Το ΚΕ.Π.ΚΑ.- Κέντρο Προστασίας Καταναλωτών, στο πλαίσιο της πρωτοβουλίας να ενημερώσει τους καταναλωτές της Ελλάδας, για τη Διατλαντική Εταιρική Σχέση Εμπορίου και Επενδύσεων¹, γνωστή και ως TTIP, εκδίδει σήμερα, το δεύτερο θεματικό δελτίο τύπου, που αφορά τα προσωπικά δεδομένα.

Οι διαπραγματεύσεις, μεταξύ των Η.Π.Α. και της Ε.Ε. για τη Διατλαντική Εταιρική Σχέση Εμπορίου και Επενδύσεων (ΤΤΙΡ) θα αφορούν το ηλεκτρονικό εμπόριο και τις διατλαντικές ροές δεδομένων. H BEUC – Ευρωπαϊκή Ομοσπονδία Ενώσεων Καταναλωτών, εκφράζει την ανησυχία ότι, εάν συμπεριληφθούν οι ροές δεδομένων, θα αποδυναμωθούν, σημαντικά, τα θεμελιώδη δικαιώματα των καταναλωτών, σε σχέση με την ιδιωτική ζωή και την προστασία των προσωπικών δεδομένων τους. Είναι αδύνατο να αντιμετωπιστούν αυτά τα ζητήματα, όταν το καθεστώς προστασίας δεδομένων, στις Η.Π.Α., και στην Ε.Ε., είναι, εντελώς, διαφορετικό.

Οι ισχυρισμοί των διαπραγματευτών ότι η ΤΤΙΡ δε θα θίξει ζητήματα ιδιωτικής ζωής, ή προστασίας των δεδομένων δεν έχουν τεκμηριωθεί. Εξ' ορισμού, οι ροές δεδομένων περιλαμβάνουν τη ροή προσωπικών δεδομένων. Αυτό ισχύει, ακόμη περισσότερο, στο πλαίσιο του ηλεκτρονικού εμπορίου, όπου απαιτείται η επεξεργασία των προσωπικών δεδομένων ενός καταναλωτή, για την ολοκλήρωση μιας ηλεκτρονικής πώλησης.

Στις Ηνωμένες Πολιτείες δεν υπάρχουν, επί του παρόντος, ολοκληρωμένοι νόμοι, περί προστασίας των δεδομένων. Προκειμένου να καταστεί δυνατή η μεταφορά προσωπικών δεδομένων, στις Η.Π.Α., οι αμερικανικές εταιρείες δεσμεύονται, αυτοβούλως, να εφαρμόσουν ευρωπαϊκά πρότυπα, στο πλαίσιο των αρχών ασφαλούς λιμένα. Αυτή η διαδικασία είναι, ως επί το πλείστον, αναποτελεσματική, όπως κατέδειξε και η υπό εξέλιξη αναθεώρηση του συστήματος του ασφαλούς λιμένα.

Η Ε.Ε. και οι Η.Π.Α. θα πρέπει να συζητήσουν, για την υιοθέτηση κοινών προτύπων, περί προστασίας των δεδομένων, αλλά αυτό δε θα πρέπει να γίνει, στο πλαίσιο των διαπραγματεύσεων, για την προτεινόμενη ΤΤΙΡ, εφόσον το καθεστώς προστασίας δεδομένων, στις Η.Π.Α. και στην Ε.Ε. είναι εντελώς διαφορετικό.

Τι τίθεται επί τάπητος;

Η αμερικανική πλευρά ασκεί πιέσεις, για διαλειτουργικότητα, μεταξύ των κανόνων περί προστασίας των δεδομένων, στις δύο πλευρές του Ατλαντικού. Πρόκειται, ουσιαστικά, για υποβάθμιση των ευρωπαϊκών προτύπων, περί προστασίας των δεδομένων. Σύμφωνα με πληροφορίες, το αμερικανικό προσχέδιο, για την ενότητα της ΤΤΙΡ, που αναφέρεται, στο ηλεκτρονικό εμπόριο, περιλαμβάνει δύο κρίσιμα σημεία: την αρχή της «διαλειτουργικότητας» των ευρωπαϊκών και αμερικανικών κανόνων, περί προστασίας των δεδομένων και την απαγόρευση της «τοπικής αποθήκευσης και επεξεργασίας»².

