Γράφει ο
Πάνος Χατζηγεωργιάδης

« Όσοι το χάλκεον χέρι

βαρύ του φόβου αισθάνονται,
ζυγόν δουλείας, ας έχωσι•
θέλει αρετήν και τόλμην
                η ελευθερία»


Η σημερινή μας κατάσταση του «πνευματικού κόσμου» ακολουθεί δυστυχώς
και χωρίς ουσιαστικές δυνατότητες να εκφύγει, την νεοελληνική
κοινωνία. Αποτελείται στο μεγαλύτερο μέρος της από ανθρώπους οι
οποίοι όντας ατάλαντοι, αμόρφωτοι οι ίδιοι και αδαείς αναφορικά με το
αντικείμενο τους, πλασάρονται ας μου επιτραπεί τούτη η έκφρασις η
μάλλον αγοραία, ως ειδήμονες, ως μονόφθαλμοι καθοδηγητές των τυφλών.

Η τέχνη και ιδιαιτέρως η ποίηση η οποία αποτελεί αναμεταξύ άλλων και
δικό μου «χωράφι», συγκλονίζεται καθημερινώς από την ατεχνία, έρμαιο
ανίδεων, ασχημάτιστων «ποιητών» αλλά και ανθρώπων ποταπών οι οποίοι
εμπορεύονται το οτιδήποτε προκειμένου να έχουν ένα εύκολο κέρδος.
Στάση η οποία όχι μόνον τους προσφέρει ένα πρόσκαιρο και κοντόφθαλμο
οικονομικό όφελος, αλλά το χειρότερο δηλητηριάζει καθημερινώς το
κοινωνικό ασυνείδητο με ό,τι αθλιοδέστερο δύναται να γεννήσει
«ανθρώπινος» νους. Ποίησης άνευ μεγάλων εθνικών ιδεών, ποίησις
καταθλιπτική, μονομανιακή, αρρωστημένα «εσωτερική» σε μια εποχή βαθιά
αντιηρωική με σκοπό την δημιουργία των λάθος προτύπων.

Τούτη η κατάσταση, απαντά πολλές φορές εις το ερώτημα το οποίον έχω
θέσει εις εαυτόν πολλάκις, αναφορικά με το τι απέγιναν όλες εκείνες οι
εμβληματικές φωνές του παρελθόντος κόσμου, οι οποίες  σήμερα
βρίσκονται εις το περιθώριον  της λήθης. Και βρίσκονται εκεί ακριβώς
διότι εάν κάποιος προσπαθήσει από την μεριά του αναγνώστου να τις
ανασύρει, τότε το μόνον σίγουρο είναι πως θα απορρίψει αυτοστιγμεί,
τις σημερινές αθλιότητες της «ποίησης»  οι  οποίες τολμούν να
εκθέτονται ως «πνευματικόν έργο».

Επίσης, πέραν της  οιασδήποτε καλλιτεχνικής αξίας των έργων του
παρελθόντος κόσμου, ό,τι ενώνει τον λαό οφείλει να καταπνιγεί ως
«παλαιόν» άρα μη υπολογίσιμον μιάς και ο κόσμος προχωρά «εμπρός», έτσι
ο Κώστης Παλαμάς, ο Διονύσιος Σολωμός και ο αποψινός μου «καλεσμένος
απο το υπερπέραν» Ανδρέας Κάλβος, θα εθεωρούντο τουλάχιστον
«περίεργοι», «φασίζοντες εθνικισταί»  εκ της σημερινής καταστάσεως,
τόσο μορφολογικά και από την άποψη του στίχου, όσο και θεματολογικά με
τις αναφορές τους σε πατρίδα, θρησκεία και οικογένεια, ένα τρίπτυχο
βασικότατον το οποίο στηρίζει την ανθρώπινη ύπαρξη, το οποίο κατέστη
την  σήμερον  παρωχημένον και «αναχρονιστικόν».

Ανδρέας Κάλβος λοιπόν.

