Γράφει ο
Νίκος Καλλιακμάνης

Το ήπαρ αποτελεί ζωτικό και απαραίτητο για τη ζωή όργανο, επιτελόντας ένα ευρύ φάσμα λειτουργιών, μοναδικών για τον οργανισμό του ανθρώπου.

Μέχρι τώρα παρά τις εξελίξεις την Ιατρικής επιστήμης δεν έχουν βρεθεί τρόποι αντιστάθμισης των λειτουργιών που επιτελεί αυτό (σε περίπτωση βλάβης του όργανου).

Η αιμοκάθαρση μπορεί να δράσει για μικρό χρονικό διάστημα στην ανεπάρκεια του ήπατος.

ΑΝΑΤΟΜΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ

Το ήπαρ αποτελείται από 4 λοβούς, διαφορετικού σχήματος και μεγέθους.

Το βάρος του ανέρχεται σε 1,4 – 1,6Kgr, αποτελώντας το 2% του συνολικού βάρους του σώματος.

Καταλαμβάνει ολόκληρο το δεξιό υποχόνδριο, τμήμα τυ επιγαστρίου, τμήμα αριστερού υποχανδρίου.

Στην κάτω επιφάνεια του ήπατος υπάρχουν οι πύλες του ήπατος δια των οποίων εισέρχονται η πυλαία φλέβα ή ηπατική αρτηρία.

Η ηπατική αρτηρία (25% αιματικής παροχής) μεταφέρει αίμα από την αορτή, ενώ η πυλαία φλέβα (75% αιματικής παροχής) μεταφέρει αίμα που περιέχει θρεπτικά συστατικά (προϊόντα της πέψης των τροφών από το γαστρεντερικό σωλήνα και πάγκρεας, σπλήνα).

Το ήπαρ παράγει τη χολή η οποία συλλέγεται στα χοληφόρα σωληνάρια τα οποία συνενούμενα δημιουργούν τους χοληφόρους πόρους (αριστερός χοληφόρος αρθοίζει τη χολή από αριστερό ηπατικό – δεξιός χοληφόρος πόρος από δεξιό λοβό ήπατος. 

Στην πορεία αυτοί οι δύο λοβοί-πόροι συνενούνται και δημιουργούν τον κοινό ηπατικό πόρο που υποδέχεται τον κυστικό πόρο (εκ της χοληδόχου κύστης προερχόμενο) και συμβάλλουν στη 2^η μοίρα του 12δακτυλου μαζί με παγκρεατικό πόρο. 

Η χολή εισβάλλει μέσω του κυστικού πόρου στον κοινό ηπατικό πόρο και από εκεί στο έντερο.

Το ήπαρ διακρίνεται για την ικανότητά του ανανέωσης, έτσι το 25% αν παραμένει αναγεννάται από μόνο του.

ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ

Οι λειτουργίες του ήπατος επιτελούνται από τα ηπατικά κύτταρα και είναι πολλές στον αριθμό και απαραίτητες για τον μεταβολισμό και τη ζωή του ανθρώπου.

Για το λόγο αυτό το ήπαρ θεωρείται «ΧΗΜΙΚΟ ΕΡΓΟΣΤΑΣΙΟ» του οργανισμού.

Το ήπαρ :

