Γράφει ο
Κώστας Παδουβάς

Είναι μια έννοια ιδιαίτερα γοητευτική για όλα τα άτομα που την αποδέχονται, διότι αναμφισβήτητα  δικαιώνει τους πολυχρόνιους ανιδιοτελείς αγώνες άμεσης προσφοράς στο  τοπικό είτε γενικό κοινωνικό σύνολο, ικανοποιώντας τα προσωπικά και συλλογικά αισθήματα της αντίληψης του ηθικού χρέους διαχρονικά προς τους συμπολίτες και τις παραδοσιακές πολιτειακές θεσμικές και μη οργανώσεις τους.

Η λέξη είναι γένους αρσενικού με την προφανή ετυμολογία εὖ + πατήρ + -ίδης («ο γιος καλού / ευγενούς πατέρα-άρχοντα». Παρόμοια ετυμολογία έχουν οι μεταφράσεις σε άλλες γλώσσες, όπως στη Γαλλική η λέξη gentilhomme, οι Αγγλικές nobleman, gentleman και φυσικά η δανεική από την Ελληνική γλώσσα eupatrid. Την ιδιότητα του ουσιαστικού ¨”Ευπατρίδης” προσδιορίζουν πολλά επίθετα με συγγενικές έννοιες, όπως:  Ευγενικός, Αρχοντικός, Αριστοκρατικός,  Καλός, Ιπποτικός, Βαρονικός  κ.ά.

Στην αρχαιότητα η έννοια του Ευπατρίδη ήταν οριοθετημένη στο στενότερο πλαίσιο του ατόμου της ανώτερης  κοινωνικής τάξης και κατ’ επέκταση του αριστοκράτη. Στην μετέπειτα Ρωμαϊκή περίοδο σηματοδοτούσε την τάξη των πατρικίων (έναντι των πληβείων), ενώ μετέπειτα οι έννοιες αυτές αντικαταστάθηκαν και διευρύνθηκαν για να περιλάβουν  τα πνευματικά καλλιεργημένα άτομα που έχουν ευγενικούς τρόπους ώστε να φροντίζουν για το καλό των κοινωνικών συνόλων.

Στη σύγχρονη εποχή επικρατεί η ακόμη ευρύτερη έννοια που διέπει τη συμμετοχή του ατόμου-ευπατρίδη της ανιδιοτελούς σημαντικής προσφοράς προς τον δημόσιο βίο του καλού πατριώτη ( ατόμου που βάζει πάνω από όλα το συμφέρον της πατρίδας) δίνοντας πρωτογενές και σημαντικό καλό παράδειγμα σε όλους τους σύγχρονους και μεταγενέστερους συνανθρώπους του. Με άλλους λόγους η σημερινή έννοια αυτή διακρίνει και εξαίρει το ξεχωριστό και πρωτοπόρο έργο του ατόμου (που υπερέχει συγκριτικά με άλλα άτομα)  προσφέροντας τις κάθε είδους δυνάμεις του με ανιδιοτέλεια για την κοινωνική ευημερία, την ανάπτυξη και το συλλογικό γόητρο της πατρίδας σε σημαντικούς τομείς, όπως στη διοίκηση, στη  διανόηση, στην τέχνη κ.α.