Παράλληλα με την TTIP, οι διαπραγματεύσεις, για μια νέα πολυμερή Συμφωνία Εμπορίου σε Υπηρεσίες (TiSA), επιδιώκουν το άνοιγμα των αγορών, σε τομείς, όπως οι χρηματοοικονομικές υπηρεσίες, οι τηλεπικοινωνίες και το ηλεκτρονικό εμπόριο. Σύμφωνα με ένα προσχέδιο, που διέρρευσε, η TiSA θα επέτρεπε, στα χρηματοπιστωτικά ιδρύματα, να μεταφέρουν δεδομένα, συμπεριλαμβανομένων των προσωπικών δεδομένων, με πλήρη ελευθερία, από μία χώρα, σε άλλη. Άλλο ένα έγγραφο που διέρρευσε, ένα προσχέδιο του «Παραρτήματος περί Ηλεκτρονικού Εμπορίου και Τηλεπικοινωνιακών Υπηρεσιών» της TiSA³ , περιέχει διατάξεις περί απαγόρευσης των περιορισμών, στις διασυνοριακές ροές πληροφοριών και των απαιτήσεων τοπικής αποθήκευσης και επεξεργασίας δεδομένων, που τίθενται, στους παρόχους υπηρεσιών τεχνολογίας των πληροφοριών και των επικοινωνιών (ICT). Σύμφωνα με άλλη διάταξη, θα καταργούνταν οποιεσδήποτε προϋποθέσεις, για τη μεταφορά προσωπικών δεδομένων, σε τρίτες χώρες, οι οποίες ισχύουν, επί του παρόντος, στο πλαίσιο των νόμων της Ε.Ε., περί προστασίας των δεδομένων.

Τι σημαίνει για τους πολίτες/καταναλωτές της Ε.Ε.;

• Προσωπικές πληροφορίες, όπως το όνομα, ο αριθμός ταυτότητας, η διεύθυνση ΙΡ, η διεύθυνση ηλεκτρονικού ταχυδρομείου, οι επαφές, θα μεταφέρονται στις Η.Π.Α., χωρίς δικλείδες ασφαλείας.
• Τα δεδομένα, που συλλέγονται, από αμερικανικές εταιρείες, για τους Ευρωπαίους καταναλωτές, θα είναι προσβάσιμα, στις αμερικανικές αρχές επιβολής του νόμου, μετά τη μεταφορά τους, στις Η.Π.Α., χωρίς νομικές εγγυήσεις, από πλευράς διαφάνειας, αναλογικότητας, ή δυνατότητας προσφυγής.
• Μετά τη μεταφορά των προσωπικών δεδομένων, στις Η.Π.Α., τα δεδομένα θα μπορούν να μεταφερθούν οπουδήποτε στον κόσμο, με βάση διμερείς εμπορικές συμφωνίες, που έχουν υπογραφεί, από τις Η.Π.Α., με τρίτες χώρες, οι οποίες δεν πληρούν, απαραιτήτως, τα ευρωπαϊκά πρότυπα, περί προστασίας του ιδιωτικού απορρήτου.
• Η συμπερίληψη των ροών δεδομένων, στην ΤΤΙΡ, ενέχει τον κίνδυνο καθυστέρησης της άκρως αναγκαίας μεταρρύθμισης του πλαισίου προστασίας δεδομένων της Ε.Ε., η οποία επιδιώκει την ενίσχυση των δικαιωμάτων των Ευρωπαίων και θα αναγκάσει τις αμερικανικές εταιρείες να συμμορφωθούν, με τη νομοθεσία της Ε.Ε.

