Γράφει ο
Κώστας Παδουβάς

Πιθανότατα την 12η Μαΐου 1453 στη διάρκεια μιας παρατεταμένης ομίχλης πάνω από τον ουρανό της Πόλης, ένα παράξενο φως περικύκλωσε την Αγία Σοφία. Λίγο πριν είχε λάβει χώρα “το γλίστρημα” της ιερότερης ει­κόνας της Παναγίας της Οδηγήτριας από τη βάση στήριξης της στη διάρκεια μιας περιφοράς έξω από το ναό, που καταστράφηκε από τους κατακτητές.

Ο κάθε ένας από τους μαχόμενους αντιπάλους (πολιορκημένους και πολιορκητές), ερμήνευσαν το Σκότος του ουρανού και το Φως του Ναού με το δικό του υποκειμενικό τρόπο: Οι μεν πολιορκημένοι ως δραματική προειδοποίηση για την επερχόμενη συμφορά (όπως έγινε λίγο πριν την τελευταία πνοή του Εσταυρω­μένου οπότε “σκότος εγένετο”), οι δε πολιορκητές ως το Φως της Αληθινής Πίστης τους (Μωαμεθανών) που σύντομα θα έλαμπε  εντός του “ παλαιού οικοδομήματος”.

Από την περισυλλογή αυτή , ως ήταν επόμενο, το ηθικό των πολιορκημένων άρχισε να πέφτει, ενώ το αντί­στοιχο των πολιορκητών αναπτερώθηκε σε τέτοιο βαθμό ώστε να θεωρούν βέβαιη την πτώση της Πόλης. Μάλι­στα, ο Μωάμεθ  έστει­λε αγγελιαφόρο  τον κουνιάδο του Ισμαήλ Μπέη Ισφε­ντιάρογλου στον Αυτοκράτορα Κων­σταντίνο Παλαιολόγο,  μεταφέροντας το επιτακτικό μήνυμα να αποσυρθεί με ασφάλεια στο Μυστρά και η Πόλη να παραδοθεί. Χωρίς κανένα δισταγμό ο Κωνσταντίνος απάντησε αρνητικά, προφανώς διότι προσδοκούσε σύντο­μα και έγκαιρα την προέλαση των Ούγγρων από ξηράς και την άφιξη του καθ΄οδόν στόλου της Βενετίας στις γύρω θάλασσες. Τα λόγια του σε σύγχρονη μετάφραση είναι άξια θαυμασμού: “ Ο Θεός δεν μου επιτρέπει να ζήσω ως Αυτοκράτορας χωρίς Αυτοκρατορία. Καθώς θα πέφτει η Πόλη θα πέσω κι  εγώ μαζί της. Όποιος επι­θυμεί να γλιτώσει άφησέ τον να σωθεί, αν μπορεί. Όποιος εί­ναι έτοιμος να αντικρίσει το θάνατο, άφησέ τον να με ακολουθήσει!..”

Ωστόσο, ούτε η επέλαση των Ούγγρων ούτε η καθ΄ οδόν πλεύση του στόλου της Βενετίας πρόλαβαν τα δραματικά γεγονότα που ακολούθησαν. Τα πιο χαρακτηριστικά, αναπάντεχα και καθοριστικά της άλωσης από αυτά ήσαν τα εξής δύο:

Η προδοσία της Κερκόπορτας και  η παράκαμψη της Αλυσίδας στη θάλασσα του Κεράτιου Κόλπου.

Η αλυσίδα είχε κατασκευαστεί από πολ­λών αιώνων για να εμποδίζει την πλεύση  των τότε ξύλι­νων πλοίων και πλοιαρίων, προς τις ευάλωτες ακτές του Κεράτιου κόλπου.  Ήταν σιδερένια μεγάλης αντοχής με αλλε­πάλληλους κρίκους μήκους 60 εκατοστών.  Ήταν αγκιστρωμένη σε 2 πύργους και έπλεε στο νερό της θάλασσας πάνω σε ξύλινα επι­πλέοντα υπο­στηρίγματα. Δεν είναι εξακριβωμένες οι ημερομηνίες κατασκευής και χρησιμο­ποίησης. Ανα­φέρεται για πρώτη φορά κατά την πολιορκία 717-718 μ.Χ., επί αυτοκράτορα Λέοντος, οπότε δια­τάχθηκε η μεγαλύτερη βύθισή της προκειμένου να παγιδευτούν τα πλοία του εχθρικού στόλου και να αιχ­μαλωτιστούν μέσα στο λιμάνι. Είχε επιτελέσει τον προορισμό της στο ακέραιο ανά τους αιώνες μέχρι το 1203, όταν αφαιρέθηκε από τους εισβολείς Βενετούς Σταυροφόρους της Δ΄ Σταυροφορίας, οι οποίοι κατόρθωσαν να κατακτήσουν το βόρειο σημείο αγκίστρωσις της και στη συνέχεια κατέκτησαν και την Κωνσταντινούπο­λη το 1204.  

