Γράφει ο
Νίκος Καλλιακμάνης

Ο πόνος αποτελεί για κάθε γιατρό πολύτιμο διαγνωστικό στοιχείο ενώ για τον άρρωστο είναι συνήθως βασανιστική κατάσταση. Η χρόνική διάρκεια, η ένταση, ο εντοπισμός, η ακτινοβολία του πόνου αποτελούν εξαιρετικά χρήσιμα στοιχεία για την τελική διάγνωση, που προκαλεί τον πόνο στον έμπειρο γιατρό και είναι στοιχεία τα οποία πάντοτε δεν είναι ξεκάθαρα, διότι προϋποθέτουν την αναγνώριση, αξιολόγησή τους από τον γιατρό και την συνεργασία του αρρώστου με το γιατρό, κατόπιν για την τελική αξιολόγησή τους. 

Ο πόνος ξεχωρίζει σε ΠΡΟΚΛΗΤΟ ---> ΣΩΜΑΤΙΚΟ - ΝΕΥΡΟΠΑΘΗΤΙΚΟ - ΣΠΛΑΧΝΙΚΟ

Ο πόνος και η έντασή του παραμένουν ΥΠΟΚΕΙΜΕΝΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ.

Για τους λόγους αυτούς έχουν κυκλοφορήσει πολλοί επεξηγητικοί πίνακες που διευκολύνουν την εκτίμηση και αξιολόγηση του κάθε πόνου (προκλητός – νευροπαθητικός) (βλέπε Πίνακα 1, 2, 3).

ΑΡΙΘΜΗΜΕΝΗ ΚΛΙΜΑΚΑ ΠΟΝΟΥ – Πίνακας 1

ΑΡΙΘΜΗΤΙΚΗ ΑΝΑΛΥΤΙΚΗ ΚΛΙΜΑΚΑ ΠΟΥ ΑΝΤΙΣΤΟΙΧΕΙ ΣΕ ΛΕΚΤΙΚΕΣ ΚΑΙ ΑΝΤΙΔΡΑΣΕΙΣ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑΣ ΤΟΥ ΑΤΟΜΟΥ ΠΟΥ ΠΟΝΑΕΙ – Πίνακας 2

ΠΙΝΑΚΑΣ 3

Πόνος: Δυσάρεστη αισθητική και συναισθηματική εμπειρία, η οποία σχετίζεται με πραγματική δυνητική βλάβη των ιστών ή περιγράφεται με όρους τέτοιας βλάβης.

Ο πόνος μπορεί να ξεχωριστεί 

Ο οξύς πόνος είναι χρήσιμος και κατευθύνη διαγνωστικά τον γιατρό στην υποκείμενη νόσο.

ΧΡΟΝΙΟΣ ΠΟΝΟΣ (ΧΠ)

Πόνος ο οποίος διαρκεί > 3 μήνες, ορίζεται σαν χρόνιος ή πόνος που εξακολουθεί να υπάρχει > 1 μήνα μετά την υποχώρηση κάθε οξείας προσβολής, τραυματισμού των ιστών.

Χρόνιος πόνος χαρακτηρίζει την ινομυαλγία, τον νευροπαθητικό πόνο – χρόνια κεφαλαγλία – αρθρίτιδες – νεοπλασίες – σακχ. Διαβήτη – κήλη μεσοσπονδυλίου δίσκου.

Πρέπει να σημειωθεί ότι κάθε χρόνιος πόνος προκαλεί εκτός από κινητικές και αισθητικές αλλοιώσεις (βλάβη κινητικών, αισθητικών νεύρων) προβλήματα και ψυχολογικά και το άτομο που πάσχει εμφανίζει επίσης διαταραχές ύπνου – ελάττωση όρεξης για τροφή, για φυσικές δραστηριότητες – ελάττωση σεξουαλικών επιθυμιών – ατονία σωματική – αντικοινωνικότητα.

