Γράφει ο
Νίκος Καλλιακμάνης

Εξετάζονται στατιστικά στοιχεία, στοιχεία ανατομικής αρθρώσεων και σπονδυλικής στήλης, όπως και διαίρεση των ρευματικών παθήσεων και η στένωση Σπονδυλικής Στήλης.

Οι ρευματικές παθήσεις και τα αιτία τους

Οι ρευματικές παθήσεις δεν είναι γνωστές στον περισσότερο κόσμο.

Έτσι δεν μπορεί να εφαρμοστεί και να υπάρξη – πρόληψη – διάγνωση – θεραπεία αυτών.

Ο περισσότερος κόσμος όταν αναφέρεται στις «ρευματικές παθήσεις» χρησιμοποιεί τους ορισμούς «αρθριτικά», «ρευματισμοί», «ρευματικά». Οι όροι αυτοί πρέπει να μην χρησιμοποιούνται πια, στην σύγχρονη εποχή μας. Προσφέρουν μόνο παραπληροφόρηση, σύγχυση και συσκότιση του αρρώστου αλλά και του γιατρού.

Σαν παράδειγμα αναφέρεται στους 2 παραπάνω αυτούς «λαϊκούς» ορισμούς αντιστοιχούν περίπου 200 παθήσεις που αφορούν το ερειστικό (μυοσκελετικό) μας σύστημα και τις αρθρώσεις του.

Μετά από τα 50 χρόνια ζωής εμφανίζονται κυρίως οι εκφυλιστικού τύπου αρθρίτιδες. Στην Ευρώπη 120 εκατομμύρια πάσχουν από διάφορες αρθροπάθειες. 2.5 εκατομμύρια Ελλήνων πάσχουν από αρθροπάθειες (2.000.000 από οστεοαρθρίτιδα – 70-100.000 από Ρευματοειδή αρθρίτιδα – 75.000 από αγκυλοποιητική σπονδυλοαρθρίτιδα).

Στην Ελλάδα 2,5 εκατομμύρια Έλληνες πάσχουν από αρθρίτιδες.

ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΑΝΑΤΟΜΙΚΗΣ

Το μυοσκελετικό σύστηματου ανθρώπου περικλείει, στηρίζει, προστατεύει, τα ζωτικά όργανα, ιστούς, συστήματα του ανθρώπινου οργανισμού (εγκέφαλος, καρδιά, πνεύμονες, νεφροί, ήπαρ κ.λ.π.). Το παραπάνω σύστημα αποτελείται συνολικά από 206 οστά τα οποία συνδέονται μεταξύ τους με αρθρώσεις, μυς, τένοντες, σχηματίζοντας έτσι τον αξονικό σκελετό που περιλαμβάνει οστά (οστά κρανίου, προσώπου, σπονδυλική στήλη, στέρνου, πλευρών). Ο περιφερικός σκελετός αποτελείται από τα οστά της ωμικής ζώνης, πυέλου, οστά άνω και κάτω άκρων (αριθμός οστών 126). Οι μύες του ανθρώπινου σώματος διατάσσονται κατά στρώματα και καταλήγουν στους τένοντες με τους οποίους προσφύονται επί των οστών.

Με την σύσπαση και χαλάρωση των διαφόρων μυϊκών ομάδων εκτελούνται οι κινήσεις του συνολικού μυοσκελετικού συστήματος.

Οι διάφορες αρθρώσεις αποτελούν τις λειτουργικές μονάδες του μυοσκελετικού συστήματος (σχήμα 1). Οι αρθρώσεις λοιπόν αποτελούν ένα τμήμα του σκελετού, τμήμα του μυοσκελετικού συστήματος, στο οποίο έρχονται σε επαφή και συνδέονται 2 ή περισσότερα οστά.

Σχήμα 1

Ανάλογα με την κινητικότητα που διαθέτουν οι αρθρώσεις διαχωρίζονται σε :

Τα οστά τα οποία απαρτίζουν την άρθρωση φέρουν «χόνδρο» στα άκρα τους (λαϊκά θα το ονομάζαμε «φλάτζα»).

Η «φλάτζα» αυτή παίζει βασικό ρόλο στις λειτουργίες όλων των αρθρώσεων του ανθρώπινου σώματος. Έτσι :

1. Συμβάλει στην απορρόφηση των διαφόρων μηχανισμών πιέσεων και δυνάμεων που εξασκούνται σε αυτή.
2. Προστατεύει από την τριβή και την φορά, κατά την λειτουργία των αρθρώσεων (διάφορες κινήσεις).

Τα οστά συνδέονται μεταξύ τους με τον αρθρικό θύλακο και τους διάφορους σύνδεσμου, δημιουργώντας την άρθρωση που περικλείει την αρθρική κοιλότητα.

