Γράφει ο
Νίκος Καλλιακμάνης

Τα DD αποτελούν πρωτεϊνικά προϊόντα φυσιολογικής αποδόμησης του ινώδους και προέρχονται όταν ο σχηματισμένος θρόμβος του αίματος υποστεί ινωδόλυση.

Ονομάζονται έτσι διότι περιέχουν 2 σταυροειδώς συνδεδεμένα τμήματα του ινώδους (βλέπε Σχήμα 1).

Μετά την εντόπισή τους από το έτος 1990 στην κλινική χρήση έχουν καταστεί οι απαραίτητες εργαστηριακές εξετάσεις για διάγνωση θρομβωτικών – εμβολικών επεισοδίων.

Με τα DD ελέγχονται οι θρομβοεμβολικοί νόσοι γενικά.

Ένα ΑΡΝΗΤΙΚΟ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑ αποκλείει τις θρομβώσεις όπως και την ΠΝΕΥΜΟΝΙΚΗ ΕΜΒΟΛΗ, ένα ΘΕΤΙΚΟ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑ μπορεί να δηλώνει θρόμβωση αλλά δεν αποκλείει και άλλα πιθανά αίτια (π.χ. διάχυτη ενδαγγειακή πήξη) (βλέπε Σχήμα 1).

Σχήμα 1

Η φυσιολογική πήξη του αίματος και ο σχηματισμός πήγματος ή θρόμβου, αρχίζει με την ενεργοποίηση του «καταρράκτου» των πρωτεΐνων πήξης, είτε με την επαφή του αλλοιωμένου αγγείου που ενεργοποιείται η ενδογενής οδός της πήξης είτε με την ενεργοποίηση του παράγοντα VII (δέσμευση προκυμβερτίνης (παρ. VII) με τον παράγοντα των ιστών  (ιστική θρομβοπλαστική) προκαλείται έναρξη εξωγενούς οδούς πήξεως αίματος (βλέπε σχήμα 2).

Σχήμα 2

Και οι δύο οδοί ενεργοποίησης δημιουργούν θρομβίνη που με ενζυμική δράση μετατρέπεται η διαλυτή πρωτεΐνη αίματος (το ινωδυγόνο) σε ινώδες το οποίο συναθροίζεται σε πρωτεϊνικά ινίδια. Ένα άλλο ενζυμικό σύστημα θρομβίνης (παράγοντας XIII) όπου διασταυρώνει το πρωτεϊνικά ινίδια το D κομμάτι δημιουργεί ένα αδιάλυτο κολλοειδές πήγμα το οποίο χρησιμεύει σαν υπόστρωμα για την δημιουργία του θρόμβου αίματος.

Το ένζυμο πλασμίνη που κυκλοφορεί (κύριο ένζυμο ινωδόλυσης) διαλύει τον ινώδες σε πολλά τμήματα.

Τα προκύπτοντα αυτά τμήματα «υψηλού μοριακού βάρους πολυμερή» καταναλώνονται σε βάθος χρόνου από την πλασμίνη και οδηγούν στη δημιουργία μέσου μοριακού βάρους και ακόμα μικρότερων πολυμερών στοιχείων (είναι τα προϊόντα διάσπασης του ινώδους – Fibrin Degradation Products-FDP). Έτσι ο όρος D διμερή αναφέρεται στα προϊόντα αποδόμησης ινικής. Η σύσταστη των D-διμερών εμφανίζει ενδοατομική διακύμανση.

Ο διασταυρούμενος χημικός δεσμός μεταξύ δύο D τμημάτων παραμένει ανέπαφος από την παραπάνω διεργασία  και αυτά προβάλλονται (ανιχνεύονται) όταν τα τμήματα ινώδους διαλύονται.

Το τυπικό D-dimer περιέχει τμήμα που περιέχει 2 D / τύπους (domain: ονομάζεται τόπος, περιοχή, στην ανοσολογία το τμήμα μία πρωτεΐνης όπως είναι η ανοσοσφαιρίνη το οποίο έχει λειτουργικό ρόλο χωρίς να εξαρτάται από το υπόλοιπο τμήμα της πρωτεΐνης) και ένα Ε τόπο (domain) του μορίου του αρχικού ινωδογόνου.

Τα DD δεν βρίσκονται στο φυσιολογικό πλάσμα του ανθρώπου παρά μόνο στις περιπτώσεις κατά τις οποίες το σύστημα πήξεως του αίματος ενεργοποιείται (θρόμβωση – διάχυτη ενδαγγειακή πήξη).

Η μέθοδος προσδιορισμού των D-dimers στο αίμα βασίζεται στην δέσμευση ενός μονοκλωνικού αντισώματος σε ειδικό επίτοπο*.

Epitope = επίτοπος: τμήμα του μορίου του αντιγόνου που λειτουργεί σαν αντιγονικός καθoριστής, επιτρέποντας την σύνδεση με ειδικά αντισώματα που βρίσκεται πάνω στο τμήμα το D-dimer.

Πολλά εμπορικά αντιδραστήρια υπάρχουν και κυκλοφορούν στο εμπόριο.

Για μερικά από αυτά η περιοχή δέσμευσης του D-dimer που καθηλώνει το αντίσωμα είναι γνωστή.

Μετά την επερχόμενη δέσμευση το αντίσωμα υπολογίζεται ποσοτικά με τις διάφορες εργαστηριακές μεθόδους.