Γεννιέται τον Απρίλιο του 1792 εις την «νήσον των ποιητών», την
λατρεμένη και προσφιλήν μου Ζάκυνθόν  και είναι σύγχρονος του έτερου
εθνικού μας ποιητή Διονυσίου Σολωμού. Μητέρα του η Ανδριανή Ρουκάνη
και πατέρα τους ο Ιωάννης Κάλβος. Στα 1802, ο πατέρας του
εγκαταλείποντας την μητέρα του, παίρνει τα δύο του παιδιά και
εγκαθίσταται στο Λιβόρνο της Ιταλίας. Εκεί ο μικρός Ανδρέας έχει όλες
τις ευκαιρίες να μορφωθεί με βάση τα δέοντα της εποχής, ήτοι την επαφή
του με τα ιταλικά γράμματα αλλά και τους κλασσικούς, κάτι που γίνεται
πολύ εύκολα ως φυσικόν επόμενο, λόγω της φιλομαθούς φύσης του ποιητή.
Στο Λιβόρνο συγγράφει ο Κάλβος και το πρώτο του έργο τον «Ύμνο εις τον
Ναπολέοντα», έργο το οποίον απορρίπτει αργότερα και εξ αυτής της
αποκήρυξις  μας είναι σήμερα γνωστό μιας και δεν εσώθη το ίδιο.  Στα
1812 το γεγονός του θανάτου του πατέρα του, έρχεται να ολοκληρώσει την
οικογενειακή τραγωδία η οποία έχει συμβεί λίγα χρόνια πριν με την
διάλυση επί της ουσίας της οικογένειας του και έτσι αναγκαστικώς,  το
φάντασμα της επιβίωσης και της φτώχειας αρχίζει να κατατρέχει τον
ποιητή.

Εκεί, σε αυτό ακριβώς το σημείο  της ζωής του, η μοίρα θα προστρέξει
παραστάτης του και θα φέρει δίπλα του τον Ugo Foscolo, έναν σημαντικό
άνθρωπο των γραμμάτων της εποχής του Κάλβου, ο οποίος θα μυήσει τον
Κάλβο στον νεοκλασσικισμό, τους αρχαίους κλασσικούς, καθώς και στον
πολιτικό φιλελευθερισμό. Τούτη η συνάντησις της μοίρας θα ανάψει την
φλόγα ενδεχομένως της φιλοπατρίας στην ψυχή του και θα τον ωθήσει να
αρχίσει να συγγράφει κείμενα και στα Ελληνικά αν και έχει ήδη αρχίσει
την πνευματική του παραγωγή εις την Ιταλικήν με τις τραγωδίες
«Θηραμένης», «Δαναΐδες», «Ιππίας», καθώς και το έργο «Ωδή εις τας
Ιονίους» στα 1814.

Στα 1816 μαζί με τον δάσκαλο του καταφεύγουν στην Αγγλία αλλά λίγο
αργότερα εκεί στα 1817, επέρχεται η ρήξη με τον Foscolo και έτσι ο
Κάλβος ακολουθεί αυτόνομη πνευματική πορεία εξασφαλίζοντας τα προς το
ζεις διαμέσω της παράδοσης μαθημάτων  Ιταλικών κατά βάσιν  και
Ελληνικών σε μικρότερο βαθμό. Στα 1819 προσχωρεί στο Αγγλικανικό δόγμα
και νυμφεύεται την Τερέζα Τόμας η οποία δυστυχέστατα πεθαίνει μόλις
έναν χρόνο αργότερα.

Τον Σεπτέμβρη του 1820, θα μεταβεί εκ νέου στην Ιταλία και ιδιαίτερα
στην Φλωρεντία με προηγούμενη μια μικρή στάση στο Παρίσι, εμπλέκεται
με το κίνημα των καρμπονάρων, συλλαμβάνεται και εκτοπίζεται για να
καταφύγει τελικώς στην Γενεύη τον Απρίλιο του 1821, όπου έρχεται σε
άμεση επαφή με το φιλελληνικό κίνημα. Συνεχίζει να εργάζεται αόκνως ως
καθηγητής ξένων γλωσσών εκδίδοντας παράλληλα στα 1824  το έργο του
«Λύρα» αποτελούμενη από δέκα ωδές.

Έργο το οποίον όντας γραμμένο εις την Ελληνικήν επνευσμένο από την
επανάσταση, θα μεταφραστεί στα Γαλλικά όπου θα τύχει ίσως και λόγω της
θεματολογίας του πέραν της όποιας καλλιτεχνικής του αξίας,
ευνοϊκότατης υποδοχής. Αργότερα εις τα 1825 θα συνεχίσει την συγγραφή
ακόμη δέκα ωδών με τα «Λυρικά» του.

