Γράφει ο
Κώστας Παδουβάς

Η Ελληνική  εθνεγερσία του 1821  φώτισε την υποδουλωμένη Ελλάδα, ύστερα από το σκοτάδι της μακροχρόνιας οθωμανικής κατοχής τεσσάρων αιώνων περίπου.

Πρωταγωνιστής στο επίτευγμα αυτό ήταν ο Ελληνικός λαός με την  διορατικότητα, αποφασιστικότητα και την εθελοθυσία του. Για άλλη μια φορά ο λαός αυτός απέδειξε   σε όλο τον κόσμο ότι όχι μόνο γνώριζε καλά και θέλησε  με όλες τις δυνάμεις του να μάχεται στα πεδία των μαχών  ηρωικά (κατά την μακροχρόνια ένοπλη επανάστασή του  κατά του κατακτητή), αλλά ταυτόχρονα πάσχιζε να  αποκαταστήσει  – συμπληρώσει τα συνταγματικά κενά που δημιουργούσε η επανάσταση αυτή στον μελλοντικό του βίο.  

Με άλλους λόγους, στις  όσες ανθρώπινες αξίες  έδιδε ελευθερία   με την ένοπλη επανάσταση του  defacto, , φρόντισε να ενσωματωθούν ακλόνητα σε ουσιώδεις νομοθετημένες διατάξεις, προκειμένου να αναγνωριστούν   dejure από τη διεθνή νομιμότητα,  ώστε να πορεύεται και ανταγωνίζεται ως κρατική οντότητα με στόχους, αφενός να επουλώσει τις πληγές του παρελθόντος και αφετέρου να αναπτύσσεται αδιαλείπτως  στο διηνεκές ατενίζοντας το μέλλον του με υπερηφάνεια και αισιοδοξία.

Στα πρώτα στάδια της Ελληνικής Επανάστασης του 1821 (όταν δεν υπήρχαν διοικητικές αρχές), απουσίαζαν οι ουσιαστικές εκείνες διατάξεις ( θεμελιώδεις, καθολικές και γενικής εφαρμογής από όλους τους πολίτες και από το ίδιο το κράτος), που  αφορούσαν  την Άμυνα και  Δημόσια Τάξη, το κοινωνικό  κράτος δικαίου, τη χρηστή διοίκηση, τη  συγκρότηση και λειτουργία  της δικαιοσύνης,  την ελευθερία  ανάπτυξη της προσωπικότητας και των κοινωνικών συστημάτων  στο πλαίσιο της σύγχρονης κοινωνικής και ανθρωπιστικής ευταξίας, τα δικαιώματα  και οι υποχρεώσεις ως και το  απαραβίαστο  της ιδιωτικής και οικογενειακής ζωής και κάθε άλλη διάταξη που ρυθμίζει τη συνολική εθνική ζωή (κράτους και  πολιτών) από της εφαρμογής του και εφεξής.                                       

Από το ξέσπασμα της επανάστασης στην Πελοπόννησο (Αγία Λαύρα Καλαβρύτων 21-3-1821) η οποία  διαδόθηκε πολύ γρήγορα από τις αρχές Απριλίου στη Στερεά Ελλάδα (Μονή Οσίου Λουκά Λειβαδιάς) και ιδιαίτερα μετά και από τον απαγχονισμό του πατριάρχη Γρηγορίου του Ε΄ στην Κων/λη (10/22 Απριλίου 1821) και στη συνέχεια σε διάφορα κατεχόμενες Ελληνικές περιοχές, όπως στα Σφακιά Κρήτης 15 Απριλίου, Μηλιές Πηλίου 7 Μαΐου,  στη Θεσσαλία και Βόρεια Εύβοια 9 Μαΐου  κ.λπ,, άρχισαν οι  κινήσεις των  πληρεξουσίων του λαού για συμπλήρωση του συνταγματικού κενού που δημιούργησαν οι αρχικές επιτυχίες της επανάστασης αυτής. Πιο συγκεκριμένα, αμέσως μετά την κατάληψη της Άμφισσας (Σάλωνα) στη Ρούμελη (27-3-1821) και πριν ακόμη αναχωρήσει η τουρκική φρουρά (10-4-1821), δημιουργήθηκε 12μελές υποτυπώδες                

Επαναστατημένες περιοχές 1821

δημοκρατικό κυβερνητικό σχήμα, που ονομάστηκε «Άρειος Πάγος», με πρωτεύουσα τα Σάλωνα. Η πρώτη σημαία του (διατηρήθηκε μέχρι το 1825), δεν ομοιάζει με την οριστική Ελληνική εθνική σημαία,  που καθορίστηκε κατά την πρώτη Εθνοσυνέλευση της Επιδαύρου ως σημαία του Ναυτικού  και το 1978 ως Εθνική.