Οι προτάσεις μας

• Η Ε.Ε. θα πρέπει να εισαγάγει μια γενική εξαίρεση («οριζόντια ρήτρα»), στην ΤΤΙΡ, σύμφωνα με την οποία θα ισχύουν οι κανόνες της Ε.Ε., περί προστασίας των δεδομένων, σε όλα τα προϊόντα και τις υπηρεσίες, που παρέχονται, στους Ευρωπαίους καταναλωτές.
• Η Ε.Ε. θα πρέπει να απέχει, από τις διαπραγματεύσεις, για τις ροές προσωπικών δεδομένων και τους κανόνες προστασίας των δεδομένων, στο πλαίσιο της ΤΤΙΡ. Εάν η Επιτροπή αποφασίσει το αντίθετο, θα πρέπει, τουλάχιστον, να περιμένει την έγκριση της δέσμης μεταρρυθμιστικών μέτρων, σχετικά με την προστασία των δεδομένων, από το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και τα κράτη-μέλη.
• Η Ε.Ε. δεν πρέπει να δεχθεί ότι η προστασία του ιδιωτικού απορρήτου και των προσωπικών δεδομένων αποτελεί φραγμό, στο εμπόριο. Η νομοθεσία της Ε.Ε., περί προστασίας των δεδομένων, δε μπορεί να θεωρηθεί «αυθαίρετη, ή αδικαιολόγητη διάκριση», κατά του διατλαντικού εμπορίου.
• Η Ε.Ε. θα πρέπει να διασφαλίσει ότι οποιαδήποτε διάταξη, στη συμφωνία η οποία αφορά, στον τόπο εγκατάστασης του εξοπλισμού επεξεργασίας των δεδομένων, δεν υπονομεύει τους κανόνες της Ε.Ε., περί μεταφοράς δεδομένων, οι οποίοι απαγορεύουν την επεξεργασία τέτοιων δεδομένων, σε τρίτες χώρες, που δεν πληρούν το κριτήριο επάρκειας της Ε.Ε.

Υποσημειώσεις:

1. Η TΤIP είναι μια συμφωνία ελεύθερου εμπορίου, που αυτή τη στιγμή βρίσκεται, υπό διαπραγμάτευση, μεταξύ της Ευρωπαϊκής Ένωσης και των Ηνωμένων Πολιτειών. Στόχος της είναι να εξαλείψει τους εμπορικούς φραγμούς, σε διάφορους τομείς της οικονομίας, έτσι ώστε να διευκολυνθεί η αγορά και η πώληση αγαθών και υπηρεσιών, μεταξύ των δύο εταίρων. Είναι πολύ σημαντικό, ως καταναλωτές να γνωρίζουμε τι ακριβώς είναι και πως μας επηρεάζει.

Μια συμφωνία, που έχει επιτευχθεί, με σωστούς όρους, σημαίνει ότι οι καταναλωτές θα επωφεληθούν, από μια μεγαλύτερη ποικιλία προϊόντων, σε χαμηλότερες τιμές. Θέλουμε οι διαπραγματεύσεις να δώσουν προτεραιότητα, σε ζητήματα, που αφορούν τους καταναλωτές. Η διατλαντική εμπορική συμφωνία δεν θα πρέπει να υπονομεύσει την προστασία των καταναλωτών.

Οι καταναλωτές πρέπει να γνωρίζουμε τι ακριβώς σημαίνει η TTIP, για εμάς. Σήμερα, λοιπόν, το ΚΕ.Π.ΚΑ. δημοσιεύει το ενημερωτικό δελτίο της BEUC – Ευρωπαϊκής Ομοσπονδίας Ενώσεων Καταναλωτών, για τις επιπτώσεις της TTIP, στη νομοθεσία της Ε.Ε., για τις ροές δεδομένων.

1. Η τοπική αποθήκευση και επεξεργασία δεδομένων αναφέρεται σε κανόνες που απαιτούν να πραγματοποιείται η αποθήκευση και η επεξεργασία δεδομένων εντός ενός συγκεκριμένου γεωγραφικού ορίου. Σύμφωνα με τους κανόνες της ΕΕ περί προστασίας των δεδομένων, τα προσωπικά δεδομένα μπορούν κατ' αρχήν να υποβάλλονται σε επεξεργασία μόνο στην Ευρώπη ή στις χώρες εκείνες που θεωρείται με απόφαση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής ότι παρέχουν επαρκές επίπεδο προστασίας.
2. https://data.awp.is/data/filtrala/15/tisa.cleaned.pdf