Πριν ακόμη εκδηλωθεί η πρώτη επίθεση κατά των χερσαίων τει­χών, που εκδηλώθηκε στις 7 Απριλίου 1453, είχε τοποθετηθεί η αλυσίδα στον Κεράτιο κόλπο εξοργίζοντας το Μωάμεθ Β΄ σε τέτοιο βαθμό, που απο­φάσισε να την παρακάμψει με δίολκο δια ξηράς (μεταξύ των λόφων του Γαλατά) και ρυμούλκηση των πλοίων στη στεριά. Η δίολκος είχε ολοκληρωθεί την 22 Απριλίου 1453, κατασκευασμένη από από αβα­θές χαντάκι στρω­μένο με ξύλινες σανίδες περασμένες από πυκνό λίπος (γράσο). Άρχιζε από το σημερινό Τόπχανε, περνούσε από τη σημερινή συνοικία Ταξίμ και δια της κοιλάδας των Πηγών έφθανε στο σημερινό  Κασίμ Πασά. Με ένα βομ­βαρδισμό αντιπερισπασμού τα μικρότερα πλοία του Μωαμεθανικού στόλου ρυ­μουλκήθηκαν στους λόφους πάνω σε κυ­λίνδρους και ρίχτηκαν στον Κεράτιο κόλπο με τα πανιά έτοιμα. Τα βυζαντινά πλοία περιφρούρησης της αλυ­σίδας αιφνιδιάστηκαν, έχασαν τον έλεγχο του Κεράτιου κόλπου, οπότε η ναυμαχία που ακολούθησε επί μιάμι­ση ώρα βρήκε νικητές τους Οθωμανούς. Για τους υπερασπιστές της Πόλης θεωρήθηκε καθοριστική ατυχής μάχη.

Η πολιορκία της Πόλης  ολοκληρώθηκε από όλες τις πλευ­ρές, παρα­κάμπτοντας την αλυσίδα και όχι μόνο. Η παρουσία των Οθωμανών σε αμφότερες τις ακτές του Κε­ράτιου κόλπου συντέλεσε στην σχεδόν απερίσπαστη προώθηση δυνάμεων και πολιορκητικών μέσων (πυρο­βόλων, καταπελτών, πλωτών γεφυρών κ.ά.) για την εκπόρθηση  των βόρειων τειχών της Πόλης και κυρίως των εκεί πυλών.

Το επιτυχημένο εγχείρημα αυτό του Μωάμεθ του εκπορθητή βασίστηκε σε ανάλογες τεχνικές της δίολκου της Κορίνθου (αρχαιότερη), των Βενετ­ών, όταν μερικά χρόνια πριν είχαν ρυμουλκήσει γαλέρες από τον ποταμό Αδίγη στη βόρεια πλευρά της λίμνης Γκάρντα στη Βόρεια Ιταλία, αλλά και των  Μουσουλμάνων που  είχαν μεταφέρει κομμάτια πλοίων από το Νείλο ποταμό στην Ερυθρά θάλασσα το 12ο αιώνα και των Μαμαλούκων που  μετέφεραν πλοιάρια  από το Κάϊρο στο Σουέζ το 1424.