Στα 1826 κατέρχεται στην Ελλάδα προκειμένου να πολεμήσει για την
ελευθερία της πατρίδος, μα απογοητεύεται σύντομα από την
πραγματικότητα και τις διάφορες καταστάσεις που επικρατούν στο
Ελληνικό στρατόπεδο, την διχόνοια και τα τοιαύτα και έπειτα από μικρή
παραμονή καταλήγει στην Κέρκυρα όπου διορίζεται καθηγητής της Ιονίου
Ακαδημίας.

Ακολουθούν και άλλοι σταθμοί στην ακαδημαϊκή του σταδιοδρομία, όπως
εις τα 1841 ο διορισμός του ως διευθυντή του Γυμνασίου της Κέρκυρας,
ενώ παράλληλα αρθρογραφεί σε τοπικές  εφημερίδες . Στα 1852,
εγκαταλείπει εκ νέου την Ελλάδα και εγκαθίσταται και πάλι στην Αγγλία
όπου και νυμφεύεται την Charlotte Wadams. Πεθαίνει πλήρης ημερών στις
3 Νοεμβρίου του 1869. Εις τα 1860 πραγματοποιείται η μετακομιδή των
οστών του από την Αγγλία, εις την γενέτειρα του Ζάκυνθο.

Ο Κάλβος «ανακαλύπτεται» και παρουσιάζεται εις το ευρύ κοινό  εκ νέου
από τον Κωστή Παλαμά, ο οποίος τον ανασύρει από την λήθη του
παρελθόντος, λήθη η οποία προέρχεται και λόγω της γλώσσας του η οποία
είναι αρχαϊζουσα και όχι η δημοτική τουλάχιστον αναφορικά με το
μεγαλύτερο μέρος του έργου του, ενώ σήμερα παραμένει άγνωστος δια τους
πολλούς  ίσως και τεχνηέντως λησμονημένος δια τους  λίγους, μιας και
ομιλεί μια γλώσσα από καιρό λησμονημένη κάτι  που δρα αποτρεπτικά ίσως
αναφορικά με το μήνυμα της ποίησης του προς τον λαό, μιας ποίησης όμως
η οποία παραμένει εμβληματική.

Παρά ταύτα, το έργο του φτάνει στιγμές το οποίο μπορεί να
χαρακτηριστεί ανέτως  έργο «εθνικού ποιητού», έστω και λησμονημένου εκ
των συνθηκών.

Μικρά εκλογή ακολουθεί

Ωδή Τετάρτη. Eις Σάμον  Κάλβος Aνδρέας


              στροφή πρώτη.
    Όσοι το χάλκεον χέρι
βαρύ του φόβου αισθάνονται,
ζυγόν δουλείας, ας έχωσι•
θέλει αρετήν και τόλμην
                η ελευθερία.

                    β΄.
    Αυτή (και ο μύθος κρύπτει
νουν αληθείας) επτέρωσε
τον Ίκαρον• και αν έπεσεν
ο πτερωθείς κ' επνίγη
                θαλασσωμένος•

                   γ΄.
    Αφ' υψηλά όμως έπεσε,
και απέθανεν ελεύθερος. ―
Αν γένης σφάγιον άτιμον
ενός τυράννου, νόμιζε
                φρικτόν τον τάφον.




Ωδή Εβδόμη. Tο Φάσμα

ιθ΄.
    Ω Eλλάς! ― ω πατρίς μου!
ελπίδων γλυκυτάτων
μήτηρ! σε βλέπω ακόμα
ζώσαν και μαχομένην,
                και αναλαμβάνω.

                   κ΄.
    Φύγε, φύγε τον κίνδυνον,
δια τον σταυρόν που πλύνεις
με' τ' αίμα σου• δια τ' όνομα
της ιεράς των τέκνων σου
                ελευθερίας.


Ωδή Πρώτη. O Φιλόπατρις
Ας μη μου δώση η μοίρα μου
    εις ξένην γην τον τάφον•
    είναι γλυκύς ο θάνατος
    μόνον όταν κοιμώμεθα
                εις την πατρίδα.