Γράφει ο
Νέστωρ Ε. Κουράκης

«Είν’ οι προσπάθειές μας των συφοριασμένων…». Κάπως έτσι θα μπορούσαμε να περιγράψουμε την πορεία της χώρας μας κατά τα τελευταία χρόνια, βλέποντας μάλιστα χώρες που βρίσκονταν στο μνημόνιο, όπως η Πορτογαλία και η Ιρλανδία, να εξέρχονται από αυτό επιτυχώς,  (http://www.kathimerini.gr/803605/article/oikonomia/die8nhs-oikonomia/apagkistrwnetai-apo-to-mnhmonio-h-portogalia), και εμείς να μη γνωρίζουμε ακόμη «τί τεύξεται ἡ ἐπιοῦσα».

Αναμφίβολα, για κάθε προβληματική κατάσταση υπάρχουν υπεύθυνοι, υπάρχουν λανθασμένες πολιτικές που ακολουθήθηκαν και υπάρχουν, αντιστοίχως πετυχημένες πολιτικές (συνήθως η αντίστροφη όψη των λανθασμένων πολιτικών!) για το ξεπέρασμα αυτών των λαθών.

Βεβαίως, οι λανθασμένες αυτές πολιτικές μπορεί να έχουν τη μορφή γενικότερης εσφαλμένης κατεύθυνσης σε επίπεδο επιλογών και ιδεολογίας. Ας υποθέσουμε,  δηλ., ότι οι βασικές αντιθέσεις αριστεράς και δεξιάς κινούνται κατά βάση σε τρία δίπολα, δηλ. στις αντιθέσεις ανάμεσα στην ελευθερία και την τάξη, ανάμεσα στον διεθνισμό και τον πατριωτισμό, και τέλος, ανάμεσα στον κοινωνικο-προνοιακό κρατισμό και την  (συχνά αδυσώπητη για τους αδύναμους) ελεύθερη οικονομία. Σε μια τέτοια περίπτωση θα μπορούσε κανείς να ισχυρισθεί ότι οι πολιτικές που εφαρμόσθηκαν κατά καιρούς στην Ελλάδα υπήρξαν ιδεολογικά αλλοπρόσαλλες και αντιφατικές, χωρίς ενιαία γραμμή πλεύσης και, κυρίως, με παραγνώριση του βασικού αξιώματος, που αναλύθηκε ιδιαίτερα στη γνωστή μελέτη των Acemoglu και Robinson (2012), ότι τα έθνη αποτυγχάνουν όταν  οι πολιτικοί τους θεσμοί δεν δομούνται επάνω στην αντίληψη για πραγματική συμμετοχή των πολιτών στη διακυβέρνηση και για αποτροπή, έτσι, της εκμετάλλευσής των πολιτών από πολιτικές και οικονομικές ολιγαρχίες.

Αυτά ισχύουν πράγματι, όσον αφορά τον γενικό προσανατολισμό μιας εθνικής πολιτικής, δηλ. τους στόχους, τις προτεραιότητες και τη συνολική στρατηγική της.

Θεωρώ, πάντως ότι τα τελευταία χρόνια οι διάφορες ιδεολογικές «αγκυλώσεις» έχουν δώσει τη θέση τους σε ένα μείγμα ιδεολογίας και ρεαλισμού, με άξονα κυρίως την αποτελεσματικότητα μιας πολιτικής να οδηγήσει στη επίτευξη του ιδεολογικού σκοπού, σύμφωνα και με τη γνωστή ρήση του κινέζου πολιτικού Ντενγκ Χσιάο Πινγκ «Ασπρη γάτα, μαύρη γάτα, μου είναι αδιάφορο, αρκεί να πιάνει ποντίκια».

Υπό το πρίσμα αυτό έχω τη γνώμη ότι στην Ελλάδα πάσχουμε περισσότερο σ’ ένα επίπεδο επιμέρους ζητημάτων, που όλα μαζί εμποδίζουν την εφαρμογή μιας εθνικής πολιτικής (όποια και αν είναι αυτή!). Και εδώ ακριβώς πιστεύω ότι πρέπει να δοθεί προσοχή κατά την ανασύνταξη της Κεντροδεξιάς ως παράταξης που διεκδικεί μελλοντικά την εξουσία.