Όλα τα παραπάνω συμπτώματα οδηγεί σε ανάπτυξη και διατήρηση έντονης κατάθλιψης.

ΝΕΥΡΟΠΑΘΗΤΙΚΟΣ ΠΟΝΟΣ (Ν.Π.)

Ο Ν.Π. δεν αποτελεί διάγνωση, αλλά είναι σύμπτωμα. Είναι ένα κλινικό σύμπτωμα το οποίο προκαλείται από νόσο ή βλάβη διαγνωσμένη με καθιερωμένα διαγνωστικά κριτήρια.

Βλάβη όταν δεν υπάρχει εμφανές αίτιο (π.χ. τραύμα) ή όταν οι εργαστηριακές εξετάσεις διάγνωσης πιστοποιούν σαφή δυσλειτουργία οργάνων, ιστών.

Νόσος, όταν το αίτιο της βλάβης είναι γνωστό (π.χ. ΑΕΕ – Σακχ. Διαβήτης 1 – 2).

Ο Ν.Π. προκαλεί πλειάδα συμπτωμάτων και περίεργων αισθήσεων όπως – καύσο  - αιμωδίες – μυρμύργκιασμα – αίσθημα κνησμού – αίσθημα ηλεκτρικών εκκενώσεων.

Επίσης συχνά με την Ν.Π. εμφανίζεται :

1. 1.    ΑΛΛΟΔΥΝΙΑ: ΄Εκλυση ή ενίσχυση πόνου με απλό άγγιγμα ή ερέθισμα που φυσιολογικά δεν προκαλούν πόνο π.χ. άγγιγμα, πίεση στο πρόσωπο ατόμου με Νευραλγία Τριδύμου.
2. 2.    ΥΠΕΡΑΛΓΗΣΙΑ: Έκλυση φοβερού πόνου με ερέθισμα ή επαφή που φυσιολογικά προκαλεί ελάχιστο πόνο.
3. 3.    ΠΑΡΑΙΣΘΗΣΙΑ: Αναφερόμενος πόνος ή επώδυνη αίσθηση που προκαλείται χωρίς να υπάρχει κανένα ερέθισμα (το άτομο νοιώθει ερεθίσματα σαν καρφίτσες – ηλεκτρικές εκκενώσεις).

Ο Ν.Π. εμφανίζει συχνότητα 8,2% στον γενικό πληθυσμό, 6,0 – 7% συχνότητα στην Ευρώπη – 8,2% στην Αγγλία.

Η επώδυνη διαβητική πολυνευροπάθεια συχνότητα 11 – 26% στα άτομα με Σ.Δ. και η μετά την λοίμωξη από έρπητα ζωστήρα νευραλγία (μεθυρπητική νευραλγία) αποτελούν της πιο κοινές αίτιες Ν.Π.

Γενικές στατιστικές αναφέρουν ότι ποσοστό 3% στις ανεπτυγμένες χώρες πάσχει από Ν.Π. (1 στους 5 ανθρώπους σε πληθυσμό 75.000.000 ατόμων).

Η διάρκεια του Ν.Π. διαρκεί ακόμα και 7 χρόνια!!!

Ποσοστό 1/3 από τα άτομα με Ν.Π. εμφανίζουν κρίσεις σε ημερήσια βάση.

Ποσοστό 1/5 από αυτούς μπορεί να υποφέρει και πάνω από 20 χρόνια!!!

Ο ΝΕΥΡΟΠΑΘΗΤΙΚΟΣ ΠΟΝΟΣ ξεχωρίζει:

*Χαρακτηριστικό παράδειγμα Ν.Π. είναι το ΜΕΛΟΣ ΦΑΝΤΑΣΜΑ. Παρατηρείται στους ασθενής που έχουν υποστεί ακρωτηριασμό κάποιου μέλους και «εμφανίζεται» αναφέρεται από τον ασθενή πόνος στο μέλος που έχει ακρωτηριαστεί. Πιθανή εκδοχή ερεθισμού ειδικών Κέντρων Νωτιαίου Μυελού – Ψυχολογικοί, Περιβαλλοντικοί παράγοντες (υγρασία) αναφέρονται σαν αίτια.