Η σημαία του «Αρείου Πάγου» Σαλώνων

Η  πρώτη Εθνοσυνέλευση συνήλθε στην Επίδαυρο από   20 Δεκεμβρίου 1821 μέχρι 16 Ιανουαρίου 1822, σε οικίσκο που σώζεται ως διατηρητέο μνημείο με αναθηματική στήλη στον περιβάλλοντα υπαίθριο χώρο.

Οι 60 αρχικοί εκπρόσωποι προέρχονταν από Πελοπόννησο, Στερεά (ή Χέρσου Ανατολική-Δυτική) Ελλάδα, νήσους Υδρα, Σπέτσες, Ψαρά και άλλες επαναστατημένες περιοχές , οι οποίοι  είχαν επιλεγεί  νωρίτερα ως πληρεξούσιοι από προσωρινά τοπικά διοικητικά σχήματα  σε προηγούμενες αντίστοιχες τοπικές Συνελεύσεις.   

Στην Επίδαυρο έγινε η «Διακήρυξη της Ανεξαρτησίας της Ελλάδος», ορίστηκε ο τρόπος της προσωρινής λειτουργίας του νεοσύστατου Ελληνικού κράτους και ψηφίστηκε το «Προσωρινόν Πολίτευμα της Ελλάδος» από 12 αντιπροσώπους του έθνους. Μεταξύ αυτών ήσαν: ο Θεόδωρος Νέγρης, ο Παλαιών Πατρών Γερμανός Γ΄, ο Αλέξανδρος Μαυροκορδάτος, Ιωάννης Κωλέτης κ.ά.

Πέραν του καθορισμού της γαλανόλευκης  Ελληνικής Σημαίας ως εθνικού συμβόλου, καθορίστηκαν δια ψηφισμάτων:  ο τρόπος «Διοίκησης» από το «Βουλευτικό σώμα» (34 μέλη είχε η πρώτη Βουλή με Πρόεδρο το Δημήτριο Υψηλάντη), το πενταμελές «Εκτελεστικό σώμα» που εκτελούσε τις αποφάσεις του Βουλευτικού Σώματος και αποτελούνταν από τους λεγομένους «Μινίστρους» (σημερινούς Υπουργούς) με Πρόεδρο (!ος ο Αλέξανδρος Μαυροκορδάτος) και αντιπρόεδρο (Αθανάσιο Κανακάρη) και λοιπούς μινίστρους: Αναγνώστη Παπαγιανόπουλο ή Δεληγιάννη-, Ιωάννη Ορλάνδο και Ιωάννη Λογοθέτη, το ανεξάρτητο «Δικαστικό σώμα» με απονομή της δικαιοσύνης στα «Κριτήρια» (=Δικαστήρια) κ.ά. επικουρικά διοικητικά όργανα.

Από 10 Απριλίου 1823 μέχρι 30 Απριλίου 1823 συνήλθε στο Άστρος Κυνουρίας η Β΄ Εθνοσυνέλευση, από όπου αναθεωρήθηκε το Προσωρινό Πολίτευμα της Ελλάδος (Επιδαύρου) και μετονομάστηκε  σε «Νόμο της Επιδαύρου». Αποτελέστηκε από 99 παραγράφους, εισάγοντας, μεταξύ άλλων το δικαίωμα ιδιοκτησίας στην Ελλάδα  ανεξαρτήτως ιθαγένειας. Στην αυτήν Εθνοσυνέλευση συμφωνήθηκε να γίνει νέα εθνοσυνέλευση το 1824, αλλά αναβλήθηκε λόγω της έξαρσης των πολεμικών γεγονότων εξαιτίας των σφοδρών αντιδράσεων των Οθωμανών στην επανάσταση.

Η Γ΄ Εθνοσυνέλευση άρχισε κατά το πρώτο της μέρος στην Επίδαυρο από 6 Απριλίου 1826 αλλά διαλύθηκε λόγω της πτώσης του Μεσολογγίου στις 16 Απριλίου (όλοι έσπευσαν στα όπλα λόγω επειγουσών αναγκών αντιμετώπισης του αναπτερωμένου ηθικού των Τούρκων). Επαναλήφθηκε αρχικά στην Ερμιόνη Αργολίδος (18 Ιανουαρίου 1827-17 Μαρτίου 1827), παρά το ότι η Επιτροπή της Εθνοσυνέλευσης προσκαλούσε τους πληρεξουσίους να προσέλθουν στην Αίγινα. Τελικά ολοκληρώθηκε στο χωριό Τροιζήνα της βορειοανατολικής Πελοποννήσου, απέναντι από το Πόρο ( 19 Μαρτίου μέχρι 5 Μαΐου 1827), όπου εκλέχτηκε παμψηφεί πρώτος Έλληνας κυβερνήτης  ο Ιωάννης Καποδίστριας για επτά χρόνια..

