Αιματέμεση - Μελαίνα

Η αιματέμεση και η μελαίνα (μελαίνες κενώσεις) αποτελούν συμπτώματα και κλινικά σημεία αιμορραγιών από το Γαστρεντερικό σύστημα (Γ.Ε.Σ.).

Η αιματέμεση σημαίνει, αποβολή περιεχομένου του στομάχου και αίματος με εμετούς από το στόμα (ετημολογία λέξης : εμμέσω αίμα – αιματέμεση) και προκαλείται από παθήσεις του στομάχου και οισοφάγου.

Η μελαίνα ορίζεται σαν αποβολή αίματος με τα κόπρανα, τα οποία αλλάζουν χρώμα και από ο φυσιολογικό καφέ πράσινο χρωματίζονται μαύρα, από την παρουσία του αίματος μέσα σε αυτά.

Η μελαίνα προκαλείται από αιμορραγίες των εντέρων.

Τα πεπτικά έλκη και οι παθήσεις του οισοφάγου, εμφανίζουν συχνότητα 50-150 περιπτώσεις κάθε 100.000 πληθυσμό και είναι συχνότερα στις πτωχές κοινωνικοοικονομικές τάξεις.

Αντιπροσωπεύουν 250.000 εισαγωγές στα Νοσοκομεία κάθε χρόνο. Η πιθανότητα θανάτου από τις παθήσεις αυτές αγγίζει το 10%.

Οι θάνατοι προκαλούνται κυρίως στα άτομα μεγάλων ηλικιών τα οποία έχουν και άλλα νοσήματα (αρτηριακή υπέρταση – σακχαρώδη διαβήτη – αγγειακά, εγκεφαλικά επεισόδια και βρίσκονται σε μετεγχειρητική ανάρρωση).

Τα αίτια πρόκλησης αιμορραγιών από το ανώτερο Γαστρεντερικό Σύστημα
ΑΙΤΙΟ	ΣΥΧΝΟΤΗΤΑ
Ø ΠΕΠΤΙΚΑ ΕΛΚΗ	35% - 50%
Ø ΟΙΣΟΦΑΓΟΥ ΚΙΡΣΟΙ	5% - 12%
Ø ν. Mallory – Weiss	2% - 5%
Ø ΟΙΣΟΦΑΓΙΤΙΔΑ (φλεγμονές οισοφάγου)	20% - 30%
Ø ΔΩΔΕΚΑΔΑΚΤΥΛΙΤΙΔΑ (φλεγμονή 12δακτυλου) Ø ΓΑΣΤΡΙΤΙΔΑ (φλεγμονή στομάχου) Ø Διαβρώσεις.	10% - 20%
Ø Φλεγμονές – αρτηριοσκλήρυνση των αγγείων	2% - 3%
Ø Όγκοι	2% - 5%
Ø Συρίγγια (επικοινωνία) αορτής – 12δάκτυλου	< 1%

 

Το κυριότερο αίτιο που προκαλεί οξείες, μεγάλες και απειλητικές για την ζωή αιμορραγίες είναι ΤΑ ΠΕΠΤΙΚΑ ΕΛΚΗ (ΕΛΚΗ ΣΤΟΜΑΧΟΥ), με τις διαβρώσεις τις οποίες προκαλούν στα γειτονικά τους αγγεία (οπίσθια 12δακτυλική αρτηρία αριστερά γαστρική αρτηρία).

Πρέπει να σημειωθεί ότι η πλειονότητα των αρρώστων με έλκη στομάχου δεν αναφέρει ιστορικό δυσπεψίας και πόνων, ενώ πολύ συχνά αναφέρεται η λήψη ασπιρίνης και άλλων αντιφλεγμονώδων φαρμάκων (παρακεταμόλης – ινδομεθακίνης).

Οι αιμορραγίες, οι οποίες προκαλούνται από τους κιρσούς οισοφάγου (κιρσοί : σακκοειδή ανευρύσματα τα οποία σχηματίζονται από επικοινωνία αγγείων (αρτηριών και φλεβών) και δημιουργούνται όταν υπάρχει ανεπάρκεια ήπατος), εξαρτώνται άμεσα από την κατάσταση του ηπατικού ιστού.

