Τα συμπληρώματα διατροφής τα τελευταία χρόνια έχουν γίνει πολύ της μόδας.

Μία «μόδα» που συντηρείται από τα τηλεοπτικά μέσα όπως και από το ημερήσιο και περιοδικό τύπο.

Χαρακτηριστικό είναι ότι οι Αμερικάνοι ξόδεψαν 20δις δολλάρια για αυτά το 2005.

ΣΥΜΠΛΗΡΩΜΑΤΑ ΔΙΑΤΡΟΦΗΣ: Σύμφωνα με τον ΠΑΓΚΟΣΜΙΟ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟ ΥΓΕΙΑΣ (Π.Ο.Υ.) είναι οι πρόσθετες ουσίες που προσλαμβάνουμε για να εξασφαλιστεί η ομαλή λειτουργία του ανθρώπινου οργανισμού όταν υπάρχει μία διαταραχή της συνολικής του λειτουργίας του.

Τα Σ.Δ. περιέχουν ουσίες δραστικές που υπάρχουν αυτούσιες ή προέρχονται από το βιοχημικό μεταβολισμό του ανθρώπινου οργανισμού.

Οι κυριότερες δραστικές ουσίες Σ.Δ. είναι:

• ΒΙΤΑΜΙΝΕΣ
• ΙΧΝΟΣΤΟΙΧΕΙΑ
• ΑΝΤΙΟΞΕΙΔΩΤΙΚΑ.

Οι ουσίες αυτές σύμφωνα με τον ορισμό του Π.Ο.Υ. (τα συμπληρώματα διατροφής) δεν είναι ουσίες «ξένες» προς τον ανθρώπινο οργανισμό.

Επομένως δεν έχουν καμμία σχέση με τα συμπληρώματα που κυκλοφορούν ευρύτατα και ανεξέλεγκτα στα ράφια των Super Markets αλλα και φαρμακείων.

Επίσης δεν έχουν σχέση με τα «θαυματουργά» σκευάσματα που κυκλοφορούν στους προθάλαμους των γυμναστηρίων και αθλητικών ομάδων, με πολλά υποσχόμενες οδηγίες δημιουργίας «υπερλαθλητών», υπερανθρώπων.

Δυστυχώς όλα αυτά που αποτελούν παγκόσμιο πρόβλημα δεν αντιμετωπίζονται σωστά από την πολιτεία (την κάθε πολιτεία) και τους νόμους που πρέπει να διέπουν:

1. 1.    Την καλή λειτουργία της.
2. 2.    Την εξασφάλιση της υγείας του ατόμου, του κάθε πολίτη.

Χαρακτηριστικό παράδειγμα των παραπάνω είναι το εξής :

H ΗΠΑ διαθέτουν πανίσχυρη και αποτελεσματική οργάνωση ελέγχου των φαρμάκων (είναι το περίφημο F.D.A. : Food and Drug Administration).

Το πανίσχυρο όμως αυτό όργανο του κράτους επέτρεψε την πώληση συμπληρωμάτων διατροφής το έτος 1994, από τους κατασκευαστές των Σ.Δ. απευθείας προς το καταναλωτικό κοινό.

Επίσημες καταγγελίες έχουν γίνει για πλαστότητα περιεχομένου [άλλα έγραφε η ετικέτα του φαρμάκου και άλλο περιείχε η λαμβανόμενη μορφή του φαρμάκου (tabl – σιρόπι)]. Επίσης έχουν εξακριβωθεί επιμολύνσεις των Σ.Δ. Οι παραπάνω καταγγελίες έχουν πέσει στο κενό και τα σκευάσματα αυτά εξακολουθούν να πωλούνται τελείως ελεύθερα.

 Τα «σωστά» συμπληρώματα διατροφής (βιταμίνες – ιχνοστοιχεία – αντιοξειδωτικά – ω λιπαρά οξέα – αμινοξέα), σύμφωνα με τον ορισμό του Π.Ο.Υ. περιέχονται στις τροφές που περιλαμβάνονται στη Μεσογειακή δίαιτα.

Η απάντηση είναι αρνητική.