 Παραθέτω συνοπτικά τις τρεις βασικές κατευθυντήριες γραμμές για την αντιμετώπιση των αντίστοιχων ζητημάτων που εμποδίζουν την πρόοδο της χώρας:

Ι. Αντίσταση στον λαϊκισμό και σύγκρουση με όσα κατεστημένα συμφέροντα εμποδίζουν την πρόοδο μιας χώρας. Σε ορισμένες χώρες υπήρξαν ηγέτες που, άσχετα του εάν μας είναι πολιτικά συμπαθείς, επέδειξαν πυγμή απέναντι στο λεγόμενο «κατεστημένο», επέτυχαν μεταρρυθμίσεις που έβγαλαν τη χώρα τους από τα αδιέξοδα και της έδωσαν, έτσι, μια νέα ώθηση προς τα εμπρός. Χαρακτηριστικότερα παραδείγματα: Ο γερμανός σοσιαλδημοκράτης Gerhard Schroeder, που το 2003 εξήγγειλε το αντιδημοφιλές οικονομικό του πρόγραμμα Agenda 2010 και έθεσε έτσι τις βάσεις για να γίνει η πατρίδα του οικονομική δύναμη πρώτου μεγέθους στην Ευρώπη (http://en.wikipedia.org/wiki/Agenda_2010), η βρετανίδα συντηρητική Margaret Thatcher,  που ερχόμενη σε ευθεία σύγκρουση με τα συνδικάτα και άλλες κατεστημένες δομές, πέτυχε κατά τη 10ετή διακυβέρνησή της να σταθεροποιήσει την οικονομία, να μειώσει την ανεργία και να τιθασεύσει τον πληθωρισμό που μάστιζε τη χώρα (http://en.wikipedia.org/wiki/Margaret_Thatcher), αλλά και ο τούρκος Erdogan, που κατάφερε μέσα σε δέκα χρόνια να βγάλει τη χώρα του από το ΔΝΤ, να αυξήσει το ΑΕΠ της Τουρκίας κατά 245% και να κερδίσει όλες τις μάχες απέναντι στο κατεστημένο του στρατού και των κεμαλιστών αντιπάλων του (http://www.tovima.gr/finance/article/?aid=679262). Αντίθετα, στην Ελλάδα, η μεταρρυθμιστική προσπάθεια του Τάσου Γιαννίτση το 2001 να εξυγιάνει το ασφαλιστικό, για να αναφέρουμε μια μόνο τέτοια περίπτωση, προσέκρουσε στις αντιστάσεις του «κατεστημένου» και καταποντίσθηκε  (http://www.tovima.gr/finance/article/?aid=184199).