Ο αρθρικός θύλακος φυσιολογικά επαλείφεται στην εσωτερική του επιφάνεια από ον ΑΡΘΡΙΚΟ ΥΜΕΝΑ. Στον αρθρικό θύλακο υπάρχει φυσιολογικά ποσότητα υγρού το αρθρικό υγρό (ΑΥ) που περιέχει φυσιολογικές ουσίες που αξιολογούνται κατά την διαφορική διάγνωση των διαφόρων αρθροπαθειών και αρθρίτιδων (παρακέντηση – λήψη για μικροσκοπική, μικροβιολογική εξέταση αρθρικού υγρού).

Το αρθρικό υγρό αποτελεί υπερδιήθημα του πλάσματος.

Περιέχει λοιπόν όλα τα κυτταρικά στοιχεία, ένζυμα, ερυθρά, λευκά αιμοσφαίρια που υπάρχουν φυσιολογικά στο αίμα του οργανισμού μας.

Η σύσταση και περιεκτικότητα στις ουσίες αυτέ μεταβάλλεται στις αρθροπάθειες (λοιμώδεις, αυτοάνοσες) και το στοιχείο αυτό συντείνει σημαντικά στη διαφορική διάγνωση αυτών των νοσημάτων.

Ο αρθρικός θύλακας επαλείφεται στην εσωτερική επιφάνεια του από τον αρθρικό υμένα.

Κάθε άρθρωση του σώματος περιστοιχίζεται από μαλακά μόρια που έχουν σαν αποστολή τους : α) την ενίσχυση της άρθρωσης, β) εξασφάλιση της κινητικότητας της, όπως :

• ΟΙ ΜΥΕΣ, οι οποίοι καταλήγουν στους τένοντες με τους οποίους προσφίονται πάνω στα οστά σχηματίζονται τις ΕΝΘΕΣΕΙΣ.
• ΤΕΝΟΝΤΙΑ ΕΛΥΤΡΑ, θήκες με μορφή σωλήνων που περιέχουν τους τένοντες.
• ΟΡΟΓΟΝΟΙ ΘΥΛΑΚΟΙ, πρόκειται για μικρές κύστεις οι οποίες περιέχουν μικρή ποσότητα υγρού (μείωση μηχανικής τριβής που υφίσταται η άρθρωση κατά την κίνηση).
• ΣΥΝΔΕΣΜΟΙ, έχουν σαν αποστολή τους τη στήριξη των αρθρώσεων υποστηρίζοντας την καλή κινητικότητα της άρθρωσης.
• ΣΠΟΝΔΥΛΙΚΗ ΣΤΗΛΗ, η σπονδυλική στήλη του ανθρώπου αποτελείται από 24 σπονδύλους, το ιερό οστούν, τον κόκκυγα. Διακρίνεται σε 4 μοίρες: α) αυχενική (7 σπόνδυλοι ..........., β) θωρακική (12 θωρακικοί σπόνδυλοι), γ) οσφυϊκή μοίρα (μέση 5 σπόνδυλοι) (Σχήμα 1)

Σχήμα 1

Μεταξύ τους σπονδύλων υπάρχουν Χόνδρινα μαξιλαράκια (οι μεσοσπονδύλιοι δίσκοι που απορροφούν του διάφορους κραδασμούς. Κάθε σπόνδυλος αρθρώνεται με τον αμέσως ανώτερο και τον κατώτερό του μέσω των μεσοσπονδυλίων αυτών δίσκων.

Δύο γειτονικοί σπόνδυλοι συνδέονται με ένα μεσοσπονδύλιο δίσκο δύο αρθρώσεις, πολλούς συνδέσμους (Σχήμα 2).

Σχήμα 2

Όπως ενώνονται οι σπόνδυλοι της σπονδυλικής στήλης με την φυσιολογική τους διάταξη ο ένας πάνω στον άλλον, σχηματίζεται ένας σωλήνας (Ο ΣΠΟΝΔΥΛΙΚΟΣ ΣΩΛΗΝΑΣ) που μέσα σε αυτόν βρίσκεται προστατευμένος ο νωταίος μυελός.

Οι αρθρώσεις που υπάρχουν μεταξύ των σπονδύλων επιτρέπουν τις κινήσεις της σπονδυλικής στήλης προς όλες τις διευθύνσεις (εμπρός, πίσω, πλάγια, στροφικές κινήσεις).

Η σπονδυλική στήλη αρθρώνεται σε ενιαίο λειτουργικό σύνολο με την κεφαλή, πλευρά, λαγόνια οστά. Μεταξύ του ιερού οστού και των λαγόνιων οστών σχηματίζονται οι ιερολογόνιες αρθρώσεις (χαρακτηριστική εντόπιση σπονδυλοαρθρίτιδας).

ΣΠΟΝΔΥΛΙΚΗ ΣΤΕΝΩΣΗ (ΣΣ) – ΣΤΕΝΩΣΗ ΣΠΟΝΔΥΛΙΚΟΥ ΣΩΛΗΝΑ

Ονομάζεται η στένωση μίας περιοχή στον σπονδυλικό σωλήνα (Σχήμα 3).

Σχήμα 3

Η ΣΣ εκδηλώνεται συνήθως σε ενήλικες άνω των 50 ετών. Η ΣΣ συναντάται πιο συχνά στην οσφυϊκή, αυχενική μοίρα ΣΣ, σπανιότερα στη θωρακική μοίρα ΣΣ.