Η εκλογή αυτή, αλλά και το όλον σημαντικό αναθεωρητικό συνταγματικό έργο της Γ΄ Εθνοσυνέλευσης (την 1-Μαΐου 1827 ψηφίστηκε το «Πολιτικό Σύνταγμα της Ελλάδος» ύστερα από αναθεώρηση των 2 προηγουμένων), έδωσαν μεγάλη αξία στην Γ΄ Εθνοσυνέλευση, θεωρούμενη ως καινοτόμος  εθνοσυνέλευση για τον εξευρωπαϊσμό της πολιτικής και στρατιωτικής ηγεσίας της Επανάστασης, με επικεφαλείς 3 φημισμένους και ικανούς εκ του εξωτερικού, αφού πλέον οι Έλληνες ηγέτες (του .εσωτερικού) αφενός δεν εμπιστεύονταν ο ένας τον άλλο την κρίσιμη εκείνη χρονική στιγμή που οι ηγεσίες αυτές θα προετοίμαζαν θετικά την   αναγνώριση και την ποικίλη  βοήθεια της ανεξάρτητης Ελλάδος από τις Μεγάλες Ευρωπαϊκές Δυνάμεις και αφετέρου υπήρχαν ενδείξεις ενός εθνικού διχασμού (1)παρακάτω.. Οι 2 επί πλέον εκλογές κορυφής από την εθνοσυνέλευση αυτή έγιναν για τις ένοπλες επαναστατικές Δυνάμεις: Του φιλέλληνα βρετανοϊρλανδού Αρχιστρατήγου στρατού ξηράς Ρίτσαρντ Τσώρτς ( Richard Church, Κόρκ 1784-Αθήνα 1873) και του επίσης φιλέλληνα Βρετανού Αρχηγού- ναυάρχου των ναυτικών δυνάμεων της Ελλάδος λόρδου Τόμας-Αλεξάντερ Κόχραν (Annsfield  Σκωτίας 1775- London Westminster Abbey 1860).

Η επόμενη Δ΄ Εθνοσυνέλευση του 1829 έγινε στο Αρχαίο θέατρο toy Άργους (11 Ιουλίου 1829-6 Αυγούστου 1829) με συμμετοχή 236 εκλεγμένων πληρεξουσίων. από όλη την Ελλάδα από άμεση ψηφοφορία  για πρώτη φορά.. Σε αυτήν εγκρίθηκε η πολιτική του Ιωάννη Καποδίστρια, συστάθηκε Γερουσία (27 γερουσιαστές για γνωμοδοτήσεις στα μη διοικητικά καθήκοντα, σε αντικατάσταση του « συμβουλευτικού σώματος Πανελλήνιον» που ίδρυσε ο Ι. Καποδίστριας με την ανάληψη των καθηκόντων του Κυβερνήτη της Ελλάδος), εκτελέστηκαν 13 ψηφίσματα για τη βελτίωση της λειτουργίας του κράτους, όπως για την κοπή εθνικού νομίσματος του Φοίνικα (π.χ. 1 ασημένιο φοινίκι ως εικόνα ), απαγόρευση εξαγωγής αρχαιοτήτων, θέματα δικαιοσύνης κ.ά.

Η Ε΄ Εθνοσυνέλευση έγινε μετά από τρία χρόνια της προηγούμενης. Ξεκίνησε στις 5 δεκεμβρίου 1831 στο Άργος και συνεχίστηκε στο Ναύπλιο (μετά τη δολοφονία του κυβερνήτη Ι. Καποδίστρια στο Ναύπλιο). Ψήφισε το «ηγεμονικό Σύνταγμα» στις 15 Μαρτίου 1832 με την ονομασία «Πολιτικόν Σύνταγμα της Ελλάδος του 1832», το οποίο δεν εφαρμόστηκε.

(1) Ο νυν Εξοχ..  ΠτΔ και συνταγματολόγος . Κύριος  Προκόπης Παυλόπουλος, σε πρόσφατη επίσκεψή του στην Ερμιόνη συνόψισε χαρακτηριστικά ως εξής τα επιτεύγματα της Γ΄ Εθνοσυνέλευσης: «Τα μηνύματα των πληρεξουσίων της Γ΄ Εθνοσυνέλευσης  μας εμπνέουν και θα μας εμπνέουν. Η ιστορία του έθνους μας και του λαού μας έχει καταδείξει ότι τα μεγάλα και τα σημαντικά τα έχουμε πετύχει ενωμένοι, ενώ ο διχασμός επέφερε επώδυνα πλήγματα ακόμη και στον εθνικό μας κορμό».