Γράφει ο
Νίκος Καλλιακμάνης

Τα δάκρυα αποτελούν εκκρίσεις που χρησιμεύουν για τον καθαρισμό και εφύγρανση των ματιών.

Τα μάτια μας είναι το δεύτερο μετά τον εγκέφαλο πολύπλοκο-σύνθετο όργανο του ανθρώπου. Αποτελείται από 2.000.000 κομμάτια (ανατομικά, λειτουργικά).

Η παραγωγή δακρύων «δακρύρροια» ( ετυμολογική προέλευση από λατινική γλώσσα : lacrima : δάκρυ) παράγεται μετά από έντονα συναισθήματα.

Τα δάκρυα μπορεί να διαχωριστούν σε καηγορίες, όπως :

Βασικά : Εφύγρανση.

Ανακλαστικά : Αποβολή τοξικής ουσίας.

Συναισθηματικά : Έντονη συναισθηματική έξαρση (θυμός, λύπη, φόβος).

Η παρουσία πρωτεϊνικών ορμονών από τις οποίες εξαρτώνται τα συναισθήματά μας τα οποία προκαλούν αύξηση των ορμονών αυτών, μας οδηγούν με την αύξησή τους στην παραγωγή δακρύων, με αποτέλεσμα πτώση των ορμονών αυτών (συναισθηματικά δάκρυα).

Οι γυναίκες διαθέτοντας περισσότερες ορμόνες από τους άνδρες και είναι απότην φύση τους πιο ασταθείς, πιο κυκλοθυμικές με αποτέλεσμα να κλαίνε συχνότερα.

Γενικά το κλάμα, παραγωγή δακρύων, θεωρείται «φυσική άμυνα» του οργανισμού, π.χ. τα μικρά παιδιά κλαίνε όταν πεινάνε, διψάνε (έτσι το κλάμα τους και τα δάκρυα αποτελούν την «δική τους» μορφή επικοινωνίας με το περιβάλλον).

Γενικά όταν ο άνθρωπος κλαίει, τότε παράγει δάκρυα από το συναίσθημα τπου τον διακατέχει.

Τα ζώα παράγουν δάκρυα αλλά χρησιμεύουν για την λίπανση, καθαρισμό των ματιών τους.

Τα ζώα βέβαια έχουν συναισθήματα αλλά διαθέτουν διαφορετικό τρόπο έκφρασής τους (π.χ. όταν η μάνα σκύλα αποχωριστεί τα μικρά της αυτά αρχίζουν να παράγουν «ήχους λύπης» και με τον τρόπο αυτά ουσιαστικά κλαίνε.

Επίσης όταν ο σκύλος λυπάται έντονα, παράγει ένα λεπτό ήχο με μικρές παύσεις.

Βέβαια πολύ γνωστά σε όλους μας είναι τα δάκρυα των κορκοδείλων «ΤΑ ΚΡΟΚΟΔΕΙΛΙΑ ΔΑΚΡΥΑ».

«ΚΡΟΚΟΔΕΙΛΙΑ ΔΑΚΡΥΑ»

Παροιμιώδης φράση η οποία χρησιμοποιείται όταν κάποιο άτομο έχει σαν σκοπό να συγκινήσει ή να παραπλανήσει κάποιον με τα «ψεύτικα δάκρυά» του, δηλαδή «υποκριτικά» δάκρυα που έχουν σαν σκοπό τη συγκίνηση ή παραπλάνηση κάποιου ατόμου.

Η φράση είναι καθαρά αρχαία ελληνική, παρά το γεγονός ότι στην αρχαία Ελλάδα ο κροκόδειλος ήταν άγνωστος.

Οι διηγήσεις όμως των Φοινίκων εμπόρων που όταν έφταναν στα λιμάνια της αρχαίας Ελλάδας (Κορίνθου, Πειραιά) μιλούσαν συχνά για τα διάφορα εξωτικά ζώα, πουλιά, ερπετά της πατρίδας τους, είχαν μαγέψει τους Έλληνες.