• Συνθέτει αμινοξέα (δομικά στοιχεία πρωτεϊνών)
• Μεταβολίζει τους υδατάνθρακες [α) ΝΕΟ ΓΛΥΚΟΓΕΝΕΣΗ : σύνθεση γλυκόζης από αμινοξέα, γαλακτικό οξύ, γλυκερόλη, β) ΓΛΥΚΟΝΟΛΥΣΗ : αποδόμηση του γλυκογόνου σε γλυκόζη, γ) ΓΛΥΚΟΝΟΓΕΝΕΣΗ : σύνθεση γλυκογόνου από γλυκόζη].
• Μεταβολίζει τα λιπίδια (σύνθεση χοληστερόλης – παραγωγής τριγλυκεριδίων).
• Παράγοντες πήξεως αίματος : Ινωδογόνο – προθομβίνη ΙΙ, IV προαξελερίνη, VII προκομβερτίνη, IX παράγοντας Christmas, Χ stuart-bower παράγοντας, ΧΙ πρόδρομη βρομβοπλαστίνη πλάσματος.
• Στο πρώτο 3μηνο της κύησης, παράγει ερυθροκύτταρα.
• Το ήπαρ παράγει και εκκρίνει χολή.
• Το ήπαρ παράγει τον ινσουλινόμορφο αυξητικό παράγοντα 1 (IGF-1) που είναι πρωτεϊνική πολυπεπτιδική ορμόνη που παίζει ρόλο στη σωματική ανάπτυξη των παιδιών και διαθέτει αναβολική δράση στους ενήλικες.
• Το ήπαρ παράγει ερυθροποιητίνη (παραγωγή αίματος).
• Στο ήπαρ συνθέτει λευκωματίνη (κύριο συστατικό πλάσματος)
• Το ήπαρ συνθέτει αγγειοτασινογόνο (ορμόνη για ρύθμιση αρτηριακής πίεσης).
• Το ήπαρ κατέχει εξέχουσα θέση στο ανοσοποιητικό σύστημα με το δικτυενδοθηλιακό κυτταρικό σύστημα το οποίο διαθέτει.
• Το ήπαρ χρησιμεύει σαν αποθήκη για πολλές ουσίες όπως : γλυκόζης (υπό μορφή γλυκογόνου), βιταμίνης Α (απόθεμα για 1 – 2 χρόνια), βιταμίνης D (απόθεμα 1 – 3 χρόνια), Σίδηρο (Fe), Χαλκό (Cu).
• Στο ήπαρ επίσης γίνεται αποδόμηση ινσουλίνης και άλλων φαρμάκων.
• Παράγει ένζυμα όπως τρανσαμινάσες (SGOT – SGPT και γGT), και χολερυθρίνη (από τον μεταβολισμό και καταστροφή των ερυθρών αιμοσφαιρίων).

Συμπέρασμα : Το ήπαρ υποστηρίζει κάθε όργανο του σώματος και είναι απαραίτητο για την ζωή κάθε ανθρώπου. Νοσήματα του ήπατος προκαλούν διαταραχή όλων των παραπάνω φυσιολογικών λειτουργιών με σημαντικές και πολλές φορές μη αντιστρεπτικές βλάβες με την συνολική υγεία του κάθε ατόμου. 

Παρακάτω θα εξετασθούν οι κυριότερες παθήσεις του ήπατος που είναι η ηπατίτιδα Α, ηπατίτιδα Β, υπατίτιδα C, ηπατίτιδα D, ηπατίτιδα Ε.

ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΜΕ ΕΝΔΙΑΦΕΡΟΝ

• 500.000.000 άτομα σε παγκόσμια κλίμακα πάσχουν από ηπατίτιδα Β και ηπατίτιδα c.
• 125.000 άτομα στην Ευρώπη πεθαίνουν κάθε χρόνο από νοσήματα σχετικά με ιογενείς ηπατίτιδες (κίρρωση ήπατος – νεοπλασίες ήπατος – συνλοίμωξη με HIV).
• Μετά το έτος 2010 οι θάνατοι που θα προκαλούνται από ηπατίτιδες C θα είναι περισσότεροι από το AIDs.
• Στην Ελλάδα ποσοστό 2% εμφανίζουν χρόνια ηπατίτιδα B + C.
• Στην Ελλάδα εμφανίζεται αύξηση του ποσοστού της κίρρωσης ήπατος 2% - 30% του πρωτοπαθούς Ca ήπατος και ηπατίτιδας C.
• Γενικά στην Ελλάδα 134.000 άτομα έχουν ηπατίτιδα C, 32.000 από αυτά έχουν διαγνωστεί.
• Γενικά ο επιπολασμός των ηπατίτιδων (B + C) είναι 1,9% σε ετήσια βάση (~ αριθμητικά 200.000 άτομα). Από αυτά τα άτομα 75% - 80% ποσοστό θα εξελιχθούν σε χρόνιους φορείς της νόσου, 10% - 20% θα εμφανίσουν κίρρωση ήπατος ~ (20.000 τον αριθμό) σε περίοδο 20 – 30 ετών. Ποσοστό από αυτούς 1% - 5% εμφανίζει Ca ήπατος.
• Διαγνωσμένες ετησίως ηπατίτιδες ανέρχονται στις 4.000 και 2.000 από αυτές μπαίνουν σε θεραπεία.