Η διάκριση του ατόμου ως Ευπατρίδη είναι μια από τις μεγαλύτερες διακρίσεις που αποδίδονται σε ολίγα άτομα, μέσα από τα  πλήθη-ανθρώπινες μάζες ποικίλης, άγνωστης και ανεξακρίβωτης εξατομικευμένης διαγωγής, προσφοράς και προέλευσης, γι’ αυτό πρέπει να απονέμεται με ιδιαίτερα μεγάλη προσοχή. Η αναιτιολόγητη χρήση του όρου αυτού προσβάλλει και υποτιμά τους χρήστες του  και εκθέτει ανεπανόρθωτα τον τιμηθέντα, όταν αποδειχτεί ότι η προηγουμένη είτε η επομένη διαγωγή του “Ευπατρίδη” απέκλειε την τιμητική αυτή διάκριση. Η χρησιμοποίηση του όρου, επομένως, πρέπει απαραιτήτως να έπεται μιας ενδελεχούς και ευρύτατης έρευνας, ώστε να αποκλεισθούν όλες οι πιθανότητες τεκμηριωμένης παρέκκλισης από τον άμεμπτο ιδιωτικό και δημόσιο φυσικό (όχι  ακούσιο) συνολικό βίο του. Πολίτες διεφθαρμένοι, που βαρύνονται με αδικοπραξίες, είτε αναμείχθηκαν ή συναναστράφηκαν άλλους μεμπτούς πολίτες, αξιολογούνται ως ανεπαρκείς να τύχουν της διάκρισης του Ευπατρίδη είτε των τιμητικών χαρακτηρισμών εκ των επιθέτων, ρημάτων, επιρρημάτων των σχετικών με τον όρο αυτόν. Τούτο δεν αποκλείει την κατάταξη των κάθε είδους δωρητών, ευεργετών, φιλάνθρωπων στους αντίστοιχους κοινωφελείς τιτλούχους για τις συγκεκριμένες ανιδιοτελείς προσφορές τους στα κοινωνικά σύνολα.

Όμως, είναι διαπιστωμένο ότι χρησιμοποιούνται “κατά κόρον” (υπερβολικά μέχρι κορεσμού) και με περισσή ευκολία οι έννοιες του όρου “Ευπατρίδης” και των παραγώγων του, προκειμένου να επαινέσουν ανεξέλεγκτα άτομα στη ζωή  είτε μετά θάνατον, κατονομάζοντας και  εκθειάζοντας ως “ευπατρίδες” άτομα χωρίς να προηγείται έρευνα του άμεμπτου βίου τους διαχρονικά. Το χειρότερο, βέβαια, έρχεται όταν αποκαλυφθούν αμφιλεγόμενες πράξεις που αναιρούν την πράξη απονομής του επαίνου στον δήθεν  “ευπατρίδη”, ιδιαίτερα από συγγραφείς, δημοσιογράφους, παρουσιαστές και ομιλητές δημόσια,

Είναι, επίσης διαπιστωμένο, ότι σε πολλές περιπτώσεις παραλείπεται η αναγνώριση και η αποδοχή συμπολιτών μας, που επάξια ξεχώρισαν για την ανιδιοτελή κοινωνική προσφορά και τον άμεμπτο, ταπεινό αλλά αξιοπρεπή και ενάρετο συνολικό βίο τους, ιδιαίτερα όσο βρίσκονται στη ζωή. Στην περίπτωση αυτή θυσιάζεται η τιμή εκείνων των συμπολιτών που την απολαμβάνουν πρώτοι, όταν τιμούν πραγματικά συμπολίτες συνεπείς του χρέους προς τα κοινωνικά σύνολα και άξιους υπεύθυνους άμεμπτους με σημαντική κοινωνική προσφορά, επειδή δυσκολεύονται να αποδώσουν τον δίκαιο έπαινο στον δικαιούμενο ευπατρίδη για οποιοδήποτε λόγο, όπως από φθόνο, έλλειψη φιλότιμου, συκοφαντία κ.ά.

Αποφασίζουν μονομερώς να του στερήσουν τη δικαιούμενη τιμητική διάκριση! Οι περιπτώσεις αυτές είναι πολλές και ιδιαίτερα μεταξύ Ελλήνων της διασποράς. Οι ενεργοί αυτοί πολίτες οφείλουν να αποδέχονται την αγνωμοσύνη των ανθρώπων της πόλης και της διασποράς, διότι η τυχόν επιδίωξη απονομής του οποιουδήποτε τίτλου του Ευπατρίδη είναι απαράδεκτη και κατακριτέα από τους συμπολίτες τους. Άλλωστε, ο προσωπικός εσωτερικός κόσμος τους ικανοποιείται από την αποδεδειγμένη μεγαλοψυχία και αρχοντιά τους, που τους οδήγησαν στις θεάρεστες πράξεις σύμφωνα με την έννοια του Ευπατρίδη χτίζοντας έμπρακτα τη σωστή εικόνα για τον εαυτόν τους.