Άλλα στατιστικά στοιχεία αναφέρουν ότι στις μεγάλες ηλικίες ο Ν.Π. εμφανίζει συχνότητα 10% - 40%, λόγο των συνοδών παθήσεων όπως – Σακχ. Διαβήτης – Δυσλειπιδαιμία (συνύπαρξης Ν.Π. – Δ.Ν. σε ποσοστό 20% - 50%) ενώ Ν.Π. εμφανίζεται στο 33% των καρκινοπαθών 20% Ν.Π. εμφανίζεται μετά μαστεκτομή.

Η ΣΥΝΥΠΑΡΞΗ Ν.Π. ΜΕ ΒΙΟΛΟΓΙΚΕΣ, ΨΥΧΟΛΟΓΙΚΕΣ, ΚΟΙΝΩΝΙΚΕΣ ΠΑΡΑΜΕΤΡΟΥΣ ΜΕΤΑΒΑΛΛΕΙ ΤΗΝ ΕΙΚΟΝΑ ΤΟΥ ΑΣΘΕΝΟΥΣ ΜΕ ΝΕΥΡΟΠΑΘΗΤΙΚΟ ΠΟΝΟ.

ΓΙΑ ΤΟ ΛΟΓΟ Η ΔΙΑΓΝΩΣΤΙΚΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ ΚΑΙ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΤΟΥ Ν.Π. ΠΡΕΠΕΙ ΝΑ ΓΙΝΕΤΑΙ ΑΠΟ ΠΟΛΥΔΥΝΑΜΗ ΟΜΑΔΑ ΓΙΑΤΡΩΝ.

Ρεαλιστικός στόχος αντιμετώπισης Ν.Π. είναι :

α) τεχνικές αναλγησίες

β) φαρμακευτική αντιμετώπιση

γ) επεμβατικές τεχνικές.

ΑΙΤΙΑ ΝΕΥΡΟΠΑΘΗΤΙΚΟΥ ΠΟΝΟΥ

• Αλκοολισμός
• Νευραλγία τριδύμου
• Μεθερπητική νευραλγία
• Ακρωτηριασμοί
• Χημειοθεραπεία
• Σακχ. Διαβήτης 1 – 2
• Λοίμωξη HIV (AIDS)
• Σκλήρυνση κατά πλάκας
• Χειρουργικές επεμβάσεις Σπονδυλικής Στήλης.

Τα συμπτώματα του Ν.Π. περιλαμβάνουν ΑΡΝΗΤΙΚΕΣ και ΘΕΤΙΚΕΣ ΕΚΔΗΛΩΣΕΙΣ.

Τα συμπτώματα του Ν.Π. εκλύονται και έχουν ανεξάρτητο, αυθόρμητο χαρακτήρα (εκλύονται χωρίς ερεθίσματα) όπως ερύθημα, καύσος, μούδιασμα, ηλεκτρικοί ερεθισμοί, συμβαίνουν με διαλείποντα ρυθμό και παροξυσμικό τρόπο.

Ενώ όταν υπάρξει προκλητό ερέθισμα σημειώνεται υπερβολική αντίδραση (υπεραγλησία – αλλοδυνία – υπερπαθεια).

Χαρακτηριστικά συνοδά ευρήματα Ν.Π. αποτελούν οι διαταραχές ύπνου, άγχος, κατάθλιψη.

ΘΕΡΑΠΕΙΑ Ν.Π.