Από τα παραπάνω στατιστικά στοιχεία αποδεικνύεται ότι οι ηπατίτιδες (B + C) αποτελούν ένα μεγάλο κοινωνικό πρόβλημα, το οποίο τείνει συνεχώς αυξανόμενο : α) από τις συνεχείς μετακινήσεις, μεταναστεύσεις προσφύγων και οικονομικών μεταναστών, β) από την έλλειψη ενημέρωσης, οργάνωσης, και εφαρμογής των προληπτικών μέτρων (εμβολιασμοί – μέτρα καθαριότητας).

Εντυπωσιακό είναι ότι ακόμα και σήμερα 2.000.000 άτομα κάθε χρόνο προσβάλλονται από ηπατίτιδες, από Χρήση μολυσμένων ενέσεων – χρήση διαφόρων συσκευών που χρησιμοποιούνται από εξαρτημένα άτομα.

Έχει υπολογιστεί ότι με την κατάλληλη ενημέρωση και την εφαρμογή των απαραίτητων μέτρων πρόληψης, μπορεί να σωθούν 4.000 άτομα κάθε χρόνο.

Χρήσιμη υπόμνηση για όλους μας είναι η ΗΜΕΡΑ ΠΑΓΚΟΣΜΙΑΣ ΗΠΑΤΙΤΙΔΑΣ που γιορτάζεται κάθε χρόνο στις 28 Ιουλίου και είναι αφιερωμένη στον Νομπελίστα Καθηγητή Baruth Samuel Blumberg.

ΑΝΑΓΕΝΝΗΣΗ ΤΟΥ ΗΠΑΤΟΣ

Το ήπαρ αποτελεί το μονοδικό εσωτερικό όργανο του ανθρωπίνου σώματος, το οποίο διαθέτει μεγάλη ικανότητα φυσικής αναγέννησης του σε περίπτωση τραύματος, αφαίρεσης, ατυχήματος.

ΑΡΚΕΙ ΜΟΝΟΝ ΤΟ 25% ΤΟΥ ΗΠΑΤΙΚΟΥ ΙΣΤΟΥ ΝΑ ΥΠΑΡΧΕΙ ΓΙΑ ΝΑ ΕΠΙΤΕΥΧΘΕΙ ΠΛΗΡΗΣ ΑΝΑΓΕΝΝΗΣΗ ΚΑΙ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΚΗ ΑΠΟΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΤΟΥ ΟΡΓΑΝΟΥ.

Οι επιστημονικές και ιατρικές μελέτες που αναφέρονται στην δυνατότητα τούτη της αναγέννησης του ηπατικού ιστού που θυμίζει τον Έλληνα Τιτάνα Προμηθέα, ο οποίος κατά τον μύθο είχε αλυσοδεθεί σε ένα βράχο στον Καύκασο, όπου κάθε μέρα ένας αετός καταβρόχθιζε το ήπαρ του, που μεγάλωνε ξανά κάθε νύχτα.

Ο παραπάνω μύθος αποδεικνύει τις ιατρικές γνώσεις των Αρχαίων Ελλήνων (δυνατότητα αναγέννησης του ήπατος).

ΣΥΜΠΤΩΜΑΤΑ ΥΠΑΤΟΠΑΘΕΙΩΝ (εργαστηριακά και κλινικά)

 1.  Ίκτερος : υπέρχρωση κίτρινη του κερατοειδούς χιτώνος του οφθαλμού (ο ίκτερος οφείλεται στην αύξηση,               συγκέντρωση και εναπόθεση χολερυθρίνης που προκαλείται από την ανεπάρκεια, βλάβη των ηπατικών                   κυττάρων) (βλέπε Εικόνα 1).

Εικόνα 1

 2.  Αύξηση χολερυθρίνης : Η χολερυθρίνη η οποία αποτελεί το προϊόν του καταβολισμού της αιμοσφαιρίνης             (αιμοσφαιρίνη βρίσκεται μέσα στα ερυθρά αιμοσφαίρια) τα οποία και μεταβολίζονται στο ήπαρ. Διαχωρίζεται           εργαστηριακά σε AΜΕΣΗ ΜΟΡΦΗ και ΕΜΜΕΣΗ ΜΟΡΦΗ

      Η κατά υπεροχή αύξηση της αμέσου δηλώνει βλάβη των ηπατικών κυττάρων (ηπατίτιδα, νεοπλασίες ήπατος).

