Γράφει η Μαρίνα Κουρμπέλα

Ειδική έκθεση του Ευρωπαϊκού Ελεγκτικού Συνεδρίου(ΕΕΣ)

Πώς διαχειρίστηκε η Ευρωπαϊκή Επιτροπή  τα τρία προγράμματα οικονομικής προσαρμογής για την Ελλάδα;

Ποιά τα λάθη, και τι πρέπει να προσέξει σε μελλοντικά προγράμματα;

Σε αυτά, μεταξύ άλλων, απαντά το Ευρωπαϊκό Ελεγκτικό σε ειδική εκθεσή του, η οποία έχει ως τίτλο: Η παρέμβαση της Επιτροπής στην ελληνική χρηματοπιστωτική κρίση»

Αντικείμενο του ελέγχου που έγινε από το Ευρωπαϊκό Ελεγκτικό Συνέδριο  ήταν η από μέρους της Ευρωπαϊκής Επιτροπής διαχείριση των τριών προγραμμάτων οικονομικής προσαρμογής για την Ελλάδα, υπό το πρίσμα του θεσμικού πλαισίου των διαφόρων μέσων χρηματοδοτικής συνδρομής που χρησιμοποιήθηκαν. Ως προς το εν εξελίξει πρόγραμμα, ο έλεγχος επικεντρώθηκε μόνο στα ζητήματα σχεδιασμού.

Στην έκθεση επισημαίνεται, πως η Επιτροπή δεν προέβη σε διεξοδική αξιολόγηση των δύο πρώτων προγραμμάτων, μολονότι μια τέτοια ανάλυση θα ήταν σκόπιμη για την αναπροσαρμογή της μεταρρυθμιστικής διαδικασίας. Στα μέσα του2017, η Ελλάδα εξακολουθεί να χρειάζεται εξωτερική χρηματοδοτική στήριξη, γεγονός που σημαίνει ότι τα προηγούμενα προγράμματα δεν μπόρεσαν να αποκαταστήσουν την ικανότητα της χώρας να χρηματοδοτεί τις ανάγκες της από τις αγορές, μεταξύ άλλων και λόγω αδυναμιών σε επίπεδο υλοποίησης. Οι ειδικοί στόχοι των προγραμμάτων επετεύχθησαν μόνο σε περιορισμένο βαθμό:

Επίσης, αναφέρεται, πως παρά τις πολύπλοκες θεσμικές ρυθμίσεις που περιείχαν τα προγράμματα, οι επιχειρησιακές λεπτομέρειες της συνεργασίας της Επιτροπής με τους εταίρους των προγραμμάτων, πρωτίστως με το ΔΝΤ και την ΕΚΤ, δεν επισημοποιήθηκαν ποτέ.

Τα προγράμματα

Για το πρώτο πρόγραμμα (ΔΔΕ, 2010), διατέθηκαν110 δισεκατομμύρια ευρώ, για το δεύτερο (ΕΤΧΣ, 2012) 172,6δισεκατομμύρια ευρώ και για το τρίτο (ΕΜΣ, 2015) 86 δισεκατομμύρια ευρώ. Στα μέσα του 2017, η Ελλάδα εξακολουθεί να χρειάζεται εξωτερική χρηματοδοτική στήριξη και , βάσει των διαπιστώσεών μας, οι στόχοι των προγραμμάτων έχουν επιτευχθεί σε περιορισμένο μόνο βαθμό. Γενικώς μολονότι ο σχεδιασμός των προγραμμάτων όντως διευκόλυνε την πρόοδο των μεταρρυθμίσεων στην Ελλάδα, διαπιστώθηκαν αδυναμίες.

«Τα προγράμματα προώθησαν μεταρρυθμίσεις και αποσόβησαν τον κίνδυνο η Ελλάδα να αθετήσει τις υποχρεώσεις της. Ωστόσο, η ικανότητα της χώρας να χρηματοδοτείται πλήρως από τις χρηματοπιστωτικές αγορές εξακολουθεί να αποτελεί δύσκολο εγχείρημα», δήλωσε ο Baudilio Tomé Muguruza, Μέλος του Ευρωπαϊκού Ελεγκτικού Συνεδρίου και αρμόδιος για την έκθεση.