Οι διηγήσεις αυτές άφηναν κατάπληκτουν του ανίδεους Έλληνες προκαλώντας τον θαυμασμό και τρόμο τους. Φαίνεται ωστόσο ότι ο κροκόδειλος έκανε περισσότερο εντύπωση κυρίως για το «ψεύτικο κλάμα του». Ο κροκόδειλος πολλές φορές για να προσελκύσει τα θύματά του κρύβεται και παράγει παράξενους ήχους που μοιάζουν με κλάμα μικρού παιδιού ενώ η προσπάθεια αυτή συνοδεύεται από άφθονα και χονδρά, υγρά δάκρυα. Το υγρό που βγαίνει από τα μάτια τους, χρησιμεύει για τη λίπανση και καθαρισμό των ματιών, ειδικά στην ξηρά. Η διατροφή φαίνεται ότι επηρεάζει την έκκριση αυτή. Σε κροκόδειλους αλμυρού νερού τα δάκρυα χρησιμεύουν για την αποβολή NacL της τροφής τους. Έτσι με τα ψεύτικα δάκρυα, ψεύτικο κλάμα επιτυγχάνει το σκοπό του και ο ποιητής ΦΕΡΕΚΥΔΗΣ (6^ο π.Χ. αιώνα) που είχε δάσκαλο του τον Πυθαγόρα και αναφέρει χαρακτηριστικά τα εξής : «Εάν η γη ήθελε να συλλάβει, εκ των δακρύων της γυναικός έκαστη pavis των, θα εγέννα κροκοδείλου!!!».

Τα «κροκοδείλια» όμως δάκρυα αναφέρονται και στην σύγχρονη εποχή. Ειδικά το τελευταίο καιρό η ειδησεογραφική επικαιρότητα κάνει λόγο για Πολιτικούς άνδρες που πάσχουν και συμπάσχουν με τον «πόνο» των απλών πολιτών, που βιώνουν τεράστια οικονομική κρίση τόσο στην Ελλάδα όσο και σε χώρες του εξωτερικού.

Η φράση για τους παραπάνω αυτούς πολιτικούς άνδρες : «Όταν δακρύζουν οι πολιτικοί, γελάνε οι κροκόδειλοι» τα λέει όλα και χαρακτηρίζει απόλυτα τα δάκρυα και την αντίδραση των κροκοδείλων!!!.

Διάφορα επίσης γνωμικά, έχουν γραφτεί για τα δάκρυα, όπως :

• Ούτε η γή ανθίζει χωρίς βροχή, ούτε η ψυχή χωρίς «δάκρυα» ........
• Τα γυναικεία δάκρυα είναι η συνέχεια μίας συζήτησης με άλλα μέσα.
• Τα δάκρυα των κληρονόμων δεν είναι παρά γέλια κάτω από μάσκα.

Επίσης τα γυναικεία δάκρυα έχουν καταξιωθεί και σε τραγούδια όπως :

• «Τι όμορφη που είσαι όταν κλαίς!!! (Τσιτσάνης).
• Cry baby cry (Beattles).
• Don’t cry for me Argentina (Madonna).
• Cry (Rihanna).

Στο ανθρώπινο μάτι το επίστρωμα των δακρύων (μεμβράνη – δακρυϊκών φιλμ) εμφανίζει 3 στρώματα από την εξωτερική μοίρα αρχίζοντας (βλέπε Εικόνα 1).

Εικόνα 1

Στους φυσιολογικούς οφθαλμούς του ανθρώπου ο κερατοειδής διατηρείται υγρός και τροφοδοτείται από τα βασικά δάκρυα. Αυτά εφυγραίνουν το μάτι, απομακρύνοντας από αυτό σκόνη, ξένα σωματίδια.

Συστατικά στο υγρό των δακρύων (π.χ. λυσοζύμη, ανοσοσφαιρίνη, γλυκόζη, Νa, K, λιποκαλίνη, λακριπίνη, αντιμετωπίζουν διάφορα λοιμώδη αίτια.

Τα δάκρυα περιέχουν επίσης γλυκόζη, ουρία, Na, K, ανοσοσφαιρίνες.

Υγρό δακρύων περιέχει νερό – βλέννα – λιποειδή – λυσοζύμη – λακτοφερρίνη – λακριτίνη*.

Σημείωση : Τα δάκρυα περιέχουν HBsAg (ιός ηπατίτιδας Β).

*Λακριτίνη : Προάγει έκκριση δακρύων. Βρίσκεται στο σίελο και δάκρυα. Παράγεται από επιθηλιακά κύτταρα του επιπεφυκότα και κερατοειδή χιτώνα οφθαλμού. Είναι μία γλυκοπρωτεḯνη που συμβάλλει στην παραγωγή και πολλαπλασιασμό των επιθηλιακών κυττάρων και την επούλωση βλαβών του κερατοειδή χιτώνα.

Η λυσοζύμη ενεργεί διαλύοντας ένα εύρημα του έξω χιτώνα (πεπτογλυκίνη) ορισμένων μικροβίων.