Η νόσος Mallory – Weiss, προκαλείται από ρήξεις στο κάτω τμήμα του οισοφάγου, οι οποίες προκαλούνται :

1. Μετά από έντονο και μεγάλης διάρκειας σύνδρομο εμετών (χημειοθεραπεία – δηλητηρίαση, με δακτυλίτιδα – νεοπλασίες).
2.  Σε αλκοολικό πληθυσμό.
3.  Η αιμορραγία δεν είναι μεγάλη και σταματάει αυτόματα.

Η φλεγμονή του οισοφάγου (οισοφαγίτιδα) είναι κοινό νόσημα σε άτομα μεγάλης ηλικίας.

Χαρακτηριστικά, η αιματέμεση εμφανίζει απόχρωση «φρεσκοκομμένου καφέ». Η αιμορραγία δεν είναι θανατηφόρα και αντιμετωπίζεται συντηρητικά με χρήση φαρμάκων και μεταγγίσεις αίματος αν χρειαστούν.

Η γαστρίτιδα, οισοφαγίτιδα, διαβρώσεις στο στομάχι και 12δακτυλο προκαλούνται από χρήση αναλγητικών φαρμάκων (ασπιρίνη, παρακεταμόλη, ιδομεθακίνη) και από την λοίμωξη με Helicobacter pylori (Ελικοβακτηρίδιο του πυλωρού). Συντηρητική αγωγή εφαρμόζεται επιτυχώς.

Τα αγγειακά αίτια, τα οποία προκαλούν ποσοστό 2% - 3% των αιμορραγιών του ανώτερου Γ.Ε.Σ., είναι πολλά :

1. Μεγάλες και πολλαπλές αρτηριοφλεβώδεις αναστομώσεις (κληρονο-μούμενες – συμπτωματικές στις μεγάλες ηλικίες).
2. Αγγειακές δυσπλασίες – συμφορητική υπεραιμία των φλεβών του στομάχου (ηπατική ανεπάρκεια).

Οι όγκοι του οισοφάγου αποτελούν ένα όχι συχνό αίτιο οξείας αιμορραγίας ανωτέρου Γ.Ε.Σ.

Τα καρκινώματα και τα λεμφώματα του στομάχου εκδηλώνονται κυρίως με συμπτώματα αναιμίας και σπάνια με αιματέμεση.

Συρίγγια μεταξύ αορτής και δωδεκαδάκτυλου, δημιουργούνται σε άτομα με μοσχεύματα αορτής, προκαλώντας μεγάλες αιμορραγίες.

Η εστία αιμορραγίας βρίσκεται συνήθως στο δεύτερο τμήμα του 12δακτυλου, είναι μαζική και μπορεί να διαρκέσει από ώρες έως και ημέρες.

Ασθένειες του λεπτού εντέρου (πολύποδες, νεοπλασίες, δυσπλασίες) προκαλούν μελαίνες κενώσεις και σπάνια αιματεμέσεις.

Διάγνωση

Οισοφαγο-γαστροσκόπηση : όπου συνήθως βρίσκεται :

α) η πηγή της αιμορραγίας.

β) το αίτιο αιμορραγίας (έλκος – διαβρώσεις – νεοπλασίες), και το κυριότερο μέσω του γαστροσκοπίου (κατά τη διάρκεια της εξέτασης) γίνεται αιμόσταση (σταμάτημα της αιμορραγίας με ειδικές τεχνικές).

Η εξέταση συνιστάται να γίνεται τις πρώτες 24 ώρες μετά την εισαγωγή του ασθενούς στο Νοσοκομείο όπου και εκτιμώνται οι παραπάνω παράμετροι και προγραμματίζεται η έξοδος του ασθενούς με σιγουριά (όταν οι βλάβες είναι μικρές, ο ασθενής είναι νεαράς ηλικία, δεν εμφανίζει αιμοδυναμικές διαταραχές).

Η ενδοσκόπηση πρέπει να γίνεται από γιατρό με πείρα και στην εφαρμογή των μεθόδων αιμόστασης.