ΑΙΤΙΑ ΣΣ

Συνήθως αυτή προκαλείται από οστεοαρθριτικές αλλοιώσεις (φθορά των αρθρώσεων συνδέσμων, μεσοσπονδυλικών δίσκων) που έχουν σαν αποτέλεσμα την ελάττωση του χώρου της σπονδυλικής στήλης που είναι διαθέσιμη για τα νεύρα αλλά και με την ανάπτυξη ΟΣΤΕΟΦΥΤΩΝ ΣΣ.

Αυτές όλες οι παθολογικές μεταβολές προκαλούν μετατόπιση των σπονδύλων και μαλακών ιστών προς το εσωτερικό του σπονδυλικού σωλήνα συμπιέζοντας τα νεύρα τα οποία διέρχονται μέσα από αυτόν.

Η όλη κατάσταση επιδεινώνεται αν συνυπάρχει και ολίσθηση σπονδύλων (εκφυλιστικής αιτίας).

ΣΣ μπορεί να προκληθεί επίσης από κατάγματα, όγκους, συγγενή αίτια.

Η πίεση την οποία μπορεί να προκαλέσουν όλα τα παραπάνω αίτια μπορεί να αφορά και τις ρίζες του ΙΣΧΙΑΚΟΥ ΝΕΥΡΟΥ που μπορεί να εκδηλωθεί με αντανακλαστικούς πόνους, στο κάτω μέρος της μέσης, γλουτό, αντίστοιχη γάμπα (ισχιαλγία). Αν η πίεση στον ΣΣ και ισχιακό νεύρο είναι αυξημένη εμφάνιση μουδιασμάτων, μυϊκή αδυναμία στα πόδια συμβαίνει. Επίσης σε σοβαρές περιπτώσεις ΣΣ πίεση νεύρων που νευρώνουν την ουροδόχο κύστη με έντερο προκαλεί ακράτεια ούρων.

Η θεραπεία της ΣΣ ξεχωρίζει σε συντηρητική και εγχειρητική. Στην διάγνωση της ΣΣ συμβάλλει απόλυτα το ιστορικό του ασθενούς – η ενδελεχής κλινική εξέταση και τέλος η μαγνητική τομογραφία.

Σε περίπτωση που η τελευταία εξέταση δεν είναι δυνατή (ύπαρξη βηματοδότη), εξίσου ικανοποιητικό αποτέλεσμα έχει και η ΑΞΟΝΙΚΗ ΜΥΕΛΟΓΡΑΦΙΑ.

ΕΓΚΑΡΣΙΟ ΕΜΒΑΔΟΝ ΣΠΟΝΔΥΛΙΚΟΥ ΣΩΛΗΝΑ ΜΙΚΡΟΤΕΡΟ των 75mm² ΑΠΟΤΕΛΕΙ ΠΑΘΟΓΝΩΜΟΝΙΚΟ ΣΤΟΙΧΕΙΟ ΣΣ (οσφυϊκή μοίρα).

Χειρουργική αντιμετώπιση : οπίσθια αποσυμπιεστική πεταλεκτομή με ή χωρίς σπονδυλοδεσία.

Γενικά οι ρευματικές παθήσεις διακρίνονται σε :

• Οξείες
• Υποτροπιάζουσες
• Χρόνιες

• ΟΞΕΙΕΣ : παθήσεις οι οποίες υποχωρούν με την κατάλληλη θεραπεία μέσα σε λίγες μέρες, εβδομάδες. Παράδειγμα : εξωαρθρικοί ρευματισμοί (τενοντοελιτρίτιδες – ενθεσοπάθειες – ορογονοθυλακίτιδες – σύνδρομο καρπιαίου σωλήνα – ουρική αρθρίτιδα – ψευδοουρική αρθρίτιδα.
• ΥΠΟΤΡΟΠΙΑΖΟΥΣΕΣ : ρευματικές παθήσεις είναι εκείνες που διαρκούν από ημέρες – εβδομάδες – μήνες. Εμφανίζουν περίοδο ύφεσης, υποχώρησης των συμπτωμάτων αλλά επανεμφανίζονται μερικές φορές με μεγαλύτερη της αρχικής σφοδρότητα μετά ακόμα και από χρόνια. Παράδειγμα : κρυσταλλογενείς αρθρίτιδες – Νόσος Αδαμαντιάδη – Behcet.
• ΧΡΟΝΙΕΣ : διαρκούν οι ρευματικές αυτές παθήσεις χρόνια ή δια βίου. Παραδείγμα : οστεοαρθρίτιδα – αυτοάνοσα ρευματικά νοσήματα – οροαρνητικές σπονδυλοαρθροπάθειες – οστεοπόρωση.

Dr. ΝΙΚΟΣ ΚΑΛΛΙΑΚΜΑΝΗΣ

 Ref. : - Κυρ. Βιολογία

          - Merck Man 19^th ed.

          -  Ιατροnet

          - Healthy Liv.gr

          - βικιπαίδεια