Γράφει η Μαρίνα Κουρμπέλα

Σε δύο πολύ βασικά θέματα που αφορούν  επενδυτικές δραστηριότητες σε ΕΕ και ΗΠΑ, επικεντρώθηκαν οι διαπραγματεύσεις για τη σύναψη της Διατλαντικής Εταιρικής Σχέσης Εμπορίου και Εποενδύσεων (ΤΤΙΡ) Πρόκειται για την επίλυση διαφορών μεταξύ επενδυτών και κράτους, και το δικαίωμα των κρατών να νομοθετούν.

Πρόκειται Α) για την επίλυση διαφορών μεταξύ επενδυτών και κράτους, και Β) για το δικαίωμα των κρατών να νομοθετούν. Οι απόψεις, ακόμη  δε συγκλίνουν και, οι διαπραγματεύσεις είναι δύσκολες.

Α) Το δικαιοδοτικό σύστημα επίλυσης διαφορών μεταξύ επενδυτών και κράτους: Συνήθως, στις συμφωνίες επενδύσεων ο επενδυτής στην περίπτωση βλάβης της επένδυσής του, μπορεί να προσφύγει σε διεθνή διαιτησία για  αποζημίωση.

Μια τέτοια ρύθμιση στο πλαίσιο της ΤΤΙΡ, συναντά αντιδράσεις στην ευρωπαϊκή κοινή γνώμη, τουλάχιστον σε μεγάλο μέρος της. Υποστηρίζεται, πως τα εθνικά δικαστήρια των  κρατών μελών της ΕΕ παρέχουν επαρκή εχέγγυα απονομής της δικαιοσύνης, και για το λόγο αυτό δεν είναι αναγκαία η πρόβλεψη διεθνούς διαιτησίας στη Διατλαντική Εταιρική Σχέση Εμπορίου και Επενδύσεων (ΤΤΙP).

Η πρόταση  Μάλμστρομ 

Στις συζητήσεις αυτές προστέθηκε και η πρόταση της αρμοδίας για το θέμα επιτρόπου κας Μάλμστρομ, η οποία, όπως επισημαίνουν έγκυροι κύκλοι, ενσωματώνει απόψεις επιχειρηματικών φορέων και φορέων της Κοινωνίας των Πολιτών στην ΕΕ, οι οποίοι δεν αντιμετωπίζουν ιδιαίτερα θετικά τη σύναψη της ΤΤΙP.

Στην  πρόταση Μάλμστρομ παρατηρούνται δύο βασικά σημεία:

1)Ίδρυση μόνιμου δικαστηρίου: Αρχίζει η διαδικασία ίδρυσης ενός μόνιμου  διεθνούς δικαστηρίου για τις επενδύσεις, για την επίλυση διαφορών, και δεύτερου βαθμού για εφέσεις, που θα έχουν τα παραδοσιακά εχέγγυα ορθής απονομής δικαιοσύνης και θα παρέχουν προβλεψιμότητα και διαφάνεια.

Το θέμα συζητήθηκε στις 6 Μαΐου στην επιτροπή Διεθνούς Εμπορίου του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, παρουσία της αρμόδιας Επιτρόπου κας Μάλμστρομ. Ο πρόεδρος της επιτροπής Γερμανός ευρωβουλευτής κ. Bernd Lange, περιέγραψε τις προτάσεις της Επιτρόπου για τη δημιουργία μόνιμου διεθνούς δικαστηρίου για τις επενδύσεις ως «βήμα προς τη σωστή κατεύθυνση» Χρειαζόμαστε, είπε, διαβεβαιώσεις ότι η δημιουργία διαιτητικού δικαστηρίου είναι πάγια δέσμευση και όχι απλών ένα σχέδιο για το μέλλον Η Επιτροπή πρέπει να λάβει αυτό αλλά και τα άλλα αιτήματά που έχουμε κάνει, υπόψη της αν επιθυμεί να στηρίξουμε τη συμφωνία στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο.

Σημειώνεται, πως τις διαπραγματεύσεις για την ΤTIP διεξάγει για λογαριασμό της ΕΕ η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, από τον Ιούλιο του 2013. Όταν οριστικοποιηθεί η Συμφωνία, θα πρέπει να εγκριθεί από το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, προκειμένου να τεθεί σε ισχύ.

2) Το δικαίωμα των κρατών να νομοθετούν.

Πρόκειται για ένα πολύ ευαίσθητο θέμα, και μπορούμε να πούμε πως προκάλεσε μεγάλη αναστάτωση στη διαδικασία διαπραγματεύσεων, με διαφορετικές απόψεις τόσο μεταξύ των δύο πλευρών, όσο και μεταξύ κρατών μελών, μερικά από τα οποία πιέζουν έντονα για την κατοχύρωση αυτού του δικαιώματος στη συμφωνία.