Παρά τον αξιέπαινο υπερκερατικό ελιγμό των Μωαμεθανών, της παράκαμψης της αλυσίδας του Κε­ράτιου κόλπου, οι υπερασπιστές της Πόλης (35-40000 εξοπλισμένοι μαχητές) θα μπορούσαν να συνεχίσουν τον αγώνα για την υπεράσπιση της βασιλεύουσας, μέσα από τα ανθεκτικά διπλά τείχη, την υδάτινη περιμε­τρική τάφρο, το υγρό πυρ από πετρελαιοειδή και τα συγκεντρωμένα επαρκή εφόδια τροφών και νερού, εναντίον των πολιορκητών  (200.000 εκ των οποίων 60-70.000 τακτικού στρατού), στο απαιτούμενο χρονι­κό διάστημα προσέγγισης των καθ΄οδόν ενισχύσεων από ξηρά και θάλασσα, εάν δε μεσο­λαβούσε η προδοσία της Κερκόπορτας.

Η πύλη του κέρκου, (το πιθανότερο είναι ότι ήταν δρύινη διότι στα Λατινικά  κέρκους είναι η Βελανιδιά ή Δρυς), οδηγούσε σε ένα ιπποδρόμιο (circus) έξω από τα τείχη. Η κανονική ονομασία της ήταν Πόρτα Ξυλόκερκου ή πύλη του Ξύλινου Ιπποδρόμου, που πήρε το όνομά της από τον ξύλινο ιππόδρομο που βρίσκονταν έξω από τα εκεί τείχη.

Η πύλη αυτή δεν ανήκε στις κύριες και ζωτικές για την άμυνα της Πόλης πύλες από πλευράς κατα­σκευής και θέσης. Ήταν μια συνηθισμένη πύλη (πυλίδα) στη βορειοδυτική πλευρά των τειχών έξω από τα ανάκτορα του Πορφυρογέννητου Κωνσταντίνου Ζ΄ των Βλαχερνών. Μέρος αυτής καθ΄ ύψος  ήταν κάτω από το επίπεδο του εδάφους, επομένως,  η θέση, το μέγεθος και η κατασκευή της δεν ευνοούσαν εφόδους ισχυρών και πολυαρίθμων δυ­νάμεων των εισβολέων στην Πόλη, όπως αποδεικνύε­ται και από τις  πολυάριθμες επι­θετικές ενέργειες των πολιορκητών κατά τις προηγού­μενες ημέρες.

Όμως, από αυτήν την πυλίδα  μπήκαν ανενόχλητοι λίγοι γενίτσα­ροι-Τούρκοι για πρώτη φορά στο εσωτερικό των τειχών, κατά τη μεγάλη περιμετρική έφοδο της 29ης Μαίου 1453 και ύψωσαν το τουρκικό λάβαρο στον παραπλεύρως πύργο, ενέργεια που σηματοδότησε την διάσπαση της άμυνας και την αρχή  της κατάκτησης της Πόλης. Η Κερκόπορτα είχε μεί­νει αφύλακτη και ανοιχτή για μερικά λεπτά της  ώρας, γιατί; !...                                                                                                                                                                                                                                                                                                 

Με αυτές τις παρατηρήσεις γεννήθηκε η βεβαιότητα ότι προηγήθη­κε άγνωστη σχετική συνεννόηση μεταξύ ατόμων πολιορκητών και πολιορ­κημένων (προδοσία), που ουδέποτε επιβεβαιώθηκε, γι΄ αυτό  στα περισσότερα κείμενα αναφέρεται ως “πιθανή προδοσία” από εσωτερικούς προδότες, οι οποίοι προ­φανώς οδηγήθηκαν εκτός των τειχών ελεύθεροι, αλλά και στο βίαιο θάνατο κατά τη ρήση: “Την προδοσία πολλοί αγάπησαν τους προδότες ουδείς”.

Ωστόσο η συμφορά που ακολούθησε ήταν και είναι ανυπολόγιστη.  Δε θα επεκταθούμε στα ανθρώπινα, πολιτιστικά, πολιτισμικά και λοιπά δράματα που ακολούθησαν τη λεηλασία και την καταστροφή  του Ελληνισμού, με άμεσο οδυνηρό αντίκτυπο στην παγκόσμια κοινότητα από την παράδο­ση της Πόλης κατόπιν προδοσίας. Οι ακραιφνείς Έλληνες  νιώθουν και  διατηρούν όλα αυτά στην ψυχή και στην καρδιά τους και υπο­φέρουν ψυχοπνευματικά από τη στιγμή της πρώτης πληροφόρησης  μέχρι το θάνατό τους...

Ας όψονται οι προδότες του Ελληνισμού κάθε εποχής και οποιασδήποτε μορφής.