ΙΙ. Πρόταξη του εθνικού συμφέροντος απέναντι στα μικροσυμφέροντα και τις ιδιοτέλειες. Συνήθως τα μικροσυμφέροντα κάποιων ηγετών ή «ηγετών» συνδέονται με μιαν ακατάσχετη διάθεση για κατάληψη της εξουσίας πάση θυσία, έστω και αν αυτό θα προκαλούσε σοβαρή ζημιά στην ομαλή πορεία της χώρας, αλλά εν τέλει και στους ίδιους. Και εδώ τα παραδείγματα από τη σύγχρονη πολιτική ιστορία (από όλα τα πολιτικά φάσματα) είναι εντυπωσιακά: Ο Γιώργος Παπανδρέου δηλώνει από τον Μάρτιο 2009 ότι το κόμμα του θα δώσει αρνητική ψήφο  κατά την εκλογή Προέδρου Δημοκρατίας τους επόμενους μήνες, προκαλώντας έτσι πρόωρες εκλογές μετά από ένα εξάμηνο, επιτυγχάνοντας πράγματι να γίνει πρωθυπουργός με τη γνωστή ρήση ότι «λεφτά υπάρχουν», αλλά και παίρνοντας στα χέρια του την «καυτή πατάτα» μιας υπερχρεωμένης οικονομίας… Γιατί;   Επίσης, ο Αντώνης Σαμαράς το 2012 δεν αφήνει τον τεχνοκράτη πρωθυπουργό Παπαδήμο να υλοποιήσει την πιο περίπλοκη συμφωνία για τη διάσωση της χώρας και να επωμισθεί, χωρίς πολιτικό κόστος, την ευθύνη για μια σειρά από σκληρά μέτρα που έπρεπε να προωθηθούν. Προτιμά να τον ρίξει και να οδηγήσει τη χώρα σε δύο αλλεπάλληλες εκλογικές αναμετρήσεις, που έφεραν τελικά οπισθοδρόμηση της οικονομίας και απώλεια πολύτιμου χρόνου. Γιατί;   Αλλά και ο Αλέξης Τσίπρας, επαναλαμβάνοντας την τακτική του Γιώργου Παπανδρέου,  χρησιμοποιεί την προεδρική εκλογή για να προκαλέσει και αυτός πρόωρες εκλογές. Αρνείται, έτσι, να δώσει στον τότε πρωθυπουργό Αντώνη Σαμαρά τον απαραίτητο χρόνο (έως τον Ιούνιο 2016, που θα γινόντουσαν ξανά εκλογές) για να ολοκληρωθεί η εφαρμογή του οικονομικού προγράμματος και να γίνει, αμέσως μετά, διαπραγμάτευση προς αναδιάρθρωση του χρέους –όπως είχε συμφωνηθεί το 2012-, με παράλληλη είσοδο στις αγορές. Οπως έγραψε ο Αλέξης Παπαχελάς, «για ένα γινάτι, για την εξουσία και μόνο βιάστηκε η αντιπολίτευση να πάει τη χώρα σε εκλογές. Δείτε το λίγο ψύχραιμα. Ας υποθέσουμε ότι ο κ. Σαμαράς έκλεινε τη διαπραγμάτευση, επωμιζόταν το κόστος και φτάναμε στο φθινόπωρο [2015]. Το Μνημόνιο θα τελείωνε και θα... κουτσοβγαίναμε στις αγορές. Η οικονομία θα πήγαινε καλά και δεν θα είχαμε μπροστά μας «παγόβουνα». Οι λήξεις ομολόγων το 2016 είναι πολύ μικρές και ο κ. Τσίπρας θα μπορούσε τότε να κάνει περίπου ό,τι θέλει, ακόμη και να αγνοήσει εντελώς τον κ. Σόιμπλε ή την κ. Λαγκάρντ. Ηθελε όμως την εξουσία τώρα, γιατί οι πολιτικοί μας ξέρουν ένα παιχνίδι να παίζουν μόνο» (http://www.kathimerini.gr/800812/opinion/epikairothta/politikh/to-treno).  Μένει λοιπόν και εδώ αναπάντητο το ερώτημα: Γιατί τόση σπουδή να πάρει και ο Αλέξης Τσίπρας στα χέρια του την «καυτή πατάτα» της υπερχρεωμένης οικονομίας;  Και σε ένα γενικότερο επίπεδο: Μήπως τα τρία παραδείγματα που αναφέραμε δείχνουν μιαν απόλυτη έλλειψη συναίνεσης των πολιτικών μας αρχηγών, και μάλιστα σε μιαν εποχή που οι δυσκολίες κάθε είδους φαντάζουν δυσθεώρητες, ώστε να χρειάζεται ακόμη περισσότερο η συνεννόηση μεταξύ τους;