Αρνητική βέβαια αν τηρούνται οι παρακάτω προϋποθέσεις:

1. 1.    Υπάρχει συστηματική προληπτική ιατρική παρακολούθηση.
2. 2.    Δεν υπάρχει παθολογικό νόσημα που να επιδρά στην απορρόφηση και μεταβολισμό των Σ.Δ. (όπως χρόνιο διαρροϊκό σύνδρομο, κοιλιοκάκκη, εγχειρήσεις στο γαστρεντερικό σύστημα – στομάχι – έντερο, σύνδρομο δυσαπορρόφησης).
3. 3.    Υφίστανται συνθήκες φυσιολογικής ζωής (χωρίς υπερβολικό stress – κατανάλωση τσιγάρων – οινοπνεύματος).
4. 4.     Υπάρχει δυνατότητα επιλογής και διατροφικής εναλλαγής τροφίμων – τροφών.

Σημείωση : Η μαγειρική Παρασκευή των τροφών έχει βασικό ρόλο στην υγιεινή διατροφή. π.χ. Όσο χαμηλότερη η θερμοκρασία παρασκευής ψησίματος των διαφόρων τροφίμων, τόσο τα θρεπτικά συστατικά (βιταμίνες – ιχνοστοιχεία) διατηρούνται.

1. 5.    Προσεκτική επιλογή και αγορά φρέσκων προϊόντων.

Έτσι τα διάφορα φρούτα και λαχανικά περιέχουν πλήρη τα συστατικά τους όταν ωριμάζουν φυσιολογικά και όχι με διάφορα «τεχνητά μέσα».

Σαν παραδείγματα: α) 100 γραμμάρια πατάτες που μαζεύονται το φθινόπωρο περιέχουν 30mgr Βιτ. C. Όταν οι πατάτες αυτές αποθηκευτούν και καταναλωθούν την άνοιξη (γεγονός πολύ συνηθισμένο) η περιεκτικότητά κατεβαίνει στα 8mgr και το καλοκαίρι οι ίδιες πατάτες περιέχουν ελάχιστη ποσότητα Βιτ. C. β) Μετά το στύψιμο των πορτοκαλιών η βιταμίνη C που περιέχεται σε αυτά ελαττώνεται δια της οξείδωσης κατά 30%.

Επίσης η προσθήκη χημικών, συντηρητικών, χρωστικών ουσιών για κατάψυξη και κονσερβοποίηση πριν την τελική διάθεση προκαλεί παράλληλες αθροιστικές απώλειες των φυσικών συστατικών των διαφορών χυμών, αναψυκτικών και Σ.Δ.

ΣΥΜΠΛΗΡΩΜΑΤΑ ΔΙΑΤΡΟΦΗΣ σύμφωνα με ορισμό Π.Ο.Υ. είναι ΒΙΤΑΜΙΝΕΣ – ΙΧΝΟΣΤΟΙΧΕΙΑ – ΑΞΙΟΔΕΙΔΩΤΙΚΕΣ ΟΥΣΙΕΣ.

1. 1.   ΒΙΤΑΜΙΝΕΣ

Έλλειψη βιταμινών στις ανεπτυγμένες χώρες προέρχεται από πτώχεια, ελλειπή και απρόσεκτη διατροφή, χρήση φαρμάκων όπως και από διάφορα νοσήματα (νεφρική ανεπάρκεια, ηπατική ανεπάρκεια) (βλέπε Πίνακα 1).

ΠΙΝΑΚΑΣ 1

Τα διάφορα φάρμακα προκαλούν τις διάφορες παραπάνω ελλείψεις βιταμινών επιδρώντας στον διάμεσο μεταβολισμό των βιταμινών, ειδικά επί ενζυμικού επιπέδου.

Οι βιταμίνες γενικά είναι ουσίες απαραίτητες για τον ανθρώπινο οργανισμό και σαν ένζυμα.

Τις έχει ανάγκη για τον μεταβολισμό του σε μικροποσότητες που λαμβάνονται καθημερινά από τις τροφές και τις επεξεργάζεται. Μεταβολίζει κατάλληλα (π.χ. Βιτ. Β₁₂) σύμφωνα με τις ανάγκες του.

Δηλητηρίαση από υπερβολική λήψη βιταμινών.

Υπερβολικές δόσεις Βιτ. Α προκαλούν λιπώδη εκφύλιση ήπατος, πονοκεφάλους, διόγκωση ήπατος, σπληνός, απόπτωση δέρματος.

Οι βιταμίνες Α – D – E – K διαλύονται στα λίπη και ονομάζονται ΛΙΠΟΔΙΑΛΥΤΕΣ.

ΥΔΡΟΔΙΑΛΥΤΕΣ (διαλύονται στο νερό) είναι το σύμπλεγμα Βιτ. Β και Βιτ. C.