Απόδειξη της σημαντικότητας του θέματος είναι και το γεγονός, ότι η Ευρωπαϊκή Επιτροπή άνοιξε δημόσια διαβούλευση ειδικά για το θέμα αυτό, με παρατηρήσεις από αρμόδιους κύκλους, ότι πρώτη φορά συμβαίνει να ανοίγει δημόσια διαβούλευση  εν μέσω διαπραγματεύσεων. Συνήθως οι παρόμοιες  διαπραγματεύσεις είναι κλειστές.

Σχετικά με τη διαβούλευση 

Ένα σημαντικό θέμα στη συζήτηση γύρω από τη διατλαντική εταιρική σχέση συναλλαγών και επενδύσεων (Transatlantic Trade and Investment Partnership-TTIP), αναφέρει η Επιτροπή, αφορά τους κανόνες για την προστασία των επενδύσεων καθώς και για την παροχή μηχανισμού επίλυσης διαφορών μεταξύ επενδυτών και κρατών (Investor-to-State Dispute Settlement-ISDS). Ορισμένοι ισχυρίστηκαν ότι αυτοί οι κανόνες θα έδιναν υπερβολικά πολλά δικαιώματα σε ιδιωτικές επιχειρήσεις και θα περιόριζαν αδικαιολόγητα το δικαίωμα νομοθεσίας της ΕΕ και των κρατών μελών της.

Για λόγους διαφάνειας, η Επιτροπή αποφάσισε να προβεί σε ευρεία δημόσια διαβούλευση πέραν των συνήθων ενδιαφερόμενων μερών σχετικά με τον τρόπο με τον οποίο θα πρέπει να συμπεριληφθεί στην TTIP η προστασία των επενδύσεων και η επίλυση διαφορών μεταξύ επενδυτών και κρατών.

Ποιο είναι το θέμα της διαβούλευσης;

Το βασικό ερώτημα για το οποίο η Επιτροπή επιθυμεί να συγκεντρώσει απόψεις έχει σχέση με τις διατάξεις περί επενδύσεων στην TTIP και τον τρόπο με τον οποίο μπορεί να επιτευχθεί η κατάλληλη ισορροπία μεταξύ της προστασίας των επενδυτών και της προστασίας του δικαιώματος της ΕΕ και των κρατών μελών της να νομοθετούν.

Η  προστασία των επενδύσεων και η επίλυση διαφορών μεταξύ επενδυτών και κρατών δεν είναι νέα θέματα. Οι περισσότερες διμερείς επενδυτικές συνθήκες (ΔΕΣ) των κρατών μελών περιέχουν ήδη διατάξεις για την επίλυση διαφορών μεταξύ επενδυτών και κρατών. Από τα τέλη της δεκαετίας του 1950, τα κράτη μέλη της ΕΕ έχουν υπογράψει περισσότερες από 1400 συμφωνίες προστασίας των επενδύσεων. Οι συμφωνίες αυτές βοήθησαν κατά κανόνα τους επενδυτές της ΕΕ όταν αντιμετώπισαν προβλήματα με κράτη υποδοχής. Οι επενδυτές της ΕΕ είναι οι πιο συχνοί χρήστες της δυνατότητας επίλυσης διαφορών μεταξύ επενδυτών και κρατών. 

Η ύπαρξη διατάξεων για την προστασία των επενδύσεων και την επίλυση διαφορών μεταξύ επενδυτών και κρατών αυτή καθεαυτή δεν θα εμπόδιζε τις κυβερνήσεις να ψηφίζουν νόμους, ούτε θα απαιτούσε την κατάργηση νόμων. Στη χειρότερη περίπτωση μπορεί να οδηγήσει στην καταβολή αποζημίωσης. Με περισσότερες από 1400 συμφωνίες, κατά τις τελευταίες δεκαετίες, τα κράτη μέλη της ΕΕ είχαν τη δυνατότητα να εφαρμόσουν επιτηδευμένα ρυθμιστικά συστήματα. Σε κάθε περίπτωση, η ΕΕ επιδιώκει την παροχή ακόμη μεγαλύτερης σαφήνειας προκειμένου να διασφαλιστεί ότι η γνήσια ρυθμιστική πράξη δεν θα μπορεί να αμφισβητηθεί στο πλαίσιο διαφορών μεταξύ επενδυτή και κράτους.

