπως είναι τα λύματα των χοιροστασίων, πτηνοτροφείων, βουστασίων, καθώς και βιομηχανικών και αστικών οργανικών απορριμμάτων.

Η ανάπτυξη και εξάπλωση της χρήσης της βιομάζας χρειάζεται τη συμβολή όλων μας. Τα οφέλη που μπορούν να αποκομιστούν είναι σημαντικά, τόσο από ενεργειακής – οικονομικής πλευράς όσο και από την πλευρά της προστασίας του περιβάλλοντος, αρκεί να καταβληθεί η προσπάθεια που απαιτείται ώστε να γίνει συστηματική εκμετάλλευση και στη χώρα μας του πλούσιου δυναμικού που αυτή διαθέτει.

Οι ανανεώσιμες πηγές ενέργειες οι οποίες δεν εμφανίζουν τον κίνδυνο εξάντλησής τους και είναι φιλικές προς το περιβάλλον, προβάλλουν σήμερα ως η μόνη ελπίδα, η οποία διαγράφεται στο ζοφερό ενεργειακό και περιβαλλοντικό ορίζοντα του πλανήτη.

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ – ΙΣΤΟΣΕΛΙΔΕΣ

1)    www.cres.gr/energy-saving/images/pdf/biomass_guide.pdf

2)    Xρήστος I. Κουτσούμπας (2006) Ήπιες Μορφές Ενέργειας. Ελληνικά Γράμματα.

3)    https://el.wikiredia.org/wiki/Βιομάζα

-Ο κ. Αθανάσιος Μπουρούνης είναι Επίτιμος Δ/ντής Σχολικής Μονάδας Δ.Ε.