 3.  Αύξηση των τρανσαμινάσων (SGOT – SGPT – γGT : γ γλουταμινική τρανσπεπτιδάση).

 4.  Αύξηση της αλκαλικής φωφατάσης του ορού : ένζυμο που παράγεται στο ήπαρ. Η μεγάλη και διαρκής             σωματική κόπωση όπως και αρθραλγίες, μυαγλίες αποτελούν συνοδά συμπτώματα της ιογενής λοίμωξης. Η             εμφάνιση ασκιτη (συλλογή υγρού στην περιτοναϊκή κοιλότητα) όπως και το οίδημα των σφυρών και κάτω               άκρων εμφανίζεται σε τελικά στάδια χρόνιας ηπατίτιδας και αποτελούν σημεία κιρρώσεως* του ήπατος.

*ΚΙΡΡΩΣΗ : Εμφάνιση, περιχαράκωση, από ουλώδη ιστό του ηπατικού παρεγχύματος. Τελικό αποτέλεσμα λειτουργική ανεπάρκεια του ήπατος.

ΗΠΑΤΙΤΙΔΕΣ

• ΗΠΑΤΙΤΙΔΑ Α

Οξεία ιογενής αυτοπεριοριζόμενη νόσος. Ο ιός ηπατίτιδας Α εμφανίζει παγκόσμια κατανομή σε εμφάνιση 1,5 εκατομμυρίου νέων περιπτώσεων ηπατίτιδας Α κάθε χρόνο σε όλο τον κόσμο.

Οι κακές συνθήκες διαβίωσης και φτωχών κοινωνικοοικονομικών καταστάσεων προκαλούν επιδημίες ηπατίτιδας Α.

Μετάδοση ιού ηπατίτιδας Α

1. Κατανάλωση τροφών, νερού που έχουν έλθει σε επαφή με κόπρανα ατόμου που πάσχει από ηπατίτιδα Α (κοπρανο-στοματική μετάδοση). Αυτό εξηγεί την μεγάλη διάδοση της ηπατίτιδας Α στα χαμηλά κοινωνικά στρώματα (πλημμελής συνθήκες ύδρευσης, αποχέτευσης).
2. Στενή επαφή με άτομα που πάσχουν από ηπατίτιδα Α (στοματοπρωκτική επαφή) ειδικά την 1^η εβδομάδα.
3. Σπανίως με αίμα (χρήση συριγγών, χρήστες ναρκωτικών).

Η πρώτη φάση της νόσου χαρακτηρίζεται από παρουσία ιού ηπατίτιδας Α στο αίμα των πάσχοντων από ηπατίτιδα Α.

Η ΣΥΝΗΘΙΣΜΕΝΗ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΕΠΑΦΗ (εργασιακές συνθήκες, σχολείο, κοινωνικές συγκεντρώσεις) δεν ενέχει κινδύνους για μετάδοση ηπατίτιδας Α.

Η ηπατίτιδα Α θεωρείται καλοήθης νόσος, αυτοπεριορίζεται σε διάστημα μερικών εβδομάδων από την αρχή της λοίμωξης. Δεν εξελίσσεται σε χρόνια μορφή.

Η νόσος εκδηλώνεται σε περίοδο 15-50 ημέρες (περίοδος επώασης). Η μεταδοτικότητα της νόσου ελαττώνεται σημαντικά με την εκδήλωση του ίκτερου (δεν αποβάλλεται πια ο ιός στα κόπρανα του πάσχοντος).

Στα παιδιά ηλικίας κάτω των 6 ετών η νόσος διαδράμει υποκλινικά (χωρίς συμπτώματα) ενώ οι ενήλικες εμφανίζουν ίκτερο σε ποσοστό (70%).

Η διάγνωση γίνεται : α) από την κλινική εικόνα και πορεία αυτής, β) από την  αναζήτηση στο αίμα αντισωμάτων τάξεως IgM – antiHAV.

ΘΕΡΑΠΕΙΑ

Γενικά μέτρα (αποφυγή κόπωσης – σωστή διατροφή) σπάνια επί ύπαρξης έντονων συμπτωμάτων (επίμονοι εμετοί, παράταση ίκτερου) κρίνεται σκόπιμη η Νοσοκομειακή φροντίδα.