1. 1.    ΦΑΡΜΑΚΕΥΤΙΚΗ ΘΕΡΑΠΕΙΑ
2. 2.    ΦΥΣΙΚΟΘΕΡΑΠΕΙΑ
3. 3.    ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΧΑΛΑΡΩΣΗΣ – ΨΥΧΟΛΟΓΙΚΗΣ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗΣ
4. 4.    ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΜΕ ΜΑΛΑΞΕΙΣ (Μασσάζ)
5. 5.    ΒΕΛΟΝΟΘΕΡΑΠΕΙΑ

ΦΑΡΜΑΚΕΥΤΙΚΗ ΘΕΡΑΠΕΙΑ

Πολλές περιπτώσεις Ν.Π. αντιμετωπίζονται αποτελεσματικά με συνδυασμό όλων αυτών των παραμέτρων (1 – 2 – 3 – 4) και με κατάλληλα φάρμακα.

Η άμεση αντιμετώπιση του Ν.Π. στην αρχή της εκδήλωσης του επιβάλλεται πριν μεταπέσει στην χρονιότητα και είναι προτιμότερο να γίνεται σε οργανωμένα ιατρεία και ινστιτούτα αντιμετώπισης πόνου όπου το κατάλληλο περιβάλλον (πληροφορίες, τηλεοπτικές, ψυχολογική συμπαράσταση, ενδοφλέβια παροχή αναλγητικών φαρμάκων) παρέχει περισσότερες ανέσεις και ψυχολογικές λύσεις.

ΦΑΡΜΑΚΑ ΠΟΥ ΧΡΗΣΙΜΟΠΟΙΟΥΝΤΑΙ ΣΤΗΝ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΤΟΥ ΝΕΥΡΟΠΑΘΗΤΙΚΟΥ ΠΟΝΟΥ (βλέπε Πίνακα 4).

Πίνακας 4

*Τα αντιεπιληπτικά φάρμακα δίνονται από το στόμα.

Για έντονους πόνους που επιδρούν στην κινητικότητα η χορήγηση οπιοειδών φαρμάκων συζητείται αφού εξετασθούν οι παρακάτω παράμετροι.

α) έχουν εξαντληθεί σε κλασσικές θεραπείες.

β) ο άρρωστος έχει κίνδυνο εμφάνισης των ανεπιθήμητων ενεργειών των οπιοειδών.

γ) έχει πιθανότητα κατάρτισης πληροφόρησης για την χρήση των φαρμάκων αυτών.

Πιο απλά η χρήση των οπιοειδών πρέπει να γίνεται με προσοχή και σε επιλεγμένους αρρώστους έτσι ώστε ο άρρωστος να απαλλαγεί από τον νευροπαθητικό πόνο και να μη καταντήσει εξαρτώμενος από τα οπιοειδή!!!

Επίσης αν το Ν.Π. συνοδεύεται από συμπτώματα κατάθλιψης η χορήγηση αντικαταθλιπτικών φαρμάκων επιβάλλεται.

Παράλληλες με την χορήγηση των καταλλήλων για κάθε περίπτωση φαρμάκων ή φυσικοθεραπεία όπως και η ενασχόληση του ατόμου με Ν.Π. με εργασιακές κατευθύνσεις πολλές φορές ελαττώνουν τον Νευροπαθητικό Πόνο.

Το ίδιο ισχύει για αλλαγή της ψυχολογίας του ασθενούς που πάσχει από Ν.Π. (ψυχολογική υποστήριξη ακόμη και ύπνωση).

Σημαντικό επίσης ρόλο έχει : α) ο οικογενειακός γιατρός (ενθάρρυνση, υποστήριξη κάθε προσπάθειας αντιμετώπισης του πόνου), β) το οικογενειακό περιβάλλον που πρέπει να «αγνοήσει» το πρόβλημα του ασθενούς και να συμπεριφέρεται αντιμετωπίζοντας αυτόν σαν υγιές άτομο!!!

Ref. : - Merck Man 19^th ed.

-       Web MD

-       Patient Cov. K