Έλλειψη εμπειρίας από την Επιτροπή

Οι ελεγκτές διαπίστωσαν ότι η Επιτροπή δεν διέθετε προηγούμενη πείρα στη διαχείριση ενός τέτοιου εγχειρήματος και ότι οι όροι των προγραμμάτων δεν είχαν ιεραρχηθεί σωστά με βάση τη σημασία τους, ούτε εντάχθηκαν σε κάποια ευρύτερη στρατηγική για τη χώρα. Επιπλέον, οι μακροοικονομικές παραδοχές των προγραμμάτων δεν αιτιολογούνταν καταλλήλως. Η συνεργασία με τους άλλους θεσμούς ήταν μεν αποτελεσματική αλλά άτυπη. Η από μέρους της Επιτροπής παρακολούθηση της συμμόρφωσης ως προς την υλοποίηση των προγραμμάτων από την Ελλάδα ήταν ικανοποιητική.

Ανάμικτη ήταν επίσης η εικόνα που σχημάτισαν οι ελεγκτές όσον αφορά τον σχεδιασμό και την υλοποίηση των μεταρρυθμίσεων σε τέσσερις κρίσιμους τομείς πολιτικής: τη φορολογία, τη δημόσια διοίκηση, την αγορά εργασίας και τον χρηματοπιστωτικό κλάδο. Οι μεταρρυθμίσεις στη φορολογία και τη δημόσια διοίκηση είχαν ως αποτέλεσμα την εξοικονόμηση δημοσιονομικών πόρων, ωστόσο, η υλοποίηση των διαρθρωτικών πτυχών των μεταρρυθμίσεων ήταν μακράν λιγότερο ικανοποιητική. Ο χρηματοπιστωτικός κλάδος αναδιαρθρώθηκε σημαντικά, με μεγάλο όμως κόστος.

Σε γενικές γραμμές, οι ελεγκτές διαπίστωσαν ότι οι ειδικοί στόχοι των προγραμμάτων είχαν επιτευχθεί μόνο σε περιορισμένο βαθμό.

Τα προγράμματα εξασφάλισαν πράγματι αξιοσημείωτη εξυγίανση, καθώς το ισοζύγιο του προϋπολογισμού βελτιώθηκε κατά17% του ΑΕγχΠ το διάστημα 2009-2015. Ωστόσο, η κάμψη της οικονομικής δραστηριότητας κατά την ίδια περίοδο, σε συνδυασμό με το κόστος αναχρηματοδότησης του προηγουμένως σωρευθέντος χρέους, είχαν ως αποτέλεσμα τη συνεχή άνοδο του δείκτη χρέους/ΑΕγχΠ της Ελλάδας. Κατά συνέπεια, η χώρα εξακολουθεί να μην είναι σε θέση να χρηματοδοτεί τις ανάγκες της από τις αγορές.

Στο πλαίσιο του ελέγχου, οι ελεγκτές επιχείρησαν να αξιολογήσουν τον ρόλο της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας (ΕΚΤ) στα προγράμματα, κατ’ εφαρμογήν της εντολής τους περί ελέγχου της αποτελεσματικότητας της διαχείρισής της. Η ΕΚΤ, ωστόσο, αμφισβήτησε την εντολή των ελεγκτών και δεν τους παρείχε επαρκή αποδεικτικά στοιχεία. Ως εκ τούτου, οι ελεγκτές δεν ήταν σε θέση να αναφερθούν στον ρόλο της ΕΚΤ.