Γιατί χρειάζεται η προστασία των επενδύσεων και η  επίλυση διαφορών μεταξύ επενδυτών και κρατών με τις ΗΠΑ

Όπως αναφέρει η Επιτροπή, παρά το γεγονός ότι η ΕΕ και οι ΗΠΑ είναι αναπτυγμένες οικονομίες, οι επενδυτές μπορούν ακόμη να βρεθούν αντιμέτωποι με προβλήματα που επηρεάζουν τις επενδύσεις τους τα οποία δεν μπορούν να αντιμετωπιστούν πάντα αποτελεσματικά από τα εθνικά δικαστικά συστήματά τους. Π.χ., το δίκαιο των ΗΠΑ δεν απαγορεύει ρητά τις διακρίσεις απέναντι σε αλλοδαπούς, γεγονός που αποτελεί ένα από τα βασικά στοιχεία της προστασίας των επενδύσεων. Επίσης, τα δικαιώματα που παρέχονται στους επενδυτές στο πλαίσιο της TTIP δεν είναι άμεσα εκτελεστά ενώπιον των δικαστηρίων των ΗΠΑ. Η δυνατότητα επίλυσης διαφορών μεταξύ επενδυτών και κρατών παρέχει στους επενδυτές έναν ουδέτερο, μη πολιτικό πλαίσιο διαπραγμάτευσης για την επίλυση αυτών των διαφορών. Αυτοί είναι ορισμένοι από τους λόγους που δικαιολογούν τη συμπερίληψη διατάξεων για την προστασία των επενδυτών στην TTIP. Επίσης, καθώς έρχονται πιο κοντά μεταξύ τους οι δύο μεγαλύτερες οικονομίες στον κόσμο, η TTIP θα προωθήσει περαιτέρω τη μεταρρύθμιση του συστήματος προστασίας των επενδύσεων και της επίλυσης διαφορών μεταξύ επενδυτών και κρατών το οποίο θα ορίσει τα πρότυπα για το μέλλον.

Ποιοι είναι οι στόχοι της Επιτροπής σχετικά με την προστασία των επενδύσεων;

Πρώτον, η Επιτροπή, αναφέρει στο σχετικό κείμενο, οφείλει να εφαρμόσει τις οδηγίες διαπραγμάτευσης που αποφασίζονται από τα κράτη μέλη.

Δεύτερον, η ΕΕ έχει ως στόχο την καθιέρωση σύγχρονων επενδυτικών κανόνων που παρέχουν εγγυήσεις, έτσι ώστε οι εθνικές κυβερνήσεις να μην εισάγουν διακρίσεις σε βάρος των αλλοδαπών επιχειρήσεων. Ταυτόχρονα, είναι σημαντικό να διασφαλιστεί ότι οι επενδυτικοί κανόνες δεν περιορίζουν αδικαιολόγητα το δικαίωμα της Ευρωπαϊκής Ένωσης ή των κρατών μελών της να νομοθετούν με γνώμονα το δημόσιο συμφέρον για θέματα όπως η υγεία, η ασφάλεια, η προστασία των καταναλωτών και το περιβάλλον.

Οι διατάξεις σχετικά με τις επενδύσεις στην TTIP θα επιβεβαιώνουν το δικαίωμα νομοθεσίας με μεγαλύτερη σαφήνεια στη διατύπωση και στην έννοια των παραδοσιακών προτύπων προστασίας των επενδύσεων που υπάρχουν συνήθως σε επενδυτικές συμφωνίες. Επίσης, θα περιλαμβάνουν τις αναγκαίες εγγυήσεις και διασφαλίσεις κατά της δυνατότητας κατάχρησης του συστήματος. Το σύστημα αυτό θα περιλαμβάνει την εισαγωγή δεσμεύσεων περί διαφάνειας, κανόνων για τη διασφάλιση της απαίτησης να είναι οι διαιτητές αντικειμενικοί και αμερόληπτοι, μηχανισμών για τα συμβαλλόμενα μέρη (δηλαδή τη ΕΕ και τις ΗΠΑ) ώστε να ελέγχουν την ερμηνεία της συμφωνίας, και τη δημιουργία ενός δευτεροβάθμιου δικαιοδοτικού μηχανισμού Οι συμφωνίες αυτές βοήθησαν κατά κανόνα τους επενδυτές της ΕΕ όταν αντιμετώπισαν προβλήματα με κράτη υποδοχής. Οι επενδυτές της ΕΕ είναι οι πιο συχνοί χρήστες της δυνατότητας επίλυσης διαφορών μεταξύ επενδυτών και κρατών.

Blog: marina anastas.kourbela