ΠΡΟΛΗΠΤΙΚΑ ΜΕΤΡΑ ΗΠΑΤΙΤΙΔΑΣ Α

• Συχνό πλύσιμο των χεριών (πριν την Παρασκευή φαγητού – μετά χρήση τουαλέτας – αλλαγή πάνας – χρήση προφυλακτικού).
• Επιμελώς πλύσιμο φρούτων και λαχανικών ειδικά σε χώρες με μεγάλη ενδημικότητα
• Κατανάλωση εμφιαλωμένου νερού, όχι χρήση κύβων πάγου, όχι χρήση τρεχούμενου νερού.
• Αποφυγή μοιρασιάς τροφίμων, ποτών, τσιγάρων.
• Σε περίπτωση φυσικών καταστροφών (πυρκαγιές, σεισμοί) συμβουλευτείτε το πλησιέστερο υγειονομικό κέντρο.
• Ο ΙΟΣ ΗΠΑΤΙΤΙΔΑΣ Α ΑΔΡΑΝΟΠΟΙΕΙΤΑΙ ΣΤΗ ΣΤΙΓΜΗ ΜΕ ΤΟ ΒΡΑΣΙΜΟ ΤΟΥ ΝΕΡΟΥ – ΤΡΟΦΩΝ – ΠΑΣΤΕΡΙΩΣΗ – ΧΡΗΣΗ ΧΛΩΡΙΝΗΣ.

Υπάρχει ασφαλές εμβόλιο για την ηπατίτιδα Α απο αδρανοποιημένο ιό, το οποίο χορηγείται σε 2 δόσεις με μεσοδιάστημα 6 μηνών και περίοδο προστασίας 20 χρόνια.

Η προστασία για λοίμωξη από ιό ηπατίτιδας Α αρχίζει 4 εβδομάδες μετά την χορήγηση 1^ης δόσης του εμβολίου.

ΟΜΑΔΕΣ ΥΨΗΛΟΥ ΚΙΝΔΥΝΟΥ ΓΙΑ ΗΠΑΤΙΤΙΔΑ Α

• Ταξιδιώτες με επίσκεψη στις χώρες με μεγάλη ενδημικότητα.
• Όλα τα άτομα (ιατρικό, παραϊατρικό προσωπικό) που έρχονται σε επαφή με ασθενείς με οξεία ηπατίτιδα Α), γιατροί, μικροβιολόγοι.
• Τρόφιμοι, προσωπικό ιδρυμάτων για άτομα με ειδικές ανάγκες.
• Χρήστες ενδοφλεβίων ουσιών, ομοφυλόφιλοι άνδρες, χρόνιοι ηπατοπαθείς.
  
  

• ΗΠΑΤΙΤΙΔΑ Ε

Προκαλει επιδημίες στις υποανάπτυκτες χώρες ενώ εμφανίζεται σπάνια στη Δυτική Ευρώπη και Αμερική.

Μεγάλες επιδημίες έχουν περιγραφεί σε χώρες της Δυτικής Ασίας, Βόρειας και Κεντρικής Αμερικής.

Ιός που προκαλεί την ηπατίτιδα Ε δεν είναι ταξινομημένος (γονοδίωμα* που αποτελείται από μονόκλωνο RNA).

*Γονοδίωμα : Το πλήρες σύνολο των χρωμοσωμάτων (όλες οι γενετικές πληροφορίες που είναι παρούσες σε ένα κύτταρο).

Η μετάδοση ηπατίτιδας Ε γίνεται όπως και της ηπατίτιδας Α (κοπρανοσυστηματική οδός, μολυσμένα τρόφιμα, νερό).

Σπάνια μεταδίδεται η ηπατίτιδα Ε απο πάσχουσα μητέρα στο νεογνό.

Έχει περίοδο επώασης 15 – 60 ημέρες, είναι λιγότερο μεταδοτική σε σχέση με ηπατίτιδα Α, δεν οδηγεί σε χρονιότητα.

Ομάδες υψηλού κινδύνου αποτελούν οι ταξιδιώτες των περιοχών όπου ενδημεί η ηπατίτιδα E.

ΔΙΑΓΝΩΣΗ

Κλινική εικόνα – Λήψη ιστορικού (ταξίδια σε χώρες που εμφανίζουν την νόσο), ανεύρεση εργαστηριακά Αντισωμάτων (Abs) 

1. IgG

2. IgM

σχεδόν ταυτόχρονα 2^η εβδομάδα μετά την μόλυνση.