ΙΙΙ. Αξιοκρατία και αποτελεσματικότητα. Το πιο εντυπωσιακό παράδειγμα αυτής της έλλειψης αξιοκρατίας και αποτελεσματικότητας του πολιτικού μας κόσμου (και πάλι, δυστυχώς, από όλο το πολιτικό μας φάσμα) είναι η στελέχωση των Γραμματειών και Δημοσίων Οργανισμών από δεκάδες αποτυχόντες βουλευτές ή άλλους πολιτευτές, που σπεύδουν μάλιστα να παραιτηθούν μαζικά για να προλάβουν να ξαναεκτεθούν στις εκλογές  (http://www.kathimerini.gr/804630/opinion/epikairothta/politikh/akomh-mia-fora-palaiokommatika). Με εξαίρεση τον Γιώργο Παπανδρέου και τη διαδικασία του open.gov, που κάπως έδωσε μιαν αίσθηση διαφάνειας και αξιοκρατίας στη στελέχωση των δημόσιων υπηρεσιών, οι υπόλοιπες κυβερνήσεις, ξηλώνοντας από τις θέσεις τους ακόμη και  επιτυχημένα στελέχη που απλώς ανήκαν σε άλλη πολιτική παράταξη, παρέχουν –καλώς ή κακώς- την εντύπωση μιας διάθεσης για λαφυραγώγηση του δημοσίου και για συνέχιση του πελατειακού κράτους, ή ακόμη και για πρακτικές δωροληψίας που ορισμένοι διοικητές π.χ. νοσοκομείων επιμένουν να εφαρμόζουν. Πόσοι όμως, άραγε, από αυτούς τους γραμματείς υπουργείων ασχολήθηκαν ποτέ να ανεβάσουν το επίπεδο των δημοσίων υπαλλήλων και να μειώσουν τη γραφειοκρατία;  Δεν πρέπει, λοιπόν, στο πλαίσιο αυτό, να προκαλεί έκπληξη ότι οι δημόσιοι υπάλληλοι της χώρας σε ποσοστό 60% (!) δεν είναι σε θέση καν να γράψουν κάποιο κείμενο στον ηλεκτρονικό τους υπολογιστή ή αγνοούν τις δυνατότητες του διαδικτύου και της ηλεκτρονικής αλληλογραφίας – e-mail  (http://kozanimedia.gr/?p=196255). Και ότι ακόμη και σήμερα,  για την αδειοδότηση μιας εκκολαπτόμενης επιχείρησης χρειάζεται άδεια από ένδεκα υπουργεία και εφαρμογή 66 νόμων, 32 προεδρικών διαταγμάτων και 31 εγκυκλίων (http://www.tanea.gr/opinions/all-opinions/article/5153283/ki-ystera-hrthe-h-krish/). Αλλά τότε, δεν πρέπει να προκαλεί έκπληξη και το ότι περίπου 180.000 απόφοιτοι πανεπιστημίων που ασφαλώς θα ήθελαν να μείνουν στην πατρίδα τους και να σταδιοδρομήσουν, αναγκάσθηκαν να την εγκαταλείψουν κατά τα τελευταία χρόνια και μάλιστα κατέχοντας, οι μισοί από αυτούς, διδακτορικό δίπλωμα… (βλ. Λόη Λαμπριανίδη, Επενδύοντας στη Φυγή, εκδ. Κριτική, 2011 και εφημ. Φιλελεύθερος Κύπρου, 27.2.2015, σελ. 15).

Εάν προεκτείνουμε τη δραματική αυτή πληροφορία στις επόμενες δεκαετίες, σε μιαν Ελλάδα εντελώς καθημαγμένη οικονομικά και χωρίς την εμπροσθοφυλακή από νέους ανθρώπους, τότε φοβούμαι ότι πράγματι οι στίχοι του Καβάφη, με τους οποίους ξεκίνησε αυτό το κείμενο, μάλλον θα επιβεβαιωθούν: «Είν’ οι προσπάθειές μας των συφοριασμένων»… Εκτός εάν!.. (και αφήνω εδώ τη φαντασία του καθενός από εμάς να οραματισθεί, σύμφωνα και με τα όσα ειπώθηκαν παραπάνω,  τη λύση εκείνη και τους πολιτικούς εκείνους, -όχι μόνο από την Κεντροδεξιά!- που θα βγάλουν επιτέλους τη χώρα από τα αδιέξοδα).