Τα βασικά δάκρυα αποτελούν τυπικό παράγωγο πλάσματος με περιεκτικότητα άλατος ίδια με του πλάσματος του αίματος. Συνήθως σε 24 βάση 0,75 – 1,1 γραμ. δακρύων εκκρίνονται.

Η παραγωγή αυτή ελαττώνεται με την πάροδο της ηλικίας.

*Λυσοζύμη : Ένζυμο πρωτεϊνικό. Καταστρέφει το κυτταρικό τοίχωμα των μικροβίων, προκαλώντας λύση των κυττάρων. Βρίσκεται στον ιδρώτα – δάκρυα – σίελο του ανθρώπου. Αποτελεί αμυντικό μηχανισμό για την αναστολή της εισόδου μικροβίων στον ανθρώπινο οργανισμό. Ανακαλύφτηκε το 1921 από τον Αλ. Φλέμιγκ και υπάρχει σε σκευάσματα κατά παθήσεων ματιών, ουλών, εγκαυμάτων.

*Λακτοφερρίνη : Ένζυμο που απελευθερώνεται κατά την διέργεση της φαγοκύττωσης από τα ουδετερόφυλα, μακροφάγα. Συνδέεται με Fe αίματος. Αυτό έχει σαν αποτέλεσμα ο σίδηρος (Fe) να μην προσλαμβάνεται από τα παθογόνα μικρόβια τα οποία τα έχουν ανάγκη για την ανάπτυξή τους. Έτσι ο πολλαπλασιασμός τους αναστέλλεται.

Λιποκαλίνη : Αποτελείται από πρωτεϊνικές ομάδες και περιέχει μικρομοριακές πρωτεḯνες που εμφανίζουν βιολογικές ιδιότητες, όπως : α) σύνδεση με μικρά υδρόφοβα μόρια (π.χ. ρετινόλη), β) σύνδεση με ειδικούς κυτταρικούς υποδοχείς και σχηματισμό μακρομοριακών συμπλεγμάτων, γ) μετέχουν στη σύνθεση των προσταγλαδίνων, δ) μετέχουν στην ανοσολογική απάντηση και ομοιοστασία των κυττάρων του ανθρώπινου οργανισμού.

Τα αντανακλαστικά δάκρυα, παράγονται : α) από ερεθισμό του ματιού από ξένα σωματίδια ή ερεθιστικές ουσίες, αναθυμιάσεις κρεμμυδιού, πιπεριού – έντονο ηλιακό φως, β) από ερεθισμό γλώσσας, στόματος, βλενογόνου μύτης, επίσης συνδέονται με τους εμετούς, βήχα, χασμουρητό.

Τα δάκρυα που συνδέονται με έντονες συναισθηματικές πιέσεις και αναφέρονται σαν «δάκρυα θρήνου» προκαλούνται από stress, θυμό, πένθος, φυσικό πόνο, αλλά και έντονη χαρά.

Τα «συναισθηματικά» δάκρυα στον άνθρωπο συνοδεύονται από ερυθρότητα του προσώπου – «σπασμωδικό» κλάμα και βήχα, μερικές φορές με σπασμούς όλου του  σώματος.

Πρέπει να σημειωθεί ότι τα παραγόμενα σαν απάντηση στα έντονα συναισθήματα δάκρυα διαφέρουν στην χημική τους σύσταση από τα κλασσικά  («βασικά») δάκρυα τα οποία υγραίνουν φυσιολογικά τα μάτια γιατί περιέχουν περισσότερη προλακτίνη (με περίσσεια λευκωμάτων) λευκίνη, εγκεφαλίνη (φυσιολογικός καταστολέας πόνου) από τα βασικά ή ανακλαστικά δάκρυα.

Το limbic system : μεταιχμιακό – στεφανιαίο – δρεπανοειδές σύστημα αποτελείται από ομάδα εγκεφαλικών δομών (ιππόκαμπος, αμυγδαλή, οδοντωτή έλιξ, αρχέγονος φλοιός, υποθάλαμος, μεσεγκέφαλος) και ενεργοποιείται από υποκινούμενη συμπεριφορά (άγχος, θυμός, φόβος) και σεξουαλικέ διεργέσεις, επηρεάζοντας τους ενδοκρινείς αδένες και το αυτόνομο νευρικό σύστημα. Το σύστημα αυτό ενεργοποιημένο προκαλεί δακρύρροια.