• ΗΠΑΤΙΤΙΔΑ F

Απομονώθηκε στη Γαλλία. Ελάχιστα περιστατικά σε πάγκοσμια κλίμακα.

• ΗΠΑΤΙΤΙΔΑ G

Μονόκλωνος ιός. Πολλαπλασιάζεται στα λεμφοκύτταρα του οργανισμού. Δεν προκαλεί εικόνα οξείας ή χρόνιας ηπατίτιδας. Προφανώς δεν είναι νοσογόνα για τον άνθρωπο.

• ΗΠΑΤΙΤΙΔΑ D (Δέλτα)

Ηπατίτιδα που προκαλείται από τον ιό δέλτα (Δ).

Η ηπατίτιδα Δ προκαλείται μόνον επί συνύπαρξης αυτής με ηπατίτιδα Β και τούτο διότι ο ιός ηπατίτιδας Δ χρησιμοποιεί το αντιγόνο επιφάνειας (HBsAg) του HBV για να σχηματίσει καψίδιο.

*ΚΑΨΙΔΙΟ : Το πρωτεϊνικό κάλυμα γύρω από τον κεντρικό πυρήνα ενός ιού. Το καψίδιο σχηματίζεται από πρωτεϊνικές μονάδες (τα πρωτομερή) προστατεύει το νουκλεϊνικό οξύ στον πυρήνα του ιού από τα καταστρεπτικά ένζυμα των διαφόρων βιολογικών υγρών και προωθεί την προσκόλληση του ιού στα κύτταρα-στόχος.

Στην Λατινική Αμερική και Ινδία εμφανίζει επιδημία ηπατίτιδας D και ονομάζεται πυρετός Labrea ή Santa delta Marta.

Ποσοστό 10% των ασθενών με ηπατίτιδα D είναι φορείς ηπατίτιδας Β. Ποσοστό 25% των αρρώστων αποβάλλει τον ιό ποσοστό 75% μεταπίπτει σε χρόνια λοίμωξη. Η ηπατίτιδα D μεταδίδεται κυρίως με επαφή μολυσμένου αίματος (χρήση ενδοφλεβίων ναρκωτικών ουσιών), με σεξουαλική επαφή, από μολυσμένη μητέρα στο παιδί κατά τον τοκετό.

Η συνλοίμωξη (συνδυασμός ηπατίτιδας Β και D) επιβαρύνει την πρόγνωση της νόσου και καταλείπτει σε ανοσία, αλλά και σε κίρρωση. Χρόνος επώασης > 2 – 8 εβδομάδες.

Θνητότητα ηπατίτιδας D 10%.

Ο ιός (HDV RNA) κυκλοφορεί για μικρό χρονικό διάστημα στο αίμα κατά την διάρκεια της οξείας λοίμωξης.

Η ηπατίτιδα D εκδηλώνεται ώς :

• Συλλοίμωξη : δηλαδή ταυτόχρονη λοίμωξη με τον ιό της ηπατίτιδας Β, που σχετίζεται με σοβαρή οξεία νόσηση και αυξημένο κίνδυνο (2 – 20%) ανάπτυξη οξείας ηπατικής ανεπάρκειας.
• Επιλοίμωξη : δηλαδή εμφάνιση ηπατίτιδας D σε χρόνιους φορείς υπατίτιδας Β. Η επιλοίμωξη είναι πιο συχνή από την συλλοίμωξη και οδηγεί πιο συχνά σε χρόνια ηπατίτιδα και κίρρωση.

ΟΜΑΔΕΣ ΥΨΗΛΟΥ ΚΙΝΔΥΝΟΥ αποτελούν :

• Χρήστες ναρκωτικών ουσιών
• Ασθενείς σε αιμοκάθαρση
• Σεξουαλικοί σύντροφοι πασχόντων
• Νεογνά μολησμένης μητέρας.
  
  

ΠΡΟΛΗΨΗ ΗΠΑΤΙΤΙΔΑΣ D

Εμβολιασμός για την ηπατίτιδα Β, ενώ σε χρόνιους φορείς ηπατίτιδας Β, θα πρέπει να συστήνεται η αποφυγή συνηθειών υψηλού κινδύνου για λοίμωξη από τον ιό ηπατίτιδας D (π.χ. όχι χρήση ενδοφλεβίων ναρκωτικών ουσιών).