ΣΥΜΠΛΕΓΜΑ Βιτ. Β:

• Βιοτίνη
• Φυλλικό οξύ
• Νιασίνη
• Παντοθενικό οξύ
• Ριβοφλαβίνη
• Θειαμίνη
• Πυριδοξίνη
• Β₁₂.

Μόνο οι βιταμίνες A, D, K συντίθενται στον ανθρώπινο οργανισμό. Οι υπόλοιπες προσλαμβάνονται από τις τροφές.

Η Βιτ. Α σχηματίζεται από την πρόδρομη ουσία την Καροτίνη υπό την επίδραση της υπεριώδους ακτινοβολίας στο δέρμα.

Η Βιτ. Κ παράγεται από τη συμβιωτική δράση βακτηριδίων στο έντερο.

Οι λιποδιαλυτές βιταμίνες απορροφώνται ανεπαρκώς στην περίπτωση που υφίσταται νόσημα ή νοσήματα τα οποία αφορούν την πέψη και απορρόφηση των λιπών που φυσιολογικά προσλαμβάνονται με τις τροφές (όπως στεατόρροια, κοιλιοκάκη, σύνδρομα δυσαπορρόφησης).

Οι υδατοδιαλυτές βιταμίνες αποβάλλονται με τα ούρα και των ιδρώτα με αποτέλεσμα ανεπάρκεια.

ΑΝΑΓΚΕΣ ΒΙΤΑΜΙΝΩΝ ΗΜΕΡΗΣΙΩΣ

• Βιτ. Α : 1000mgr. ΠΗΓΕΣ : Βούτυρο, φυσικό λίπος γάλακτος, κρόκος αυγού, μουρουνέλαιο, ήπαρ, πράσινα φυλλώδη λαχανικά, δαμάσκηνα, ανανάς, λεμόνια, πεπόνια. Υπερβολική λήψη Βιτ. Α έχει κίνδυνο ανάπτυξης καρκίνου στους καπνιστές.

Τοξικότητα από υπερβολική λήψη Βιτ. Β₆ (πυριδοζίνη, pyridoxal, pyridoxamine) προκαλεί περιφερική νευροπάθεια.

Τοξικότητα από υπερβολική χορήγηση Βιτ. D εκδηλώνεται σαν – ανορεξία – νεφρική ανεπάρκεια – μεταστατικές ασβεστώσεις.

Τοξικότητα από Βιτ. Ε (α-τοκοφερόλη και άλλες τοκοφερόλες).

ΜΕΛΑΤΟΝΙΝΗ

(Melatonin)

Η μελατονίνη είναι ορμόνη, που παράγεται από την υπόφυση.

Η μελατονίνη εκκρίνεται στην κυκλοφορία του ανθρώπινου οργανισμού σε απάντηση ερεθισμάτων από το περιβάλλον που εξαρτώνται από φωτεινότητα ή την συσκότιση αυτού του περιβάλλοντος.

Τα καλύτερα επίπεδα της ορμόνης αυτής (που ακολουθεί φυσιολογικό κυκλικό ρυθμό έκκρισης) εμφανίζονται τις νυκτερινές ώρες (100 – 200pg/mL), τα χαμηλότερα κατά την ημέρα (2 – 10pg/mL). Παρασκευάζεται συνθετικά ή από το ζωϊκό βασίλειο.

Οι κύριες ενδείξεις της μελατονίνης είναι:

1. Αϋπνία
2. Ασθένεια ταξιδιωτών (jet lag).

Η ουσία δρα καλύτερα κατά της αϋπνίας σε άτομα μεγάλης ηλικίας κυρίως. Μειωμένη δράση εμφανίζει η ουσία όταν δίδεται σε παιδιά με νευροψυχιατρικά προβλήματα (για τον ύπνο τους).

Στο jet lag χορηγείται διότι ελαττώνει τα συμπτώματα που προκαλούνται από αυτό (κυρίως δρα σε ταξίδια ανατολικής κατεύθυνσης με μεγάλη διαφορά ώρας).

Η συνηθισμένη δόση κυμαίνεται από 0,5 – 5mgr (από το στόμα) που λαμβάνεται 1 ώρα προ κατάκλισης την ημέρα του ταξιδιού και 2 – 4 νύκτες μετά την άφιξη στον προορισμό.

Παρενέργειες: - κόπωση – ζάλη – ευερεθιστικότητα – παροδική κατάθλιψη. Πρέπει να χορηγείται με προσοχή σε άτομα υπό ανοσοκαταστολή, σε άτομα με προβλήματα από το αγγειακό τους σύστημα, σε άτομα με στειρότητα.