ΝΟΣΗΜΑΤΑ ΠΟΥ ΣΥΝΟΔΕΥΟΝΤΑΙ ΑΠΟ ΑΥΞΗΣΗ D-ΔΙΜΕΡΩΝ

ΠΙΝΑΚΑΣ 1

• Αρτηριακή θρομβοεμβολική νόσος
• Νεφρωσικό σύνδρομο (μετά θρόμβωση νεφρικής αρτηρίας)
• Φυσιολογική κύηση
• Σοβαρά σήψη/λοίμωξη/φλεγμονή
• Χειρουργικές επεμβάσεις/τραύματα (ισχαιμία  ιστών, νέκρωση ιστών)
• Ενδοκαρδιακοί θρόμβοι
• Φλεβική θρομβοεμβολική νόσος
• Οξεία ισχαιμία μέλους σώματος
• Αγγειοαποφρακτικά επεισόδια δρεπανοκυτταρικής αναιμίας (δρεπανοκυτταρική κρίση)
• Πνευμονική εμβολή
• Προεκλαμψία, εκλαμψία κύησεως
• Χρήση θρομβολυτικών φαρμάκων (εξωγενής ινωδόλυση)
• Χρόνια Νεφρική Ανεπάρκεια και οξεία
• Καρδιαγγεική νόσος – συμφορητική καρδιακή ανεπάρκεια
• Κακοήθη νεοπλάσματα
• Θρόμβωση των εν βαθη φλεβών
• Κολπική μαρμαρυγή
• Σύνδρομο Συστηματικής Φλεγμονώδης αντίδρασης
• Ηπατική ανεπάρκεια
• Εμφρακτό μυοκαρδίου
• Αγγειακό Εγκεφαλικό Επεισόδιο
• Διάχυτη ενδαγγειακή πήξη.

ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΠΟΥ ΕΠΗΡΕΑΖΟΥΝ ΤΑ D-ΔΙΜΕΡΗ

Είναι η ηλικία – χειρουργικές επεμβάσεις – ακινησία – κύηση.

Η ηλικία επηρεάζεται την ποσοτική ανίχνευση των D-Διμερών. Έτσι τα D-dimers ανιχνεύονται σε ποσοστό 42% αναλογία 60-69 έτη – 31% σε ηλικία 70-79ετών – 17% σε ηλικίες άνω των 80 ετών.

Δηλαδή τα D-dimers «αρνητικοποιούνται» παράλληλα με την ηλικία του εξεταζόμενου ατόμου.

Επίσης πρόσφατες χειρουργικές επεμβάσεις αυξάνουν την θετικότητα των D-dimers ≈ 60%. Τα D-dimers εμφανίζουν μεγάλες τιμές όταν υφίστανται νεοπλασίες, κακοήθειες ή κατά την θεραπευτική αντιμετώπισή των παραπάνω νόσων, όπως :

Αντίθετα οι τιμές των D-dimers δεν επηρεάζονται από παλαιές νεοπλασίες ή είδη θεραπευθείσες (όχι υπό θεραπεία).

Τα D-dimers αυξάνονται σε κλινοστατισμό και περιπτώσεις ακινητοποίησης του κάθε ατόμου (ακινησία) σε ποσοστό 50% - 60%.

Το στίγμα της δρεπανοκυτταρική αναιμίας ή δρεπανοκυτταρική αναιμία σε ομόζυγη μορφή αυξάνει τα D-dimers στο πλάσμα των ατόμων που πάσχουν από αυτά τα νοσήματα.

Η Ρευματοειδής Αρθρίτιδα (Ρ.Α.) και η παρουσία του Ρευματοειδή Παράγοντα (Ρ.Π.) – η δρεπανοκυττταρική αναιμία, το άσθμα εμφανίζουν μεγάλες πλαστές τιμές D-dimers στο πλάσμα.

Η παχυσαρκία και το κάπνισμα δεν επηρεάζουν τις τιμές των D-dimers στο πλάσμα.

Δεν έχει βρεθεί σχέση D-dimers (αύξηση αυτών) σε άτομα με προηγούμενο ιστορικό θρομβοφιλίας ή οικογενειακό τοιούτο.

Επίσης πρόσφατα τραύματα (αν και εξαρτάται από το είδος του τραύματος – ποσότητα απώλειας αίματος – σχηματισμοί θρόμβων) δεν εμφανίζουν θετικά D-dimers.

Μικρές αυξήσεις D-dimers έχουν παρατηρηθεί όταν υπάρχει προηγούμενη εν τω βάθει φλεβική θρόμβωση, ατελώς θεραπευθείσα.

ΣΗΜΕΙΩΣΗ

Η ετερογένεια που υπάρχει στα εργαστήρια δηλαδή διαφορετικοί τρόποι ανίχνευσης στο πλάσμα του D-dimers καθιστούν την καθολική αποδοχή των αποτελεσμάτων προβληματική στην εποχή της σημερινής Ιατρικής (έτσι άλλα εργαστήρια χρησιμοποιούν την αγκυλλοτινοαντίδραση – άλλα τα μονοκλινικά αντισώματα).

Πάντως αυτό δεν μειώνει την αξία της εξέτασης και είναι σοβαρό όπλο στη διαγνωστική φαρέτρα κάθε γιατρού.

Ref. : - Merck Man 18^th ed.

- Lab Test on Line

- Βικιπαίδεια