 Οι ελεγκτές διατυπώνουν στην έκθεση  σειρά συστάσεων προς την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, που σκοπό έχουν τη βελτίωση του σχεδιασμού και της υλοποίησης των μελλοντικών προγραμμάτων οικονομικής προσαρμογής. Οι συστάσεις αυτές έτυχαν πλήρους αποδοχής

Παροχή  συνδρομής υπό αίρεση

Η παροχή της συνδρομής τέθηκε υπό την αίρεση της εκπλήρωσης όρων στο πλαίσιο διαφόρων τομεακών πολιτικών, συμφωνηθέντων μεταξύ των ελληνικών αρχών και των δανειστών. Οι όροι αφορούσαν ουσιαστικά όλες τις λειτουργίες του ελληνικού κράτους και είχαν τρεις κύριους στόχους:

τη δημοσιονομική βιωσιμότητα, τη χρηματοπιστωτική σταθερότητα και την αποκατάσταση της ανάπτυξης

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή επαλήθευε τη συμμόρφωση της Ελλάδας προς τους όρους και κατήρτιζε σχετικές εκθέσεις.

Η Επιτροπή διαχειρίστηκε τα προγράμματα προσαρμογής σε συνεργασία με την Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα και για λογαριασμό των ευρωπαίων δανειστών κάθε προγράμματος, ήτοι των κρατών μελών της ζώνης του ευρώ για το πρώτο πρόγραμμα, του Ευρωπαϊκού Ταμείου Χρηματοπιστωτικής Σταθερότητας για το δεύτερο και του Ευρωπαϊκού Μηχανισμού Σταθερότητας για το τρίτο.

Πώς διενεργήθηκε ο έλεγχος

Οι ελεγκτές εξέτασαν κατά πόσον η από μέρους της Επιτροπής διαχείριση των προγραμμάτων οικονομικής προσαρμογής για την Ελλάδα ήταν η ενδεδειγμένη. Ειδικότερα, έθεσαν τα εξής ερωτήματα:

•Διέθετε η Επιτροπή τις κατάλληλες ρυθμίσεις για τη διαχείριση των προγραμμάτων;

•Σχεδιάστηκαν κατάλληλα και εφαρμόστηκαν αποτελεσματικά οι όροι των τομεακών πολιτικών;

•Εκπλήρωσαν τα προγράμματα προσαρμογής τους κύριους στόχους τους;

Αστάθεια της φορολογικής πολιτικής

Όπως αναφέρεται στην έκθεση, οι πολλαπλές μεταρρυθμίσεις όσον αφορά τον καθορισμό του φορολογητέου εισοδήματος, την τήρηση βιβλίων, τους φορολογικούς ελέγχους, τα πρόστιμα κ.λπ, προκάλεσαν αστάθεια της φορολογικής πολιτικής

Παραδείγματος χάριν, το πρώτο πρόγραμμα προέβλεπε την ενοποιημένη φορολογική μεταχείριση των πηγών εισοδήματος φυσικών προσώπων, ενώ το δεύτερο πρόγραμμα κινήθηκε προς την αντίθετη κατεύθυνση. Οι φορολογικές διαδικασίες και ο Κώδικας Βιβλίων και Στοιχείων αποτέλεσαν αντικείμενο αλλαγών κατά τη διάρκεια του πρώτου και του δεύτερου προγράμματος. Ο προηγούμενος κώδικας φορολογίας εισοδήματος (νόμος 2238/1994) τροποποιήθηκε 425 φορές με 34 νόμους κατά τη διάρκεια των προγραμμάτων (20102014). Όταν θεσπίστηκε το 2013, ο νέος κώδικας φορολογίας εισοδήματος (νόμος 4172/2013) δεν κατάργησε τον προηγούμενο φορολογικό κώδικα, με αποτέλεσμα να δημιουργηθεί κατάσταση προσωρινής νομικής αβεβαιότητας για τους φορολογουμένους. Η υποχρέωση θέσπισης του νέου κώδικα φορολογίας εισοδήματος προβλεπόταν στο ΜΣ. Ο νέος κώδικας τροποποιήθηκε επίσης 111 φορές με 20 νόμους κατά την περίοδο 2013-2014

Επάνοδος στην ανάπτυξη:

Κατά τη διάρκεια των προγραμμάτων, το ΑΕγχΠ συρρικνώθηκε κατά περισσότερο από ένα τέταρτο και η Ελλάδα δεν επανήλθε σε τροχιά ανάπτυξης το 2012, όπως προβλεπόταν αρχικά

Blog:marina anastas,kourbela