Το παρασυμπαθητικό σύστημα (κλάδος του αυτόνομου νευρικού συστήματος) ρυθμίζει την έκκριση των δακρύων μέσω της ακετυλοχολίνης στις νευρομυϊκές συνάψεις και των υποδοχέων νικοτίνης – μουσκαρίνης.

Όταν αυτοί οι υποδοχείς ενεργοποιηθούν παράγονται δάκρυα.

Το ΤΡΙΔΥΜΟ ΝΕΥΡΟ (5^η εγκεφαλική συζυγία) αποτελεί την αισθητική οδό του αντανακλαστικού έκκρισης των δακρύων.

Όταν υπάρξη βλάβη του τριδύμου νεύρου, τότε διακόπτεται η παραγωγή των ανακλαστικών δακρύων αλλά όχι και των «συναισθηματικών» δακρύων.

Επάλειψη κοκαḯνης στην επιφάνεια των ματιών που μπλοκάρει την αισθητική οδό, θα προκαλέσει αναστολή έκκρισης των αντανακλαστικών δακρύων, ακόμα και σε έκθεση ερεθιστικών αερίων.

Το κινητικο σκέλος της έκκρισης των δακρύων είναι ακούσιο, μέσω της 7^ης κρανιακής συζυγίας (προσωπικό νεύρο : αισθητικό και κινητικό νεύρο).

Η ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΤΗΣ ΟΡΑΣΗΣ ΕΞΑΡΤΑΤΑΙ ΑΠΟΛΥΤΑ ΑΠΟ ΤΗΝ ΣΤΑΘΕΡΟΤΗΤΑ ΤΟΥ ΔΑΚΡΥΪΚΟΥ ΣΤΡΩΜΑΤΟΣ – ΕΠΙΧΡΙΣΜΑΤΟΣ.

• Σύνδρομο κροκοδηλίων δακρύων (κατ’ ευφημισμός) βλάβης του προσωπικού νεύρου (VII εγκεφαλική συζυγία ευφυμισμό) που χαρακτηρίζει την παράλυση Bell’s*, όπως και την ξηρά επιπεφικίτιδα.

*Bell’s παράλυση : ιδιοπαθής πάρεση του 7^ου νεύρου πιθανώς από φλεγμονή, οίδημα, ισχαιμία.

• Ξηρά κερατο-επιπεφυκίτιδα : Χαρακτηρίζεται από – ξηρότητα των ματιών – δακρύρροια από ερεθισμό των ματιών (έλλειψη προστατευτικής μεμβράνης).

Στην καθημερινή πράξη εμφανίζεται – ΚΟΥΡΑΣΗ ΜΑΤΙΩΝ – Δακρύρροια, παρατηρείται :

• Σε παρατεταμένη χρήση υπολογιστή.

             Αντίδοτα: 1. Ρύθμιση φωτεινότητας οθόνης (όχι πολύ σκοτεινό χρώμα)

                           2. Ειδικά φίλτρα

                           3. Άνοιγμα-κλείσιμο βλεφάρων*

                           4. Φωτισμός πλάι στον υπολογιστή

                           5. ΓΕΝΙΚΑ ΔΕΝ ΠΡΕΠΕΙ ΝΑ ΞΕΠΕΡΝΑΤΕ ΤΙΣ 4ΩΡΕΣ.

• Στο μακιγιάζ, αν κοιμηθείτε με το μακιγιά σας τότε τα μάτια σας δακρύζουν, τσούζουν.
  
  
• Πιθανώς όταν υπάρχει αλλεργία σε συστατικά καλλυντικά (κυρίως μάσκαρα).
  
  
• Διάφορες χρωστικές ματιών.
  
  
• Αφαίρεση φακών επαφής μετά ντεμακιγιάζ.
  
  
• Σε φακούς επαφής, πιθανότητα επί δακρύρροιας.
  
  
  • Μόλυνση
    
    
  • Ξένο σώμα
    
    
  • Υπολείμματα καθαριστικού φακών
    
    
  • Αλλεργία στα καθαριστικά υγρά των φακών.

*Φυσιολογικά η κίνηση των βλεφάρων διαρκεί 1/3 του δευτερόλεπτου γενικά 15 φορές ανοιγοκλείνουμε τα μάτια μας/minute δηλαδή ένα άνοιγμα-κλείσιμο κάθε 4".

ΦΑΡΜΑΚΑ ΤΑ ΟΠΟΙΑ ΠΡΟΚΑΛΟΥΝ ΔΑΚΡΥΡΡΟΙΑ 

Ref. : - Βικιπαιδεια